De eerste vindplaats van het woord ‘modern’ ligt aan het eind van de vijfde eeuw. Het Latijnse woord ‘modernus’ werd gebruikt om het heden van de nieuwe christelijke cultuur te onderscheiden van de voorgoed voorbije cultuur van de Romeinen. De betekenis van het woord modern heeft nog lang daarna een tegenstelling in zich gedragen met […]
‘In Nederland had ik alleen dat beroemde boek van de Vlaamse theoloog Edward Schillebeeckx gelezen: Jezus, het verhaal van een levende. Inmiddels ben ik in de Verenigde Staten zo’n duizend boeken verder, en ik begrijp ook wel dat die, zeg maar, simplistische aanpak van mij – van: dit kan! en: dat kan niet! – alles […]
Laatst hoorde ik een Egyptenaar op tv vertellen over de tijd dat geestelijk leiders van de islam in zijn land de dienst uitmaakten. Zo werd er wel eens gediscussieerd over wat je moest doen, als je op weg maar de moskee een scheet liet. Eigenlijk moest je dan terug gaan naar huis, om volkomen rein […]
Jung meende dat alleen psychologisch inzicht kan leiden tot het begrijpen van godsdienstige vragen. Historisch star geworden vormen van denken probeerde hij weer om te smelten en te gieten in voorstellingen van de onmiddellijke ervaring. Dat laatste zou je ook het literaire credo van Reve kunnen noemen. Reve wilde de religie vernieuwen door verstarring om […]
INGEZONDEN BERICHT VAN JAN GULMANS: Fokke Sierksma in de kritiek. Het is niet de eerste keer, dat Huub Mous aandacht vraagt voor het werk en de persoon van Fokke Sierksma. Op 5 juli 2008 schreef hij een artikel ‘Friesland in Tibet’. Mous vraagt nu (februari 2011) niet alleen aandacht voor ‘Profiel van een incarnatie’ maar […]
Though this be madness, yet there is method in it Shakespeare, Hamlet De menselijke taal wordt gestructureerd door simpele woordjes als ‘ik’, ‘jij’ en ‘hij’. Die kleine woorden zijn zo simpel dat we ons nauwelijks kunnen voorstellen wat er gebeurt als het brein deze woordjes door elkaar gaat halen. Wanneer ‘ik’ ‘jij’ wordt, of ‘jij’ […]
Wat zou Lolle Nauta gevonden hebben van het huidige intellectuele klimaat in Friesland? Dat is natuurlijk een onmogelijk vraag, want Lolle Nauta leeft niet meer. Je kunt er alleen maar naar gissen. Afgaande op wat hij in het verleden allemaal over dit benauwde terpenlandje achter de dijken heeft beweerd, belooft het weinig goeds. In ieder […]
VAN JAN GULMANS ONTVING IK DE VOLGENDE BIJDRAGE: Huub Mous heeft een informatief en mooi artikel geschreven over Fokke Sierksma en Lolle Nauta. Echter, hij is er nog niet in geslaagd nauwkeurig aan te geven in welke zin deze twee denkers schatplichtig waren aan Helmuth Plessner. De laatste werkte, zoals bekend, gedurende de periode 1934 […]
Reactie van Jan Gulmans op mijn log SIERKSMA EN DE RELIGIEUZE PROJECTIE In “Wetenschap als eigenbelang” (van Iersel, 1991) –deze titel lijkt een variant op Sierksma’s “Schoonheid als eigenbelang”– wordt gepoogd de middenweg die Sierksma koos tussen godsdienstwetenschap en psychologie te schetsen. Van Iersel begint zijn studie met een verwijzing naar Sierksma’s dissertatie, waarin deze […]
‘Het is blauw en het gaat terug in de tijd’. Rijdend met de bus naar Drachten, op weg naar de nieuwe tentoonstelling van Machiel Braaksma, schoot me opeens dit raadsel te binnen. Verstoken van een spoorverbinding en vierbaans toegangsweg ligt Drachten te dromen in een uithoek van het universum. Je kunt er op twee manieren […]
Dit is de verzetsgroep die in de maanden maart en april 1945 de Duitse Sicherheitsdienst in Leeuwarden afluisterde. Van links naar rechts op de foto staan Lo van der Werf, Lykle van Dijk, Eelke Koopmans, Fokke Sierksma en Teake Kuipers. De afluisterpost was gevestigd in het pand van een boekhandel in de Nieuwe Oosterstraat […]
Ik mag graag met de deur in huis vallen. Aangenaam, ik ben een gedachte. Voor wie wil weten hoe ik er uitzie, heb ik duizend gedaanten, denkbaar tussen de sprong van een elektron en een uil die staart in de nacht. God weet wie heeft mij te vondeling gelegd onder een schedeldak. Ik ben een […]
Het is kort na de oorlog in het Zwitserse Bollingen. Links staat Garl Gustav Jung, geheel beschenen door de felle zon, en rechts Victor White, een priester die vrijwel geheel in de schaduw staat. In haar biografie van Jung (2003) hecht Deirde Bair enig symbolisch belang aan dit felle contrast van het licht. De twee […]
In 2007 werd ik zestig en ben ik gestopt met werken in loondienst, na dertig jaar lang een ‘vrije ondernemer in loondienst’ te zijn geweest. Sindsdien leef ik van de pen. Dat wil zeggen, schrijven is voor mij een wijze van leven geworden. Zo heb ik in de afgelopen jaren op dit weblog een reeks […]
‘De meeste mensen geloven in het geloof in God, zelfs degenen die het niet klaarspelen om (de hele tijd) in God te geloven.’ Daniel C. Dennett, De betovering van het geloof, religie als een natuurlijk fenomeen, 2006. In het jaar dat ik geboren werd, in 1947, verscheen De toekomst der religie, het meest controversiële boek […]
Een openingswoord van een tentoonstelling heeft zijn eigen regels en wetten. Zo is het raadzaam dat de spreker zijn gehoor eerst meedeelt waar hij het over gaat hebben, vervolgens zegt wat hij te zeggen heeft en tenslotte nog eens kort samenvat wat hij heeft willen beweren. Alle goede dingen gaan immers in drieën: hoofd, romp […]
In zijn boek Herinneringen, dromen gedachten (1961) wijdt Jung een heel hoofdstuk aan zijn bezoeken aan Ravenna. In 1912 bezocht hij daar voor het eerst het Mausoleum van Galla Placidia. Deze raadselachtige ruimte die versierd is met prachtige mozaïeken maakte grote indruk op hem. Zo’n tien jaar later bezocht Jung Ravenna opnieuw en weer kwam […]
Ooit stond de wereld stil en was er sprake van eenheid, schoonheid en goddelijkheid. Geboren worden en tot bewustzijn komen betekent verlies en gescheidenheid. Schoonheid daarentegen is van nature goddelijk, ongeacht of degene die schoonheid ervaart zich dat wel of niet bewust is. Hij ervaart een schaduw van de stilstand in het verglijden van de […]
‘Ergens op een plank, in één of ander hexagoon (redeneerde men) moet een boek bestaan welke de formule en samenvatting is van alle andere delen: er moet een bibliothecaris zijn die het boek gelezen heeft en hij is aan een god gelijk. In de taal van deze zone zijn zelfs nog restanten van de cultus […]
Toen wij na twee uitputtende, hete nachten weer in het station te Bergen aanlandden, hield oom Leander er aan rechtop te gaan zitten en toen de trein langzaam langs het perron reed, vond hij de kracht om het lied van Lourdes met hoge stem in te zetten. Zoals wij weken tevoren vertrokken waren, keerden […]
Deze cartoon van Jos Collignon verscheen gisteren in de Volkskrant. Waarom is hij zo goed? Niet alleen omdat hij een subtiele verwijzing bevat naar de gewraakte cartoon van de Deen Kurt Westergaard, die Mohammed tekende met een bom in zijn tulband, maar ook omdat hij precies laat zien wat veel mensen momenteel denken. God is […]
Vanwaar toch die intellectuele stilstand van veel kunsthistorici die werken voor galerieën en musea, ateliers bezoeken en kunsttijdschriften volschrijven? Vanwaar de krompraat waarover Gerrit Komrij zich zo vrolijk kon maken? Vanwaar dat gedrag als van draaiderwisjen, leden van een religieuze broederschap die zolang in kringen rondlopen tot zij de kluts kwijtraken, iets zien wat […]
Terry Eagleton geldt momenteel als een van de belangrijkste literatuurtheoretici in Engeland. Hij schreef een standaardwerk over literatuurtheorie en verdiepte zich vooral in de relatie tussen literatuur en ideologie. In de jaren zestig keerde hij zich tegen de formele literatuurkritiek van de ‘new criticism’. In zijn zijn boek The New Left Church (1966) combineert hij […]
Waarom houdt de overheid zich eigenlijk nog bezig met kunst en cultuur? Het antwoord op die vraag lijkt vanzelfsprekend, en toch is er door de jaren heen heel verschillend over deze ‘waarom-vraag’ gedacht. De zogeheten ‘legitimatie van het kunstbeleid’ is historisch bepaald. Anders gezegd, het is de waan van de dag die het antwoord bepaalt. […]
Gisteren kreeg ik de nieuwjaarswens van de Stichting Tijd in mijn mailbox. Dit jaar is het 10 jaar geleden dat deze stichting is opgericht door Louis en Inge Le Roy. Waar blijft de tijd? Vrijdag was ik nog even bij ze op bezoek in Oranjewoud. Louis Le Roy wordt dit jaar 87, maar hij maakt […]
Het is een ochtend in mei. Geen mens te zien. Het hele strandterras van Hotel Mondial was leeg. Het seizoen was nog niet begonnen in Lido di Jesolo. Lido di Jesole ligt op een lang, smal schiereiland aan de lagune. Op de punt van deze landtong, die heel toepasselijk Punta Sabbioni heet, kun je met […]
Op 19 april was het zover. In het Fries Museum werd de tentoonstelling De Kleur van Friesland geopend. Jannewietske de Vries nam mijn boek in ontvangst. Verder was het één grote reünie. Kunstenaars, die elkaar soms in jaren niet gezien hadden, zagen elkaar terug in de zaal waarin hun werk bijeen was gebracht. Geart de […]
In 1991 was ik twee keer in Praag. In april privé en in juni voor de zaak. Die laatste reis was een een groepsreis met het LOPIK (Landelijk Overlag Instellingen Provinciale Cultuur). Marco Leeflang had het georganiseerd. Hij wist erg veel van Praag en was er al 26 keer geweest. We kregen overal toegang, zelfs […]
De mysticus wendt zich af van de buitenwereld. Zij vermoeit hem en komt hem zinloos voor, in zover zij geen uitdrukking is van zijn ziel, van zijn binnenwereld. Op die binnenwereld is heel zijn concentratie gericht. Hij gaat dus uit van de scheiding tussen subject en object, tussen mens en wereld, in die zin dat […]
Mei 1984. ik draag Renate in een draagzak op mijn borst. Ze was nog pas zes weken oud. Een hummeltje dus. Jurriaan is al een peuter van twee en een half. Die spreuk bij de Westerkerk heeft nog lang op de muur gezeten. Vooral dat ‘oek’ vond ik heel mooi: ‘oek in de frituur.’ Het […]
Hawking bracht onlangs ook een bezoek aan NASA, waar ze hem vrij in een ruimte liet rond zweven. Wat had hij een plezier! Hij is een indrukwekkende en wijze jongen. De katholieke kerk zou hem tot paus moeten benoe men. Hij is het toonbeeld van ie mand die opgewekt en diepzinnig weet te lijden. Daar kan zelfs Jezus […]
Het is juli 1982. Nieuwe outfit. Het Bruno Ninaber horloge nog altijd om de nek. De neonlamp op de achtergond is ook van hem. Die hangt overigens nog steeds boven de tafel. De Marcel Breuer stoel is onlangs weggegaan met het grofvuil. Hij had een kwart eeuw dienst gedaan en was uiteindelijk op de slaapkamer […]
Oktober 1981. Het is herfst in de tuin. Veel appels aan de bomen. Het wachten was op Jurriaan die 5 december geboren zou worden. Inmiddels droeg ik een grijze bril. Ook het haar werd al een beetje grijs. Ik zat niet zo goed in mijn vel in die tijd. Veel te mager ook. Dat jasje […]
‘Nog een ander probleem: hoe zullen wij staan tegenover godsdienstige uitingen gedaan midden in een toestand van melancholie bij voorbeeld? Daarbij bevindt de patiënt zich inderdaad in een toestand van een geestelijke, godsdienstige nood. Maar hij is niet te verbeteren door de middelen van de geestelijke verzorger, maar alleen door een der plompste middelen, waarover de […]
Zo’n dertig mensen hadden gisteren het barre winterweer getrotseerd en waren aanwezig op de Reve-middag in het Theater van het Woord in het OBA in Amsterdam. Er lag een dik pak sneeuw en ik had vier uur nodig gehad om in Amsterdam te komen. Ton van der Laar van het OBA had me ’s ochtends […]
Men bisocht aItiten wer as stipe foar minsklike wetten it alge miene, it ieuwige en dus godlike to finen. It “God wol it” rolle mannichien maklik út de mûle. Ek in de drokke dis kusjes tsjintwurdich oer evolusje en aggiornamento oppe nearje harren in soad Friezen mei: “alles bêst, mar hoe is ’t nou?”, “hwat is de wierheit?” […]
In de herfst van 1967, kort nadat de tweede behandeling van de godslasteringzaak bij het Hof had gediend, verscheen boek Beeldenstrijd, tussen Fatima en New Babylon. Het was een feestbundel naar aanleiding van het vijftienjarig bestaan van het Katholiek Nationaal Bureau voor Geestelijke Gezondheidszorg (KNBGG) dat in 1952 was opgericht. De samenstellers wilden weten wat […]
Gedurende het laatste decennium is in de neerlandistiek een voor zichtig begin gemaakt met het opruimen van de op Forum teruggaande Rezeptionsbehinderung. Ongetwijfeld gestimuleerd door een sedert de jaren tachtig in zwang gekomen klimaat waarin een groot deel van de hier aan bod komende auteurs weer onbekommerd over God en geloof kon spreken, daarmee de hoon […]
Boswell, in zijn London Journal geloof ik, beklaagt zich en maakt zich zorgen over het feit dat hij in de kerk, juist als hij de vroomste gedachten heeft, het geilste naar de dames kijkt. Een soortgelijk verschijnsel, mutatis mutandis dan, neem ik bij mezelf waar, maar ik vind het iets vanzelfsprekends, waarover be klag of zorg […]
De Algemene Verklaring van de Rechten van de Mensen (AVRM) en de islamitische sharia zijn principieel onverenigbaar omdat ze twee diametraal tegenover elkaar staande uitgangspunten hebben. De AVRM gaat uit van de fundamentele gelijkheid van alle mensen terwijl de sharia niet is gebaseerd op de principiële ongelijkheid van mensen. De ongelijkheid namelijk tussen moslim en […]