‘Doe’t de boeren al lang melkmasines oantûgd hiene, hiene de Fryske skriuwers dy’t foar master opsloegen, de blinen noch ticht. Guon redakteuren fan it tydskrift mei dy namme hiene net yn ‘e gaten, dat de tsjerne al lang ût de buorkerij ferdwûn wie en part wurden wie fan it fabryk. It wie allinne noch mar […]
De Franse filosoof Jean-Luc Nancy heeft zich intensief bezig gehouden met het onderzoek naar de crisis in het hedendaagse ‘gemeenschaps-begrip’. Het idee van de gemeenschap is in de twintigste eeuw verstrikt geraakt in een tegenstelling tussen nihilisme en totalitaire ideologieën. Het nazisme stoelde op een een seculier-religieus gemeenschapsideaal, dat mythisch van karakter was en waarbij […]
Zo is er van een Frysk Festival in 2013 in geen velden of wegen iets te bekennen. En dat terwijl het festival in de opmaat naar 2018 een staalkaart zou bieden van ‘alle creatieve innovatieve energie in de provincie’ (…) Het plan voor een Frysk Festival kwam voor het laatst ter sprake in 2009, […]
Uit het lood geslagen Profiel van Fokke Sierksma Op 28 november 2009 schreef Huub Mous een belangwekkend artikel over wijlen Prof. Dr. Fokke Sierksma (1917- 1977), gedurende de laatste jaren van zijn leven hoogleraar godsdienstwetenschappen aan de Rijksuniversiteit te Leiden. Al eerder had Mous over deze ‘Fries om útens’ geschreven (onder meer in ‘No […]
‘Die Robert Mulder, waar Niek Pas in zijn boek gewag van maakt, en die misschien zelfs wel eerder dan Rob Stolk in een wit spijkerpak rondliep, kwam overigens uit Friesland. Hij blijkt in Leeuwarden geboren te zijn. Hoe komt het dat ik nooit eerder van die man heb gehoord? Waarom is er nooit een documentaire […]
Een afgesloten nationale cultuur is in Europa niet meer mogelijk, behalve natuurlijk als kunstmatig provincialisme en geforceerde romantiek. Als ik ooit nog eens gedeputeerde van cultuur in Friesland word – maakt u zich niet ongerust, die mogelijkheid is zeer onwaarschijnlijk – dan zou ik de slotzin in bovengenoemd citaat van Menno ter Braak als motto […]
‘We hebben nu al zo lang geslootkant en genotwilgd dat er wel iemand met een heel bijzondere kijk op die dingen moet komen wil het belangrijk worden.’ Aldus de schilder Jan Mankes in een brief aan zijn mecenas A.A. M Pauwels in Den Haag. Hij schreef dit zo’n honderd jaar geleden. Ik moest er aan […]
Het is een waar verhaal. Ik was vroeg in de twintig, en die tijd wilde ik als jonge intellectueel wanhopig ontsnappen aan de sleur. Ik wilde iets nieuws zien, ik wilde me storten in en of andere praktische bezigheid, iets fysieks op het platteland bijvoorbeeld of op zee. Op een dag voer ik op een […]
Het Wad, 1973 Een zadeldaktoren in verhullende mistflarden, een drooggevallen botter op het Wad, opvliegende zwanen aan de waterkant – dat zijn de geliefde onderwerpen in het werk van Abe Gerlsma. In een indrukwekkend oeuvre van etsen, aquarellen en schilderijen ligt een wereld besloten die men wel ‘het romantische Friesland’ zou kunnen noemen. De Wadden […]
Van alle Waddeneilanden is Ameland van oudsher het eiland dat kunstenaars niet alleen het meest heeft aangetrokken, maar ook de meeste kunstenaars heeft voortgebracht. Leendert Scheltema, Henri Frederic Boot, Otto Hanrath, Johan Hemkes, Germ de Jong, en Tames Oud, zij allen ging er prat op een Amelander kunstenaar te zijn, ook al waren ze […]
Gisteren naar Dokkum gefietst en terug. Bij elkaar zo’n vijftig kilometer. Voor het eerst helemaal langs de Dokkumer Ee. Nooit geweten dat dit kon. Ook na Birdaard loopt er een prachtig fietspad langs het water. Onderweg ben ik hooguit tien mensen tegengekomen. Meer niet. Iedereen heeft het tegenwoordig over de ruimtelijke kwaliteit van deze provincie, […]
‘Op verschillende niveaus kunnen verschillende zaken naast elkaar bestaan: Steden bestaan, huizen bestaan ook, evenals bakstenen. Bakstenen maken hui zen, en huizen maken steden. En allemaal bestaan ze even echt. Dat de. vrije wil in de details van ons hoofd niet te vinden is, betekent niet dat de vrije wil op geen enkel niveau bestaat. Die […]
Voor zover ik me kan herinneren ben ik nog nooit van mijn leven in Tiel geweest. Vorig jaar heb ik Tiel heel even in de verte zien liggen vanaf het balkon van Hotel De Wageningse Berg, waar je een prachtig uitzicht hebt over de hele Betuwe. Links in de verte zie je daar de elektriciteitscentrale […]
‘De taal van de waanzin is niets meer of minder dan het waar maken van de taal. Onze woorden beginnen de ander te raken en daar ligt het gevaar van de waanzin: zij spreekt de waarheid. Een gevaar, het enige gevaar van de waanzin is een gewelddadige de normalisering van triviale woorden en werelden van veiligheid.’ […]
De hedendaagse kosmologie is – voor zover ik er iets van begrijp – puur mentale bellenblazererij. We weten niet eens of het heelal eindeloos uitdijt, ooit weer gaat krimpen of in een eindeloze fluctuatie van ontploffen en krimpen is verwikkeld. De kern is een topologisch probleem. Hoewel de relativiteitstheorie voorspellingen doet over de krommingen van […]
‘Alleen al de huidige preoccupatie bijvoorbeeld met terugvalpreventie ten aanzien van psychotische stoornis is gebaseerd op de onuitgesproken en onkritische veronderstelling dat er een voortdurende onderdrukking van spanningen door medicatie te verkiezen is boven een leefwijze waarbij men af en toe eens psychotisch decompenseert.’ Aldus Anton Mooij in zijn boek Psychoanalytisch gedachtegoed, een modern perspectief […]
‘Het is mij onlangs gebleken dat bij ervaren psychotherapeuten het maken van een onderscheid tussen ‘psyche’ en ‘geest’ op onbegrip en weerstand stuit. Toch is het verschil tussen die twee eenvoudig aan te geven. Psyche is emoties. Geest is cognities. Psyche is: vreugde, angst, eenzaamheid, geluk, verdriet, matheid, opgewondenheid. Geest is: wel of niet geloven […]
‘Wie geen waardering had voor het ontwerp was kunsthistoricus Huub Mous. Mous verweet Van ‘t Veen een gebrek aan visie op de inhoud van het museum. ,,Ik zie geen enkele visie van de directie op een modern museum in de 21ste eeuw. Dit is een grote vergissing. Er is geen discussie geweest over het inhoudelijk […]
Het begrip Friese identiteit wordt doorgaans benoemd als een verzameling van kenmerken die betrekking hebben op de eigen taal, het gezamenlijke culturele erfgoed, een gevoel van lotsverbondenheid en tenslotte de kwaliteiten van het Friese landschap. Identiteit wordt zo algauw als een ideaaltype beschouwd dat weliswaar dynamische trekken vertoont, maar toch vooral het karakter heeft van […]
Een onsterfelijke ziel is vrijwel ondenkbaar geworden binnen het hedendaagse wereldbeeld. Hij lijkt alleen nog denkbaar als het lichaam zelf onsterfelijk is geworden. Die mogelijkheid is misschien niet eens zo ver meer van de werkelijkheid verwijderd. ‘De omwenteling zal niet geestelijk maar genetisch zijn’, luidt de slogan in de epiloog van de roman Elementaire […]
‘We kunnen zeggen dat, wanneer weer erin zouden slagen alle tradities ter wereld in één klap af te schaffen, dat dan de volgende generatie de hele mythologie en de hele godsdienstgeschiedenis weer van voor af aan zou beginnen. Slechts weinige individuen slagen in een periode van een zekere intellectuele overmoed erin zich van de mythologie […]
Het was een volle bak vanmiddag in Café De Bak. Pers, politici en belangstellen waren afgekomen op de presentatie van het pamflet De folksnasjonalistyske taal en retoryk achter Fryslân 2040 en KH-2018. Eeltsje Hettinga hield een korte inleiding en benadrukte nog eens dat hij beslist geen principieel tegenstander is van het project Culturele Hoofdstad 2018. […]
Ik zat vannacht in de machinekamer van mijn eigen dromen en liet gebeuren wat kennelijk gebeuren moest. Anders gezegd, ik had weer een last van een lucide droom. Voor zover je daar last van kunt hebben, want die dromen zijn soms ook heel plezierig. In een lucide droom heb je zelf het heft in handen. […]
Ik was nog nooit in Wassenaar geweest dus moest het er maar eens van komen. Bovendien kost dat tegenwoordig haast niets meer met van die hotelbonnen van Kruidvat. Zo belandden we zondag in Hotel Auberge De Kieviet aan de rand van de villawijk De Kieviet in Wassenaar. De reis verliep zonder ongemakken in een compleet […]
We beleven de tijd van het afsterven van het bovennatuurlijke, een proces waaraan de theologen wonderlijk genoeg zelf ook medeschuldig zijn geweest. Want wie met pek omgaat wordt ermee besmet. De theoloog ging in de vorige eeuw steeds meer gelijkenis vertonen met een in trance verkerende sjamaan die in de hectiek van een effectenbeurs was […]
Op woensdag 29 oktober 1952 hield A. M. Hammacher zijn inaugurele rede als hoogleraar kunstgeschiedenis aan de Technische Hogeschool in Delft. Het onderwerp was: ‘De wondende en helende kracht in de beeldende kunst’. In zijn fraaie biografie van Hammacher Kunst als levensessentie (2000) gaat Peter de Ruiter uitvoerig in op deze gebeurtenis. Het was een […]
De Duitse filosoof Johann Gottfried Herder (1744-1803) heeft er als eerste op gewezen dat ieder volk een eigen ziel heeft die het meest zuiver tot uiting komt in zijn taal. De taal is niet alleen ‘het huis van de ziel’, zoals Heidegger later beweerde, maar de taal is ook de collectieve behuizing van de volksziel. […]
Gisteren was de eerste opnamedag van de film Fred Landsman en het Wad (werktitel). Van de week kreeg ik al een bezorgd mailtje van Saskia Bak. Of ik al een lijstje met namen had van kunstenaars die in mijn lezing op de Wadblik-avond aan bod komen. Het Fries Filmarchief zou dan wat gerichter op zoek […]
Het is vandaag precies een maand geleden dat het VPRO-programma Boeken een half uur lang aandacht besteedde aan het boek Tegen de tijdgeest, terugzien op een pyschose. Wim Brands had destijds mij niet uitgenodigd, terwijl ik toch een van de drie auteurs ben. In mijn blog De blinde vlek van Wim Brands heb ik mijn […]
‘Kan het op zichzelf marginale effect van kunst – dikwijls ook nog storend – in het landschap dat landschap in positieve zin veranderen? Nog meer Rusmannen, Willemsma’s en Rammen? Fryslân nog meer plagiaat aansmeren dat onder aanvoering van een zelfbenoemde, onbegrepen elite obligaat innovatief en uniek moet worden bevonden? Wellicht nog kosmopolitisch ook. Terwijl het […]
Maar wáár verblijft gij in mijn geheugen, Heer? Waar verblijft gij daar? Wat voor een kamer hebt gij er u gemaakt? Wat voor een heiligdom hebt gij er u gebouwd? Gij hebt aan mijn geheugen de gunst bewezen erin te verblijven; maar in welk gedeelte van het geheugen gij verblijft: dat is wat ik naga. […]
In het tijdschrift de Moanne schreef ik in november j.l. – op verzoek van Ernst Bruinsma – het artikel Nog altijd strijd om Leafdedea over de nieuwe uitgave van de roman Leafdedea (1963) van Homme Earnstma, pseudoniem voor Feijo Schelto Sixma baron van Heemstra (1916-1999). De tekst van dit artikel is ook op mijn weblog […]
ELVIS OP MIJN LOG ‘ALS GOD IN FRANKRIJK‘ In een ver verleden (eind jaren 70) toog ik met wat vrienden in een oude citroen HY bus naar Frankrijk om druiven te plukken. (A. den Doolaard hadden we tenslotte bijna allemaal gelezen voor Nederlands) We belandden bij een boer die woonde in een gehucht […]
Warten wie it wonder fan myn jierren tweintich: in doarp fan altyd boartsjen en gjin skoalle, dêr’t ik elk jier de 78-toeren platen draaide mei utsochte nûmers foar fakänsje yn wonderfuI Warten. Dit is de eerste strofe van het gedicht Wonderful Warten van Jan Wybenga. Na lang zoeken vond ik het gisteren in de bundel […]
In mijn boek Het horloge van Gerard Reve wil ik het werk van Reve opnieuw bezien, niet alleen tegen de achtergrond van herinneringen aan mijn eigen katholieke verleden, maar ook in het kader van de ontwikkeling van het katholicisme na 1945. In de recente biografie van Nop Maas komt dat perspectief amper aan bod. Nop […]
Er was een tijd dat het nationalisme in Europa in hoogtij vierde. In die tijd werd er naarstig gezocht naar kenmerken in de specifieke cultuur van volkeren en naties op basis van klimaat, geografie of volksaard. Elk volk zocht naar de eigen historische wortels, de eigen identiteit, de eigen ritmiek in de choreografie van het […]
‘De Frisiana toont Friesland in volle ontwikkeling en het is een merkwaardige ontwikkeling. Terwijl Friesland zich op agrarisch terrein ontplooit als nooit tevoren, wordt het agrarisch Friesland geleidelijk aan in belangrijkheid overvleugeld door het industriële Friesland. Bij duizenden trekken de mensen uit de landbouw naar de industrie en de dienstensector in Friesland en daarbuiten. Als […]
Mijn blogs over het St. Ignatiuscollege ( voor insiders: ‘het Ig’) roepen de laatste dagen heel wat reacties op. Zo kreeg ik een verzoek van de redactie van het programmal Profiel van de VPRO. Ze zijn daar bezig met een documentaire over Bernard Wientjes, de voorzitter van VNO-NCW, die ook op het Ig heeft gezeten. […]
Onder het eten moest hij altijd op de hoek van de tafel zitten, met het Groot-Puzzelboek als steun. Geen manier van doen natuurlijk, maar manieren kon je Charley niet meer bijbrengen. Hij zou dit jaar zeventien jaar worden. Zijn broertje Sylvester stierf al binnen een jaar, maar Charley bleef leven, terwijl hij toch altijd een […]
“De ervaring als jochie op de pont bij Buitenhuizen waar het Noordzeekanaal werd als een rivier in mij die uitstroomde en samenvloeide in zee, blijkt nog altijd een bron, wonderlijk open gaan en vol raken in één. Zo stond ik later vol van eerbied voor dat door mij gespannen maar als open ervaren lege vlak. In 1972 […]