‘Ik weet dat men er wijs aan doet kunstenaars uit de buurt te houden, maar gelukkig voor vele kunstenaars, zijn er mensen die het iets enorms vinden, een kunstenaar, en die in het algemeen belang beter ook niet uit de droom geholpen kunnen worden. Maar zoals ik zeg, volgens mij is het allemaal schorum en […]
Deze foto kreeg ik gisteren nog toegestuurd van Peter Wouda, de hoffotograaf van Louis Le Roy, met de volgende toelichting: ‘Louis belde me op dat er vlak voor zijn huis een stapeling van stenen was gemaakt door kinderen. De weg voor zijn huis werd opnieuw bestraat, en in het weekend hadden kinderen daar 2 mooie […]
Achteraf beschouwd zijn de jaren zestig in veel punten een keerpunt geweest in de moderniteit. Het vooruitgangsgeloof beleefde zijn laatste fase. Juist in dit decennium beleefde West-Europa de overgang van een op werk georiënteerde maatschappij naar en samenleving die voortaan op vrije tijd was gericht. Vrije tijd werd dan ook het ware revolutionaire probleem. Niet […]
(foto: Jacob van Essen) ‘De wind beweegt, de bijen zoemen de stilte stiller. Zij arbeiden, zij fluisteren: ‘het huis in stand gehouden, het huis in stand gehouden.’ Ida Gerhardt Het idee achter de Ecokathedraal hoort thuis in een reeks van revolutionaire gedachten die rond 1960 de kop op staken. Er waaide in die tijd een […]
(foto: Peter Wouda) ‘Dit is niet te snappen, het is gewoon krankzinnig. Dit kan zo naar de Wereldtentoonstelling. Zoiets hebben ze nog nooit gezien.” Louis Le Roy uit Heerenveen was gisteren zichtbaar onder de indruk toen zijn immense schilderij in wording door een hoogwerker werd opgehangen aan spanten van ijsstadion Thialf in Heerenveen. Het immense […]
Johan van der Zee had mijn telefoonnummer bij Omrop Fryslân achtergelaten, zodat ze mij konden bellen om enige toelichting te kunnen krijgen op het werk van Louis Le Roy. Zo kon het gebeuren dat gisterochtend al om kwart voor zeven bij mij thuis de telefoon ging. Het was iemand van de radio. Nu ben ik […]
Ik geloof niet dat ik bijgelovig ben, maar soms, als alle tekenen er op lijken te wijzen dat er meer is tussen hemel en aarde dan wat gaswolken en sterrennevels, dan doe ik er het zwijgen toe en beperk mij tot de feiten. Neem nou de duivel. Ik heb er niets mee. Ik denk ook […]
‘Kunst, evenals haar essentiële eigenschap kwaliteit, heeft bij Komrij en Fuchs een opmerkelijke eigenschap: ze kan niet worden uitgelegd; ster ker nog: ze moet niet worden uitgelegd. Aan wie niet op eigen kracht intuïtief begrijpt wat de essentie van kunst is, is het onmogelijk uit te leg gen. Deze verborgen essentie van kunst, die bij een poging […]
V.l.n.r. Coen Huese, Piet Timans, Allaard Hidding en ondergetekende, 1984. Mijn exemplaar van het boek Het boze oog (1983) van Gerrit Komrij kreeg ik ooit cadeau van een architect. ‘Ter herinnering aan onze samenwerking. Piet Timans,’ staat op het schutblad geschreven. Samen met Piet Timans, Coen Huese en Allaard Hidding heb ik in 1984 een […]
‘Aldus werd ernaar gestreefd de zogenaamde sensus catholicus bij te brengen, een ‘naar zijn precieze inhoud niet gemakkelijk te omschrijven begrip’. Dat gold echter als een soort zesde zintuig van de katholiek, waardoor deze ‘als het ware instinctmatig aanvoelde wat tot de katholieke geloofsovertuiging behoorde en hoe men zich in specifieke situaties als katholiek te […]
Reve voelde zich in zijn Friese periode aangetrokken tot de lijdensmystiek van Teresa van Avila en Johannes van het Kruis, maar de vraag rijst met wat hij daarin daadwerkelijk herkende. Was het de sublimering van de lust in het mystiek domein? Of eerder andersom, was het de angst voor zijn eigen driftleven die hem in […]
De zeer uiteenlopende ervaringen die zijn opgedaan bij het gebruik van eigentijdse kunst in liturgische diensten geven voor mij aanleiding tot het plaatsen van een aantal kritische kanttekeningen. Als kunsthistoricus met een katholieke achtergrond heb ik in mijn jeugd vernieuwingen in de liturgie van zeer nabij meegemaakt. Namen als Huub Oosterhuis en Antoine Oomen roepen […]
In 2006 hield Jaap Goedegebuure zijn inaugurele rede bij de aanvaarding van de leerstoel moderne Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit van Leiden. Die rede had als titel: ‘het mythische substraat, verhaalpatronen in de Nederlandse literatuur van de twintigste eeuw’. Goedegebuure wees er toen op, dat er een substraat is van oude verhalen van mythische en […]
‘Sprankelend’ zo typeerde juryvoorzitter Han Steenbruggen het kunstenaarschap van Paul Panhuysen gisteren bij de uitreiking van de Gerrit Benner Prijs in de hal van het nog ongeopende Fries Museum. Ik denk dat alle aanwezigen zich in deze kwalificatie konden vinden, zeker na de twee prachtige geluidsperformances die Panhuysen zelf daarna ten beste gaf. Het was […]
Diachroniteit en synchroniteit zijn temporele categorieën die in het begin van de vorige eeuw werden ontwikkeld door door De Zwitserse taalkundige Ferdinand De Saussure. Deze begrippen – zo bleek al gauw – konden niet alleen de linguïstiek als wetenschap verhelderen, maar ook in andere wetenschappen heel goed toegepast worden, en niet in de laatste plaats […]
‘Anderzijds liet Van Ginneken enkele malen blijken dat hij niet werkelijk sympathiek stond tegenover de bezetter. In 1942 sprak hij tijdens een zitting van de Nijmeegse Academische Senaat een rouwrede uit voor zijn in Dachau vermoorde collega, de karmeliet Titus Brandsma, ondanks het feit dat de Duitsers dit probeerden te dwarsbomen omdat ze de omstandigheden […]
Voor het mei-nummer van het tijdschrift Prana werd ik geïnterviewd door Aat Lambert de Kwant. Aanleiding was het boek Tegen de tijdgeest, terugzien op een psychose , dat ik schreef samen met Egbert Tellegen en Daan Muntjewerf. Hieronder de tekst van het interview: De teloorgang van het religieuze wereldbeeld en de psychose De psychose waarmee […]
Gisteren was ik in Nijmegen. Ik had daar om elf uur een afspraak, maar met de trein was het helemaal mis, zo werd mij al bij het loket meegedeeld. Een ongeval tussen Meppel en Zwolle. Vervoer met bussen. Kortom, een half uur tot een uur vertraging. Voor mij stond Saskia Bak. Zij moest naar een […]
Gisterochtend werd ik gebeld door Anka van Voorthuijsen. Zij is journalist en schrijft voor het tijdschrift Binnenlands Bestuur. Zo was ze bezig met een artikel over Leeuwarden Culturele Hoofdstad. Gistermiddag zou ze een gesprek hebben met wethouder Isabelle Diks. Vooraf wilde ze nog even met mij sparren en zo wat meer te weten komen over de […]
De verering van een heilige plaats in de natuur komt al voor in de meest primitieve cultuuruitingen van de mens. Zo ontstonden veel bedevaartplaatsen op de plaats van een bron, waaraan ook al in voorchristelijke tijden geneeskrachtige werking werd toegedacht. De magische beleving van het landschap speelde ook voor de middeleeuwse pelgrim een belangrijke rol. […]
‘De Nederlandse katholieke kerk voerde in de jaren zestig en zeventig, met de beste bedoelingen, een ingrijpende rituele revolutie door, juist om de gelovigen bewuster te maken, dat wil zeggen, het geloof meer tot een vertoog te maken dat ze ook op zichzelf konden toepassen. Dat maakte grote indruk, juist omdat godsdienst voor de jaren […]
‘Een pijnigende voorstelling dat vanaf een bepaald punt in de tijd de geschiedenis ophield reëel te zijn. Zonder het te merken heeft de hele mensheid plotseling de realiteit verlaten, alles wat sindsdien is gebeurd is absoluut niet waar, maar we kunnen het niet merken. Onze taak is nu dit punt te ontdekken en zolang we […]
In De Groene Amsterdammer van deze week staat een interessant interview van Kees Beekmans met Darian Leader, de auteur van het boek Wat is waanzin? dat onlangs bij de Bezige Bij is verschenen. Ik heb dit boek nog niet gelezen, maar het interview blijkt dat veel van de bevindingen van Darian Leader aansluiten bij de […]
Afgelopen woensdag was ik in Arnhem. Ik was bij mijn oudste zus op bezoek. Vorige week werd ze 82, zestien jaar ouder dan ik. Ze woont in Elden, vlak achter het GerlreDome. Met de bus kun je daar niet zo makkelijk komen, dus ben ik maar met een OV-fiets over de Nelson Mandela-brug gereden. Na […]
Vanmiddag geef ik een lezing voor de Lionsclub van Wageningen over het werk van Eja Siepman van der Berg. Mijn verhaal heeft als titel: Klassiek, modern of anti-modern, het werk van Eja Siepman van den Berg in een veranderende context. Ik heb me laten inspireren door een idee dat nooit is uitgevoerd. Begin jaren negentig […]
Gisteren werd ik gebeld door Ana van Es van de Volkskrant. Ze wilde van alles weten over ‘Leeuwarden CH 2018’ voor een paginagroot artikel dat vanochtend in krant staat. Je kunt merken dat het komkommertijd wordt. Friesland komt weer in the picture. Vanavond beslist de Gemeenteraad over CH 2018, maar de neuzen zijn al geteld. […]
De familie Brandsma rond 1890 (geheel links Anno Sjoerd, later Titus genoemd) De familie Mous, rond 1920 (staand in het midden: Durk Manus, mijn vader) Naarmate ik ouder word, begin ik steeds meer in het verleden te leven. Eigenlijk vind ik de wereld van nu nogal saai en die van vroeger steeds spannender worden. Dat […]
Gisteren naar Bolsward gefietst. Heen en terug in totaal zestig kilometer. In de brandende zon. Over smalle paden, vaak langs het water, met aan weerszijden het weelderige fluitenkruid. Op zulk soort fietspaden zie je haast niemand. Opnieuw maakte ik de fout om bij Burgwerd niet richting Hichtum te fietsen. Zo zag ik de brede zadeldaktoren […]
Het was een wat magere opkomst gisteren in de Bres. Het goede weer werkte niet mee. Maar misschien is er ook meer aan de hand. De mensen worden een beetje moe van al dat gedoe rond Leeuwarden 2018. En bovendien, het gaat toch wel door. De teerling is geworpen. Die indruk kreeg ik zeker na […]
In de jaren negentig schreef ik zo’n vijftig artikelen voor de opiniepagina van de Leeuwarder Courant. Internet had je toen nog niet, dus je moest wat. Rijk werd je daar overigens niet van. Een boekenbon van vijftig piek, daar moest je het mee doen. En met Nieuwjaar een relatiegeschenk, dat wil zeggen: een winkeldochter van […]
Het was in Nevers, waar ik aan het laatste hoofdstuk begon van De mens in opstand. De camping lag aan de oever van de Loire, waarin het water loom voorbij stroomde, slechts gehinderd door wat kleine eilanden, begroeid met struikgewas. ’s Avonds als ik de lantaarns van de stad zag oplichten en de lucht rood […]
‘Alles wat met cultuur te maken heeft, inclusief wetenschap, komt voor uit de structuur van de maatschappij en met name de kapitalistische economie. ‘ Die zin las ik gisteren in de ochtendkrant en deed mij uit de ramen staren. Waar heb ik dit eerder gehoord? Het is de basis die altijd de bovenbouw bepaalt. Cultuur […]
Het laatste nummer van De Gids heeft als titel Vroeger was alles en is in zijn geheel gewijd aan het fenomeen nostalgie. Het modernisme van de vorige eeuw heeft een grote leegte achtergelaten, waarvoor ook het postmodernisme geen invulling heeft weten te vinden. Wat ons rest is de nostalgie. Niet het wegzwijmelen in het verleden, […]
Vijftig jaar geleden, in 1962, kwam ik voor het eerst in Lourdes. Daarna ben ik er nog twee keer geweest, in 1963 en 1965. Al de jaren daarna was Lourdes voor mij een begrip uit een ver verleden. Tot vorige week. Ik was er weer, vier dagen lang, en tot mijn stomme verbazing is er […]
Hoe zag Maria er precies eruit? Die vraag werd aan de boerenkinderen, die in de negentiende eeuw Maria met eigen ogen hebben aanschouwd, telkens weer gesteld door kerkelijke prelaten die een onderzoek instelden. Aan Bernadette Soubirous werden reproducties getoond van schilders als Titiaan, Tintoretto en Raphaël, alsof die beeltenissen een hoger waarheidsgehalte hadden dan de […]
De Nacht van de Filosofie was wederom uitverkocht dit jaar. Van de brandweer mogen er maximaal 250 mensen naar binnen in Tresoar, dus dan ben je ook al gauw aan je tax. Niettemin was het een gezellige drukte, al zag ik weinig bekende gezichten. Twee Friese schrijvers – Piter Boersma en Pier Boorsma – […]
‘De meeste heiligen behoren volgens moderne begrippen in een in richting te zitten. Teresa van Avila hoorde 34 jaar stemmen, die haar bevalen het klooster te verlaten. Tenslotte verliet zij het klooster, & organiseerde (in de Middeleeuwen als vrouw van tegen de zestig) een geheel nieuwe, spoedig de gehele beschaafde wereld omspannende kloosterorde. Was ze gek? […]
‘Schematische voorstelling van de verschillende vormen van hypo- en hyper-religiositeit. De verdeling die hier is aangegeven, is een normale. In feite is de vorm van de verdelingscurve onbekend. Met andere woorden: we weten niet of de verdeling normaal is of scheef is, en indien scheef in welke mate.’ Bovenstaande grafiek trof ik aan in het […]
Met Pasen krijgt de ziel een apk-beurt. Geïnspireerd door Jezus’ kruisiging en de wederopstanding, onderzoeken christenen hun diepste innerlijk. Ook De Maand van de Filosofie, die deze week is begonnen, heeft de ziel als onderwerp gekozen. Niet voor niets, want er woedt in kringen van hersenwetenschappers en filosofen een verhit debat over de rol van […]