‘Ik zat met kloppend hart voor de kleurentelevisie, en dacht: “Zijne Heiligheid zal toch wel gewag maken van het toenemend verval der zeden?” ‘Aldus Gerard Reve in zijn gedicht De Blijde Boodschap uit 1973. Ik heb me altijd afgevraagd waarom dit gedicht De Blijde Boodschap heet. Zo vrolijk was het immers niet wat de Heilige […]
In februari 1966 verscheen Nader tot U van Gerard Reve. Kort daarop, op 22 februari stelde Ir. C.N. van Dis schriftelijke vragen aan de ministers Samkalden (Justitie) en Vrolijk (CRM) de inmiddels beroemde passage van de ezel geen smalende godslastering was in de zin der wet. Overigens reageerde hij daarmee op een vergelijkbare passage die […]
Buiten was het een witte wereld, maar binnen was het zwart van de mensen, gisteren bij het afscheid van Wim Bors in het crematorium van Goutum. In de aula waren te weinig stoelen voorhanden om iedereen een plaats te geven. Er waren meerdere sprekers te horen, onder wie Wim’s vrouw Lucie en zijn dochter Eva […]
In 1955 fotografeerde Johan van der Keuken, die toen zeventien jaar was, zijn vrienden op het Amsterdams Montessori Lyceum. Bovenstaande foto is daar één van. Hij laat een lezende jongen zien. Hij lijkt wel een beetje op Frits van Egters uit De avonden van Reve. Maar ik zou het ook zelf kunnen zijn, zo’n tien […]
‘I saw the best minds of my generation destroyed by madness, starving hysterical naked, dragging themselves through the negro streets at dawn looking for an angry fix, angelheaded hipsters burning for the ancient heavenly connection to the starry dynamo in the machinery of night…’ Allen Ginsburg, Howl, 1956 Met de presentatie van het Manifest tegen […]
De grote boedelscheiding tussen het binnenmenselijke en het bovennatuurlijke werd in de tweede helft van de jaren zestig voltooid, terwijl in de aanloop van dit drama die twee werelden zich juist steeds meer leken te verzoenen. De ontwikkeling die Gerard Reve in die korte periode doormaakte kan niet worden begrepen zonder de totale wisseling van […]
‘De Homo Ludens van Johan Huizinga beleeft een opmerkelijke revival in het tijdperk van Twitter en Ipad‘, zo beweert Jos de Mul in het interessante artikel Homo Ludens 2.0 in de Volkskrant van gisteren. Jos de Mul is niet de eerste cultuurfilosoof die een verband meent te zien tussen het interbellum en het heden, met […]
Gisteravond hoorde ik van zijn vrouw Lucie het trieste bericht dat Wim Bors is overleden. Wim was een excentriek, warmbloedig, impulsief en bijzonder mens. En hij was ook nog kunstenaar en niet te vergeten, initiatiefnemer van het Media Art Festival. Van de honderden kunstenaars, die ik Friesland in de afgelopen decennia heb leren kennen, behoort […]
Tussen de documenten van mijn Friese familie, die ik deze week van mijn neef Anton kreeg toegestuurd, bevond zich ook een krantenartikel van 1 december 1951, waarschijnlijk uit de Balkster Courant. Dat is dus bijna 59 jaar geleden. Op 1 december 1954 werd ik zelf zeven jaar. Ik kan me die verjaardag nog goed herinneren, […]
‘In de jaren zestig zelf wordt het Heideggeriaanse thema van ‘Zijn en Tijd’ menigmaal in popsongs en films aangesneden. Soms gebeurt dat bezwerend, zoals in het begin van de film ‘Easy rider’ wanneer Peter Fonda als in een gebaar van bevrijding zijn polshorloge weggooit. Soms wordt ook met de Tijd afgerekend vanuit een bewustzijn, of […]
De familie Mous, Bakhuizen 1920 (mijn vader staande in het midden) De familie Mous, Bakhuizen 1935 (mijn vader zittend, links aan tafel)
1826 uitvinding fotografie 1890 uitvinding film 1919 eerste radio-uitzending in Nederland 1936 uitvinding televisie 1946 uitvinding computer 1951 introductie tv in Nederland 1957 ingebruikname zendmast Irnsum 1960 90 % tv in VS, 29 % in Nederland 1962 50 % tv in Nederland 1965 uitvinding video (portapak) 1967 kleuren-tv in Nederland, eerste mondiale live tv-uitzending 1969 […]
Zo’n tachtig mensen waren gisteren komen opdagen bij symposium ‘De fascinatie voor Slauerhoff’, dat georganiseerd was door het Obe Postma Selskip. Ik was de eerste spreker en had 35 minuten om mijn verhaal te doen. Dat werden er iets meer, om het zacht te zeggen. Ik had begrepen dat mijn inleiding zo’n 8000 woorden mocht […]
‘….Slauerhoff sleepte als scheepsarts zijn levenswalging met zich mee over de wereldzeeën, hij verdiepte zich in de Chinese beschaving omdat hij in Europa leed onder wat Freud de ‘Unlust der Kultur’ had gedoopt. Op een avond kwam hij zoals altijd met doorgezakte knieën, bij Buning naar binnen schuifelen, keek de aanwezigen bij wijze van […]
‘Met open mond heb ik uw stuk gelezen over ‘kunst en de ritmiek van de natuur’; prachtig! Vanavond behandelen wij op het radio programma HoeZoRadio (van de NTR) de volgende vraag: bestaat er zo iets als een universele waardering van visuele stimuli? Ik denk dat u heel goed antwoord zou kunnen geven op deze vraag. Als […]
Deze foto moet zo’n honderd jaar geleden in Bakhuizen zijn genomen. In het midden zit Durk Manus Mous. Hij is mijn grootvader, mijn oerpake. Durk Manus Mous stierf op 25 september 1912. Hij was toen 77 jaar. Op 17 mei 1868 was hij in het huwelijk getreden met Johanna Vogelzang die rechts naast hem zit. […]
Een god die een wereld geschapen heeft kan hij zich niet voorstellen. Hij breekt ook met het ode van een god die een persoonlijke relatie met mensen onderhoudt, een god die straft en beloont, een god die een wil heeft of die we in onszelf zouden kunnen herkennen. Ook het leerstuk van de onsterfelijkheid of […]
Eind jaren zestig hoorde je onder linkse studenten nog wel eens spreken over een ‘vals bewustzijn.’ De consumptiemaatschappij, zo werd geredeneerd, deed je in een soort schijnwerkelijkheid belanden. Het kapitalisme was neergedaald in je brein. Het valse bewustzijn van de burgerlijke klasse zou het belangrijkste obstakel zijn dat en radicale verandering in de weg stond. […]
Sinds 1986 tekent Gerrit Terpstra boeken als een voortdurende neerslag van de tijd. Het zijn teksten en tekeningen, gedachten en invallen, die de tijd in het hoofd van de kunstenaar heeft achtergelaten en zo op papier zijn vastgelegd. Tijd is het centrale thema in zijn werk. Sterker hij laat de tijd het werk doen. […]
‘Ik ga de woorden uitspreken van een lied dat ik ken. Alvorens ik begin, strekt mijn verwachting zich uit over het hele lied; ben ik echter begonnen, dan strekt zich, naarmate ik van die verwachting afhaal en naar het verleden overbreng, ook mijn herinnering uit; en het leven van dit handelen van mij strekt […]
Soms droom ik ‘s nachts van een taal-automaat. Ik zie dan een soort draaiende lotto-molen waaruit balletjes met woorden rollen. Zij vallen op een rij zodat zich een zin vormt. Daarna nog één en nog één. Zo rijgen de zinnen zich aaneen tot teksten die vervolgens weer uiteenvallen in een buitelen en stuiteren van woorden. […]
. Peace, peace! he is not dead, he doth not sleep, He hath awaken’d from the dream of life; ‘Tis we, who lost in stormy visions, keep With phantoms an unprofitable strife, And in mad trance, strike with our spirit’s knife Invulnerable nothings. We decay Like corpses in a charnel; fear and grief Convulse us […]
Voor zover God een rol speelt in de naoorlogse filosofie beperkt het denken zich doorgaans tot datgene wat in de taal te benoemen is of wat zich aandient in het bewustzijn zelf. God zelf wordt daarbij vooruit geschoven of tussen haakjes gezet. Zo kom je uiteindelijk dus ook op een doodlopend spoor terecht. God als […]
Soms denk ik wel eens dat de gedachte aan een mogelijk leven na de dood iets met het leven zelf van doen heeft. De dood is misschien wel de ultieme bevrediging van het verlangen naar een wereld waarin je jezelf volledig verliezen kan. Hoewel ik niet uit eigen ervaring kan spreken, wil ik de verhalen […]
Gisteren werd in Heerenveen voor de tweede maal de jaarlijkse Le Roy lezing gehouden. Ditmaal viel de eer te beurt aan Michel van Eeten (zie foto). Hij is hoogleraar aan de TU in Delft en auteur van de roman Tegennatuur. De Le Roy lezing is een initiatief van de Stichting Tijd. Louis Le Roy werd […]
REACTIE VAN ‘EEN BEKEND LIED’ OP MIJN LOG ‘KUNST & AUTO‘ De Leeuwarder Courant heeft volgens een ingewijde tussen 2002 en 2009 16.000 abonnees verloren. Rimmer Mulder heeft een fraaie erfenis achtergelaten. Dit betekent alleen al in 2009 € 4,3 miljoen minder abonnementsgeld dan in 2002. De krant verhult angstvallig hoe in de betreffende jaren […]
Het geheugen zit raar in elkaar. Kleine gebeurtenissen van jaren geleden kunnen soms haarscherp weer opduiken in het heden, maar hele episodes uit het verleden zakken vaak voorgoed weg in het brein. Ik ben een babyboomer en heb de jaren zestig dus bewust meegemaakt. Mijn generatie koestert een schat aan herinneringen aan die periode. Sommige […]
Hoewel ik geen auto heb en ook geen belangstelling heb om er ooit een aan te schaffen, bezocht ik onlangs de AutoRAI in Amsterdam. Juist omdat ik mij niet als consument voelde aangesproken, kon ik de sfeer van deze beurs onbevangen op mij in laten werken. Een AutoRAI is een soort hoogmis van het hedendaagse […]
In de roerige jaren zestig voltrok zich in West-Europa in hoog tempo de overgang van een op werk georiënteerde maatschappij naar een samenleving die voortaan op vrije tijd was gericht. Vrije tijd werd dan ook het ware revolutionaire probleem. Niet alleen in het Nieuw Babylon van Constant, maar ook bij maatschappijkritische filosofen. De linkse maatschappijkritiek […]
Een bordje bitterballen onder een hertje. Graaicultuur heb je ook. Bonuscultuur. Smeergeldcultuur. De kunst kan het stellen zonder hun centen. Er zal geen viool minder om kinken als de Hollandse politici hun kasboekjes controleren, Maar laar er geen kunstpraatjes uit hun mond komen. Halverwege hun tong sterven die aan de alcoholische dampen. Aldus Gerrit Komrij […]
n veel primitieve samenlevingen was het de gift, die mensen samenbond, zodanig zelfs dat vijandige stammen respect voor elkaar konden opbrengen en in vrede konden samenleven. In het ritueel van de potlatch: de excessieve gift, een antropologisch fenomeen dat door Marcel Mauss in al zijn facetten beschreven is. Oorspronkelijk werd de potlatch gehouden om de […]
Sjoerd Kooistra blijkt lange tijd een dubbelleven geleid te hebben. De horecamagnaat hield er nog een liefdesrelatie op na, die in de jaren voor Kooistra’s dood vele miljoenen euro’s heeft ontvangen, zo stond van de week in alle kranten te lezen. De totale schuldenlast van het imperium van Kooistra zou zo’n 150 miljoen euro bedragen. […]
Ik ben een gedoemde zwerver, waar moet ik anders heen? Maar gelaten door de wind, weg uit de stad van steen. Geen vrouw geen haard verwacht mij. Ik blijf ook liever zonder. ‘k heb genoeg aan een pijp op wacht, en ’t glas in het vooronder Deze strofe uit het gedicht Zeekoorts van Slauerhoff was […]
(foto: Asing Walthaus) Wim Bors was de initiatiefnemer en organisator van het eerste videofestival in Friesland, dat in 1995 in Leeuwarden van start ging en onder zijn leiding in de jaren daarop zou uitgroeien tot een internationaal podium van videokunst en nieuwe media. De belangstelling van Wim Bors voor videokunst stamde nog uit zijn academietijd […]
Nacht, zwaar heet en sterrenloos over land en zee. De lucht, volgezogen met een hitte die zij nergens aan af kan staan, aan het geblakerde land niet, aan de zee niet, met de gloed van een lange dag verzadigd, worgt het leven. Niets beweegt. Tegenover elkaar, zelf onzichtbaar, liggen de schepen met hun drie hoeken van […]
De boer wordt ‘ondernemer’. Daarmee is een menschelijke levensvorm tot den ondergang gedoemd, die het cement is genoemd van de samenleving; daarmede staat een menstype op het punt van verdwijnen, dat van bijzondere beteekenis is geweest voor de structuur van het Nederlandse volkskarakter. Het proces voltrekt zich snel, vooral in de laatste jaren, nu radio […]
Als een kind, dat eind jaren vijftig opgroeide in Amsterdam, had ik het voorrecht om mijn eerste lessen in de vrije expressie te mogen ontvangen op De Werkschuit, een boot die in de Amstel lag, dicht bij de Magere Brug. Zo leerde ik mij bekwamen in fingerpainting, sjabloneren en het werken met boetseerklei. Begin jaren […]
‘Er komt een leeftijd’, schreef Camus,’waarop een mens verantwoordelijk wordt voor zijn eigen gelaatstrekken.’ Dat lijkt en boude bewering, een slagzin bijna, waarin de hele existentialistische levenshouding van deze halfvergeten schrijver wat al te pakkend is samengevat. En toch, er zit een kern van waarheid in die woorden. Als ik ’s ochtends mijn gezicht in […]
Immers, nog meer dan het iconische beeld is het televisie beeld een verwijding van de tastzin. Wanneer het een geletterde cultuur ontmoet, verdicht het noodzakelijkerwijze de zintuig vermenging en vormt het versplinterde en gespecialiseerde verwijdingen om tot een naadloos weefsel van beleving. Een dergelijke omvorming is natuurlijk een ‘ramp’ voor een geletterde, gespecialiseerde cultuur. […]
In zijn verhaal ‘De laatste hippie’ vertelt de neuroloog Oliver Sacks het relaas van een man die in de jaren zestig hippie was geweest, aan de drugs raakte en uiteindelijk in een oosterse sekte belandde. Als zoveel jonge LSD-gebruikers voelde hij zich aangetrokken tot swami Bhakktivedanta en zijn internationaal genootschap voor Krishna bewustzijn. Hij sloot […]