Plaats van handeling is een kasteel dat wordt bewoond door een zekere Alice, een aantrekkelijke vrouw die wordt bijgestaan door haar advocaat en haar butler. Alice schenkt haar vermogen aan de rooms-katholieke Kerk. De advocaat bezoekt een kardinaal om deze zaak te regelen. Besloten wordt dat de secretaris van de kardinaal, een zekere Julian, […]
De eerste vier maanden van 1966 verbleef ik in de Sint- Willbrordusstichting in Heiloo. Ik had stenen in de lucht gegooid en kennelijk de zon geraakt. Die zon was op drift en mijn gedachten konden vliegen. Ik zag alles, wist alles en had geen enkele twijfel meer. Die storm van de zon behoort tot […]
Veel mensen blijven hun leven lang van de boeken houden die zelf lazen in die kwetsbare leeftijdsfase tussen hun vijftiende en twintigste jaar. In die onzekere periode van hun bestaan werden ze gefascineerd door de gevaarlijke geheimzinnigheid die vooral pubers boeit. De drang om te gaan zwerven is eigen aan de puberteit, op reis […]
Eind jaren vijftig was de televisieserie Morgen gebeurt het te zien. Elke woensdagmiddag was het raak. Omdat wij thuis al vroeg een tv-toestel hadden – een Erres van oom Fonger die een electricteitszaak had in Sint Nicolaasga – bleven vriendjes van school vaak bij mij thuis kijken. Het verhaal werd elke week spannender. Ton Lensink […]
In februari 1966 verscheen Nader tot U. Kort daarop stelde Ir. C.N. van Dis schriftelijke vragen aan de ministers Samkalden (Justitie) en Vrolijk (CRM) de inmiddels beroemde passage van de ezel geen smalende godslastering was in de zin der wet. Twee weken later, op 10 maart 1966, brachten verscheidene mensen, onder wie enkele provo’s, […]
Gerard Reve had een fabelachtig geheugen. Elk detail uit zijn eigen verleden, hoe minuscuul en ogenschijnlijk zinloos, leek van waarde te zijn. Niet alleen zijn slechte jeugd was een goudmijn voor het schrijven, maar vooral de ook de gave van dat bijna fotografische geheugen, waarin al die voor het oog zinloze feiten bewaard waren […]
Gisteren werd ik gebeld door Kirsten van Santen van de Leeuwarder Courant. Aanleiding was een Zweeds onderzoek dat had aangetoond dat schizofrenie relatief veel voorkomt onder beeldende kunstenaars. Of ik daar iets van wist. Kirsten had Tegen de tijdgeest, terugzien op een psychose gelezen en dacht dat ik daar wel iets zinnigs over te melden had. […]
‘De wereld bezit reeds lang de droom van een tijd, waarvan zij nog slechts het bewustzijn behoeft te bezitten om hem werkelijk te leven.’ Dat schreef Guy Debord in 1967 in zijn boek La societé du spectacle. Wat Debord zag naderen was het beslissend moment, de kairos, het revolutionaire momentum, waarin de loop van […]
Het Jan Willem Roskam Huis in Nunspeet is afgebroken. Op deze locatie verrees Hotel De Sparrenhorst
In de zomer van 1965 ben ik in Avila geweest, samen met mijn ouders. We hadden de middeleeuwse muren van de stad bewonderd en even rondgelopen in het oude centrum. Bovenstaande foto heb ik toen zelf genomen. Het is een kleurendia die ik onlangs heb gedigitaliseerd. Ik was zestien, een jongen nog. Zo’n honderd kilometer […]
‘Het vonkje van het Tweede Vaticaans Concilie is gedoofd. Er voltrekt zich een ramp in de rooms-katholieke kerk, in Europa en Amerika. De kerk als instituut doet moeite om zich overeind te houden, maar kan de krimp niet bijhouden. Al die kerkgebouwen die leeg komen te staan. Het is het Avondland. Er is sprake van […]
Als ik ooit nog eens word uitgenodigd voor Zomergasten – wat ik niet waarschijnlijk acht – dan is één ding zeker. Mijn keuze voor de nachtfilm is Le Samourai van Melville. Wie die film ziet krijgt onherroepelijk heimwee naar Parijs. Maar dat is dan wel het Parijs van zijn eigen herinneringen, waarmee de beelden in de […]
Op 11 oktober 1962 – vandaag exact 50 jaar geleden – begon in Rome het Tweede Vaticaans Concilie. Ik was toen 14 jaar oud en zat in de derde klas van het gymnasium op het Sint- Ignatius College in Amsterdam. Ik kan me de live-uitzending van de openingsplechtigheid nog goed herinneren. De dag daarop werd […]
‘As âld Pastoar fan Bakhúzen haw ik de Mousen tige heech. Ferskate haw ik dope, trouwe en begrave meien. Derby faak de Mous famylelegende, fan de drege reis ut Poalen nei Fryslân, neist de Bibel lein. Ik kin harren as warbere technisy en fabrieksdirekteuren, fromme Paters, werûnder ferneamde missionarissen, hillige susters en betûfde tsjerkebestjoerders, as […]
De val (1956) van Albert Camus gaat over de vraag hoe om te gaan met schuld en boete als God niet meer bestaat. In de roman zitten tal van cryptische verwijzingen naar het katholicisme. Niet alleen naar de schuld van de paus in de Tweede Wereldoorlog komt aan de orde, maar ook naar de onmogelijkheid […]
In navolging van de psychiater Rümke gebruikte Gerard Reve het woord ‘symboolblindheid’, niet alleen om het onvermogen aan te duiden van de orthodoxe christenen die zijn religieuze symboliek godslasterlijk vonden, maar ook de verblinding te verketteren van de progressieve katholieken die met hun extreme moderniseringsdrang doorschoten in een wereldse religie die geen religie meer was. […]
De Zuidlimburgse priester Ad. Welters, publicist van vele volkskundige en cultuurhistorische wetenswaardigheden, liet in 1941, in De Lieve Vrouwkes van Limburg, zijn bloemigste taal los op het verschijnsel van de namaak-Lourdesgrot. Daarin raakte hij evenwel onverwacht precies de overeenkomsten en verschillen tussen al die grotten en hun verschijningsvormen: ‘Grotten verrezen overal! Trouwe en vrije kopieën […]
‘Het ongeluk is, dat hij ons alleen achtergelaten heeft en dat wij, wat er ook gebeurt, verder moeten gaan, zelfs als wij in onze malconfort hokken, wij, die ook weten wat hij wist, maar die niet de moed kunnen opbrengen te doen, wat hij heeft gedaan en te sterven, zoals hij. Het spreekt vanzelf, dat […]
Hier zat op een avond in 1954 Albert Camus in een van de talrijke cafés in gesprek met een Nederlandse geleerde leeftijdgenoot. Dat gesprek zou de bron worden voor een van Camus’ beroemdste romans, La chute van 1956 die gesitueerd is in dit oude stuk van Amsterdam. Ik had altijd de neiging gehad de gesprekspartner […]
Bitter Moon is niet Polanski’s beste film, maar wel een van de meest intrigerende. Het gaat over een man die ten onder gaat, omdat hij in zijn leven teveel heeft begeerd. Alles speelt zich op een bootreis tussen twee echtparen. De hoofdfiguur vertelt zijn verhaal in flashback, onderwijl vaart het schip onder een wassende maan […]
Wandelend in het hier en nu waren de gedachten van de pelgrim vaak elders, of anders gezegd: in de gelijktijdigheid van de spirituele ruimte. De pelgrim bevond zich ook precies op de scheidslijn tussen het wereldse leven (vita activa) en het beschouwende leven (vita contemplativa). Wat zijn reisdoel ook was – Jeruzalem, Rome, Santiago […]
Fietsend langs de Amstel van Amsterdam naar Ouderkerk zag ik gisteren iets wat ik daar nooit eerder had gezien: een banpaal. Dergelijke palen zijn aan het einde van de 18de eeuw op de grenzen van grondgebied van Amsterdam geplaatst. Ik heb nooit geweten wat een banpaal was totdat Egbert Tellegen mij twee jaar geleden de […]
Gisteren kreeg ik bericht van Ed Brand van uitgeverij Candide, dat het boek Tegen de tijdgeest, terugzien op een psychose helaas niet bekroond is met de Van Helsdingenprijs, waarvoor hij het had ingezonden. Het heeft er kennelijk wel even om gespannen ‘want de jury was bijzonder gecharmeerd van dit boek’, zo mocht ik vernemen. Welk […]
Na Kneppelfreed kon Fedde Schurer niet meer stuk in Friesland. Niemand durfde nog kritiek op hem te hebben, daardoor is hij later het zicht op de realiteit wel eens kwijtgeraakt. Omdat hij zijn leven lang zijn in Lemmer gegroeide gereformeerde kern trouw is gebleven, en hij in zijn hart een schoolmeester was die het volk […]
De Heilige Geest was het die de Manicheeërs in vervoering bracht. Hij deed de gnostici verlangen naar de goddelijke vonk in zich zelf. Hij deed de Katharen uitzwermen in de bergen en heuvels rond Agen, Albi en Carcassonne. De Heilige Geest brak de De Vinci Code. Hij bezegelt niet, hij verbreekt altijd weer elke […]
‘Als wonderdoener is hij later vereerd. Maar hij was het ook, die in den Paasnacht van het jaar 1200 met zijn profetisch oog het ten ondergaan zag van het christendom, hoe de kerk was als tent die werd opgerold bij den dageraad. En van wat daarna kwam had de abt van Fiore wetenschap, op ernstige […]
Marcel GAUCHET: ‘Het betreft allereerst de gevolgen van het proces van wat men de secularisatie noemt – ik spreek liever over het afscheid van de religie, het uittreden uit de reli gie. Waarheen leidt dit proces ons? Wat zijn er de uit- eindelijke gevolgen van? Op dit punt lijken mij onze waarderingen uiteen te lopen. Aannemend […]
Het universum van Duchamp is monistisch. Er is geen hemel of hiernamaals, maar ook geen platonische ‘achterwereld’. De dingen zijn zoals ze zijn, meer is er niet. De wereld draait ook op goed geluk als een autonoom stelsel van krachten, energieën en gestolde materie. Maar tegelijk is het de geest die het stelsel draaiende […]
‘De pracht van de waarheid schijnt voort in heel de schepping van God en op een bijzondere wijze in de mens, geschapen naar beeld en gelijkenis van God. De waarheid verlicht het verstand van de mens en vormt hem tot vrijheid, waardoor hij God leert kennen en lief te hebben. Zoals de Psalmist zegt: “Laat […]
‘Het gaat om een tweede vorm van transcendentie, een transcendentie die het menselijk bewustzijn niet te boven gaat, maar die integendeel van menselijke ervaringen uitgaat, die dus niet structureel in het ver leden verankerd is, doch eerder in de toekomst; een transcendentie die, zo men wil, overeenkomt met wat Husserl aanduidde als een ’transcendentie in de […]
‘De filosoof Heidegger koos ter illustratie van de subtiliteit van het wezen het voorbeeld van gebouwen, ogenschijnlijk zo tastbaar en solide. We nemen aan dat een gebouw is – dat het een wezen heeft. Maar waar bevindt zich dat wezen precies? Dat hoeft niet per se in het gebouw te zijn. Is het totaal van […]
Heidegger consumeren is gewoon niet moeilijk. Lang niet zo lastig als wijsgerige problemen met betrekking tot de algemene relativiteitstheorie. Het is nogal een onderneming om er precies achter te komen hoe zijn geschriften in elkaar zitten, maar ze lezen is niet moeilijk. ‘Ça se comsume comme une banane’ zou Sartre zeggen. Makkelijk te consumeren, maar […]
L]OUWERT Bussen fan fiere reizen werom, djip ut it hert fan ‘e steppe, granzgje mismoedich nei it stasjon. Wizers forskouwe de ûren tsjin ’t sin. Elk wol hjir wei. De treinen slepe tûzenen fuort en tûzenen oan, hwant elk wol hjir wêze. Hjir-al is it libben tsien kear sa lang […]
Mijn as wordt begraven op het kerkhof te Greonterp. De mensen die komen kijken, krijgen met onbekrompen maat te drinken, de kinderen ook, dat staat geschreven. Er komt een houten kruis, waarop te lezen valt: GOD IS DE LIEFDE, verder niks. Dan komt de harmonie, en speelt een lied, langzaam en vroom, met veel koper. […]
Betiden hat ek blineman ’n helder eagenblik en wurdt him klear dat er it foargoed fergokt hat: Fryslân en it fers binne gjin kansen mear. Fryslân is wat bline eagen ûnderskiede en dichtsjen ’n hûs mei bline muonen dêr’t net ien mear bankje kin. Betink twa nomle deaden. Jan Wybenga (uit Lyts frysk deadeboek, […]
‘Welke aanpak zou Keynes adviseren in onze situatie van crisis? Contra-cyclisch investeren natuurlijk, om op die manier een ‘groeiagenda’ te realiseren. Want of investeren of bezuinigen nu het panacee is, daar zijn de meeste politici het over eens: we moeten groeien, groeien, groeien (de Partij voor de Dieren is in Nederland de enige uitzondering). De […]
Een Friese adaptatie van de Ierse folksongs behoort dan ook slechts tot de mogelijkheden dankzij het bestaan van een uit meer of minder eclectische talen bestaande massacultuur. Wie hieruit weemoedig opmaakt dat ‘dus’ de oorspronkelijk Friese en Ierse cultuur zullen verdwijnen, bedrijft doemdenken op basis van tautologieën. Wie in een zuiver Fries idioom tracht […]
Toen zag ik een nieuwe hemel en een nieuwe aarde; want de eerste hemel en de eerste aarde waren heengegaan en er was geen zee meer. En ik zag de Heilige Stad, Nieuw Jeruzalem, uit de hemel van God te voorschijn komend … zijn schittering als een heel kostbaar juweel, als jaspis, helder als kristal. Hij […]
‘How dit it happen that a provincial ailment, maladie du pays, became a disease of the modern age, mal du siècle? In my view, the spread of nostalgia had to do not only with dislocation in space but also with the changing conception of time. Nostalgia was a historical emotion, and we should do well […]
Van de week kreeg ik een mailtje van een oud-klasgenoot van mij. Hij is even oud als ik, 64, en heeft een goede baan in het zuiden des lands. Hàd een goeie baan, moet ik zeggen, want met zijn pensioen in zicht is hij onlangs plotseling gestopt met werken. Hij zag het niet meer […]