De laatste jaren voltrekt zich een merkwaardige omkering in het hart van de technologische cultuur. Bedrijven die ooit prat gingen op hun rationalisme, hun vooruitgangsgeloof en hun haast militante afkeer van metafysica, zoeken ineens contact met religieuze leiders. In New York kwamen onlangs vertegenwoordigers van OpenAI en Anthropic bijeen met christelijke theologen, rabbijnen, boeddhistische denkers, […]
Er is een hardnekkige neiging om bijgeloof weg te zetten als een restant uit een minder verlichte tijd, alsof het rationele denken ons definitief heeft losgemaakt van voortekens, intuïties en verborgen verbanden. Maar wie eerlijk naar zichzelf kijkt, merkt al snel dat die scheidslijn nooit helemaal sluitend is. Ook in een leven dat grotendeels wordt […]
Tsjintwurdich skriuw ik ek yn it Frysk. Ik bin sels oan it dichtsjen slein, eat dat ik eartiids like ûnwierskynlik talike as in sniebui yn augustus of in sjongende molkbus yn de greide. Dochs is it bard. Sa haw ik in ferneamd chanson fan Jacques Brel op ’e nij “oerdichte” yn it Frysk, mei as […]
Toen Dick Swaab zijn inmiddels beroemde stelling formuleerde — “wij zijn ons brein” — leek hij een definitieve streep te zetten door een eeuwenoude traditie waarin de mens zichzelf begreep als meer dan zijn lichamelijke infrastructuur. Talent, genialiteit, creativiteit en karakter werden niet langer gezien als uitingen van een mysterieuze ziel of een transcendente vonk, […]
Mijn fascinatie voor het occulte is niet begonnen met een vast geloof, maar met het vermoeden dat de werkelijkheid niet samenvalt met wat zichtbaar is. Al vroeg had ik het gevoel dat onder het oppervlak van de dingen een tweede wereld schuilging, een wereld van tekens, echo’s en verborgen verbanden. Oude huizen leken herinneringen vast […]
‘Tegen het einde van de twintigste eeuw verbrak men het taboe op neurofysiologische onderzoek naar aspecten van het bewustzijn. De belangrijkste vraag (Chalmers 1996 ‘The hard question’) is de volgende: “Waar komen de qualia vandaan?” Het begrip qualium kan niet precies gedefinieerd worden, maar drukt uit ‘de ervaring van bijvoorbeeld de kleur blauw, zoals deze […]
Ooit heb ik wel eens boeken verbrand, mijn eigen dagboeken, als een rituele vorm van demonuitdrijving. Het klinkt dramatischer dan het misschien was, maar de intentie was oprecht: een poging om greep te krijgen op wat zich in mij had opgehoopt. Waarom schrijven mensen eigenlijk dagboeken? Waarom schrijf ik dit weblog? Het dagelijks neerschrijven van […]
‘De fascinatie ging niet uit van Stalins en Hitlers vaardigheid in de kunst van het liegen, maar wel van het feit dat ze in staat waren om de massa’s te organiseren tot een collectieve eenheid die hun leugens met luister omgaf. Wat voor geleerden simpele leugens waren leek door de geschiedenis zelf bekrachtigd te worden, […]
“Ondertussen functioneert het kunstdomein als vluchtheuvel, een safe space. Ik – en ik denk veel mensen met mij – heb een dringende behoefte aan plekken waar ik me veilig kan voelen. Al nippend aan mijn Aperol Spritz kan ik de illusie in stand houden dat ik geen deel heb aan de donkerte. Kunstbeleving biedt, om Susan […]
‘De bloedbroeders Trump en Poetin vallen Europa van beide kanten aan. Wij zijn in een onverklaarde oorlog beland, waaruit we Europa moeten zien te redden.Ik geef mijn antwoorden op de vragen die deze angstaanjagende fase voor Europa veroorzaakt. Wat verbindt de twee autocraten? Geo-strategie en ideeën, maar hoe? Europa staat voor een Herculestaak. Hoe kan […]
Onderstaande tekst werd op verzoek van mijn zoon Jurriaan geschreven door AI. Ik ga de AI-stukken op huubmous.nl gericht inventariseren en de terugkerende motieven ordenen tot hoofdthema’s, conclusies, kritische vragen, inspiratiebronnen en mogelijke boeklijnen. Het eindstuk wordt geen pastiche, maar een essayistische tekst die inhoudelijk en temperamentvol bij Mous’ universum aansluit. De kern wordt duidelijker: […]
Op de avond van 4 mei 2013 mocht ik spreken in de ISVW, de Internationale School voor Wijsbegeerte in Leusden. Mijn lezing ging over de relatie tussen de Romantiek en de opkomst van het fascisme. Onvermijdelijk kwam ook de vermoedelijke geestesziekte van Adolf Hitler ter sprake. Ik weet nog dat ik toen terloops vertelde dat […]
Hoewel mijn vader uit Friesland afkomstig was, ben ik zelf geen Fries van geboorte. Mijn wieg stond in Amsterdam, de stad die ik in 1977 na dertig jaar achter mij liet. Sindsdien woon ik in Friesland, tussen de Friezen, wier taal ik kan lezen en verstaan, maar niet spreek. Daardoor ben ik altijd tegelijk nabij […]
Er bestaan momenten waarop een gevoel zo oprecht lijkt dat niemand eraan twijfelt. Een stem breekt, een stilte valt, ogen slaan neer, woorden komen schijnbaar aarzelend naar buiten. We herkennen onmiddellijk wat we menen te zien: verdriet, mededogen, ontroering of liefde. Maar juist daar begint de verwarring. Want wat als een emotie volkomen echt oogt, […]
Alleen op internet kan ik wonen — en als ik het dan toch niemand naar de zin kan maken, kan ik er net zo goed zelf een prettig onderkomen van bouwen. Het is zo’n zin die tegelijk klinkt als een grap, een wanhoopskreet en een vastgoed-advertentie uit de nabije toekomst. Alsof iemand heeft vastgesteld dat […]
O tovenaar, o kracht, waar zijn de vogels toch gebleven,de kleine, warme, met hun ritselende veren,die zich van takjes stortten met een dikke keel;de twijgjes die zich verende hersteldenvan ’t licht gewicht, dat het zo sierelijk verliet?Het waren toch zo vele?Wanneer ik sterven moet, wil ik bij kleine vogels stervenen water horen en de oortjes […]
‘Dit alles zal niet gedaan zijn in de eerste honderd dagen. Noch zal het gedaan zijn in de eerste duizend dagen, noch tijdens de duur van deze regering, noch wellicht zelfs gedurende ons leven op deze planeet. Maar laten wij beginnen.’ Die laatste woorden in de inaugurale rede van John F. Kennedy zouden het adagium […]
In mei 2008 mocht ik in De Bres in Leeuwarden deelnemen aan het ‘Monologenfestival’. Een podium vol gelegenheidsacteurs, en ik kreeg de eervolle taak om iets te brengen dat ik zelf als retorisch meesterwerk beschouw: de inaugurale rede van John F. Kennedy. Dat idee vond de organisatie op zich charmant, maar ook wat mager onderbouwd. […]
“Todo es una noche la mala posada.” (Alles is slechts één nacht in de slechte herberg). Theresia van Avila, Camino de perfección (Weg van volmaaktheid) Daar ik onmogelijk kan weten wanneer mijn laatste uur zal slaan, en omdat op gevorderde leeftijd elke nieuwe ochtend meer op uitstel dan op recht begint te lijken, lijkt het […]
Het is zomer 1964. Mijn moeder en ik lopen door de straten van Segovia. Ik werd daar nageroepen omdat een jongen van mijn leeftijd met een korte broek eigenlijk niet kon in het Spanje van die tijd. Achter ons mijn vader met het fototoestel. Hij staat er dus niet op, wat symbolisch genoeg is voor vaders […]
Onderstaande tekst is een kleine geschiedenis van mijzelf in Friesland. Ik publiceer haar met enige gêne, omdat al snel de indruk kan ontstaan dat hier iemand aan het woord is die trots terugblikt op een indrukwekkend spoor van daden en inzichten. Niets is minder waar. Eerder gaat het om een dossier van botsingen, misverstanden en […]
Het is al weer meer dan een jaar geleden dat ik te horen kreeg dat mijn manuscript De waan van het schrijven, Harry Mulisch en de creatieve psychose bekroond was met de Van Helsdingen-prijs. Een hele eer, natuurlijk, al bestaat het boek – opmerkelijk genoeg – nog altijd niet in druk. Sterker nog, het bestaat […]
We leven in een tijd waarin de grens tussen echt en onecht niet verdwijnt, maar met opvallend fanatisme wordt heronderhandeld door systemen die zelf ook niet meer precies weten wat ze aan het doen zijn. Dat klinkt abstract, maar het is inmiddels dagelijkse praktijk: We kijken naar een foto en kunnen niet meer met zekerheid […]
Nog altijd pak ik graag een boek H.C. Rümke uit de kast. Dat is niet alleen nostalgie, al speelt die zeker mee. Het is vooral herkenning. In zijn vaak sobere, heldere stijl beschrijft hij levensfasen, innerlijke crises en vormen van volwassenwording op een manier die mij telkens het gevoel geeft dat hij iets heeft begrepen […]
Onlangs vond ik een oud dagboek terug uit het eind van de jaren zestig. Ik herlas allerlei teksten die ogenschijnlijk weinig met elkaar te maken hadden: jeugdherinneringen aan bioscopen, paters en schoolfeesten enerzijds, en filosofische beschouwingen over ideologie, waanzin en seksualiteit anderzijds. Toch bleek er een verborgen draad doorheen te lopen. Het ging telkens over […]
Vandaag is het dan zover. Het is op de dag af twintig jaar geleden dat ik mijn eerste blog publiceerde. (Zie hier) Op 20 april 2006 typte ik met de plechtigheid van iemand die een grondwet ondertekent de woorden: Ik blog, dus ik besta. Achteraf bezien was dat een stoutmoedige uitspraak. Menig mens heeft immers […]
“Het boek The Sexuality of Christ heeft de manier veranderd waarop wij naar bepaalde kunstwerken kijken. De ‘moderne vergetelheid’ uit Steinbergs ondertitel duidde juist daarop : eeuwen waarin het centrale gegeven van Christus’ fallus op honderden renaissanceschilderijen over het hoofd werd gezien, ontkend of soms zelfs netjes weggepoetst. Steinberg noemt verschillende voorbeelden waarbij Christus’ geslachtsdelen […]
‘Zo weten we vanuit de theorie van radicalisering dat deradicalisering zelden of nooit een eenvoudig proces is. Het is sowieso niet het terugdraaien van de klok; net zomin als radicalisering een lineair verloop kent, kunnen we deradicalisering beschouwen als het terugspoelen van een radicaliseringsband. Ook weten we nog te weinig over processen van massaradicalisering, dus […]
Daar ik onmogelijk kan weten wanneer mijn laatste uur zal slaan, en daar op zekere leeftijd de resterende ogenblikken niet meer als bezit maar als bruikleen worden verstrekt, lijkt het verstandig sommige zaken alsnog op papier te zetten. Niet uit ijdelheid, al zal die ook wel meespelen, maar uit vrees voor het onverhoedse verdwijnen dat […]
In het Historisch Centrum Leeuwarden is van van eind mei tot eind oktober een tentoonstelling te zien met als titel: Nooit gebouwd Leeuwarden. Daar zal een ‘haedstêd’ worden getoond die er nooit kwam – een stad van maquettes, schetsen, vergeten ambities en vervlogen dromen. Het zal een tentoonstelling worden die niet alleen terugkijkt, maar ook […]
Bovenstaande beeldcollage die AI genereerde uit twee foto’s van mijn Rome-reis in 1966 confronteert mij met een ervaring die ik lange tijd als vanzelfsprekend heb beschouwd, maar die zich nu langzaam begint te onttrekken aan haar oude betekenis. Een foto kon mij ooit doen verdrinken in de tijd. Niet alleen achteraf, bij het bekijken van […]
Herinnering is zelden een neutrale opslagplaats van het verleden; zij is een werkzame kracht die het verleden telkens opnieuw herschrijft vanuit het heden. Wie zich bekeert, zo lijkt het, herinnert zich niet alleen iets wat er ooit was, maar schept tegelijk een nieuwe samenhang waarin dat verleden betekenis krijgt. Bekering is in die zin geen […]
Een dichter ben ik nooit geworden, al heb ik rond mijn twintigste levensjaar met enige toewijding een reeks gedichten op papier gezet. De melancholie van de adolescentie vormt nu eenmaal een vruchtbare voedingsbodem voor poëtische ontboezemingen: de gevoelens zijn intenser, de gedachten krijgen sneller een dramatische lading, en de wereld lijkt zich bij uitstek te […]
Onlangs heeft de NRC een nieuwe richtlijn opgesteld voor het gebruik van AI bij ingezonden stukken. In feite komt die richtlijn neer op een impliciet verbod, of op zijn minst een poging tot sterke inperking. Dat riep bij mij meteen een praktische vraag op: hoe denkt men dit ooit te kunnen controleren? Afgezien van het […]
Het onlangs verschenen boek The Dangerous Case of Donald Trump laat zich lezen als een uitzonderlijke interventie in een uitzonderlijke tijd: een poging van psychiaters om het gedrag van Donald Trump niet alleen politiek, maar ook psychologisch te duiden. Wat heeft de psychiatrie met de geestelijke gezondheid wereldleiders van doen? Die bemoeienis is niet nieuw. […]
De vraag of AI onze ervaring van tijd verandert, laat zich niet beantwoorden met het geruststellende pragmatisme van het instrument zelf. Natuurlijk zal een machine zeggen dat zij slechts een hulpmiddel is, een versneller van processen die wij al kennen. Maar daarmee wordt precies verhuld wat er op het spel staat. De geschiedenis van de […]
Vannacht liep ik opnieuw door Venetië, maar de stad herkende mij niet meer. Of misschien was het andersom. De straatnaambordjes waren verdwenen, alsof iemand de taal zelf had uitgewist. Niemand leek daar last van te hebben. Alleen ik stond stil, als een lezer zonder alfabet, terwijl de stad zich als een tekst zonder interpunctie voor […]
Toen Stephen Hawking jaren geleden al waarschuwde dat kunstmatige intelligentie op termijn een existentiële bedreiging zou kunnen vormen, klonk dat nog als een uitspraak uit de sfeer van de toekomstfilosofie. Hij sprak over een punt waarop machines zichzelf zouden kunnen verbeteren en daardoor een eigen evolutie zouden beginnen, los van menselijke controle. In zijn meest […]
Er bestaat een moment waarop de tijd niet vertraagt, maar ophoudt. Niet als een klok die langzamer gaat tikken, maar als een mechanisme dat plotseling losraakt van zijn aandrijving. De wijzers staan stil, maar het uurwerk zelf blijft intact. Het lichaam ademt door, het hart klopt, de zon komt op — en toch is er […]
De laatste tijd worden steeds vaker parallellen getrokken tussen historische vormen van totalitaire verbeelding en hedendaagse politieke dynamiek, maar nog vóór die parallellen zich vormen, trekken zij zichzelf weer in, alsof zij zich herinneren dat zij nooit getrokken hadden mogen worden, wat niet verhindert dat zij alsnog verschijnen als de herinnering aan een vergelijking die […]