Keller: ‘Je hebt de katholieke kerk eens een tovertuin genoemd. Nu met al die vernieuwingen die al enige jaren aan de gang zijn, het snel uitruimen van die tovertuin….heb je nu niet het gevoel dat je net een paar jaar te laat bent? Het wordt hier ook weer een kale boel.’ Reve: ‘Ik ben wel […]
Gisteren kreeg ik een zeer interessant artikel toegestuurd van Jan de Boer uit Frankrijk. Het verschijnt zaterdag a.s. in de Leeuwarder Courant. Ik zal de inhoud niet verklappen, maar het fenomeen, waar hij over schrijft, is hier in Nederland ook al in het nieuws geweest, dus voel ik mij niet bezwaard om alvast een voorbeschouwing […]
‘Weer verspringt het beeld, naar Drenthe. De negerfilm Grazige weiden was min of meer als een steen in de Hollandse vijver geplonsd en in steeds wijdere kringen breidde de opwinding zich uit. De beroering was uiteraard het grootst in de kringen van protestants Nederland. De theologische studenten van Groningen belegden daarom een weekendconferentie in een […]
Dinsdag met de Q-liner van Leeuwarden naar Alkmaar. Daar overgestapt op bus 167. Uitgestapt bij halte Kapellaan in Heiloo. Daar bevindt zich het Fletcher-Hotel Heiloo, op een plek pal aan de provinciale weg. Het is een hotel waar een normale sterveling om deze tijd niet dood gevonden wil worden. Maar wij hadden hier een driedaags […]
Naast Eindhoven en Maastricht mag Leeuwarden door naar de volgende ronde in de strijd om Culturele Hoofdstad te worden. Een verassende eindspurt heeft ertoe geleid dat Leeuwarden in de eerste ronde steden als Den Haag en Utrecht achter zich heeft gelaten. Maar kan deze stunt worden herhaald? Leeuwarden moet van een kansrijke outsider een […]
‘Voor de organisatie van LWD2018, die zal worden geleid door voormalig Keunstwurk-directeur Oeds Westerhof, breekt nu een zware en spannende tijd aan.’ Aldus meldde De LC gisteren op de voorpagina. Wat je noemt breaking news. Oeds wordt de redder in de nood die van een kansrijke outsider een glansrijke winnaar moet maken. Wie had […]
Het Bungehuis en Huize Candida, twee gebouwen in het centrum van Amsterdam. De een staat in de Spuistraat, de ander aan de Nieuwe Zijds Voorburgwal. Beide gebouwen dateren uit het begin van de jaren dertig. Voor mij zijn onverbrekelijk verbonden met herinneringen aan mijn vader. Mijn vader werkte bij de PTT, eerst in Huize Candida […]
(foto’s: Jurriaan Mous) Er werd gejuicht in de Blokhuispoort. Op naar de volgende ronde! Naast Eindhoven en Maastricht mag Leeuwarden door. Koen Eekma en ik hadden vooraf deze uitslag voorspeld. Maar het moet natuurlijk ook nog gebeuren. Ik moest commentaar geven voor de LC, het FD en live voor Omrop Fryslân radio, dus ik heb […]
‘Dieu est absent des viIIes, des campagnes, des monts et des plaines. Il est absent des lois, des sciences, des arts, de Ia politique, de I’éducation et des moeurs. Il est absent même de Ia vie religieuse, en ce sens que ceux qui veulent encore être ses amis les plus intimes n’ont plus besoin […]
‘Het echte probleem van Kollum zit hem in het heersende politiek correcte denken en handelen van pers en beleidsmakers. Daardoor kan het ongenoegen over asielzoekers niet aan de orde komen, want dat wordt onmiddellijk afgedaan als discriminatie. Ook hier de feiten: 90 procent van de asielzoekers komt niet omdat ze op de vlucht zijn voor […]
Greetje Bijma was gisteren de grote vedette bij de presentatie van het Verzameld werk van Jan Wybenga in de stemmige ambiance van de de N.H. Kerk van Wartena. Zij droeg een aantal gedichten van Jan Wybenga voor op een wijze zoals alleen zij dat kan. Elk gedicht werd een vocaal kunstwerk, en de magie van […]
Tien man en een halve paardekop waren gisteren komen opdraven bij het gesprek dat Geart de Vries had met Nop Maas in boekhandel Van der Velde in Leeuwarden. Dat waren de doorgewinterde Reve-kenners. (Mooi woord, lijkt wat op zeeverkenners). Het werd een prettig gesprek, waar voor de Friese revianen overigens weinig nieuws te beluisteren viel. […]
Kijken is volgens Freud nooit een belangeloze activiteit van het oog, maar impliceert altijd een onbewust systeem van sturing en controle, waarbij seksuele implicaties niet zelden de boventoon voeren. Deze seksuele drijfveer van de waarneming kan zowel actieve als passieve vormen aannemen. Lust stuurt de blik, zo leert de psychoanalyse. Sterker nog: kijken is lust, […]
Gisteren ontmoette ik Abe van der Werff op het atelier van Fred Landsman in Holwerd. Abe van der Werf, die een groot bewonderaar is van het werk van Fred Landsman, was ooit hoofd van de Dienst Esthetische Vormgeving van de PTT en later directeur van de kunstacademie in Kampen en de Culturele Raad van Zuid […]
In deze uitzending gaan we op zoek naar de relatie tussen de werelden van religie en psychotherapie. Hoe is het met het moderne gesprek gesteld? Is er een vorm van zingeving te vinden die recht doet aan de behoeften van de moderne spirituele mens die hulp zoekt? En hoe was dat in de geschiedenis? Er […]
‘Vroeg of laat worden velen van ons geconfronteerd met de vraag hoe lang het leven nog waard is geleefd te worden. Om te voorkomen dat deze existentiële afweging ons uit handen wordt genomen door bureaucratische rekenmeesters die er een kille kosten- en batenafweging van maken, moeten we ons ontworstelen aan een ethos dat zich krampachtig […]
Het is weer hommeles in het benauwde wereldje van de Friese literatuur. Abe de Vries heeft op zijn weblog laten weten dat hij zaterdag a.s. als spreker niet komt opdagen bij het experimenteel symposium tgv het verschijnen van het verzameld werk van Jan Wybenga. Mogelijk zullen er komende dagen nog meer afzeggingen volgen. Ik […]
Op 4 mei a.s., op de avond van de dodenherdenking, zal ik een lezing geven in de Internationale School voor Wijsbegeerte in Leusden. Het onderwerp zal zijn: ‘De romantische wortels van het fascisme’. Eergisteren werd ik hierover benaderd door Albert van der Schoot. Ik heb ik hem eens ontmoet, zij het heel kort. Dat was […]
Het is 23 mei 1987. Kenneth Parks heeft een zware dag achter de rug. Weer voor niks gesolliciteerd. Hij heeft een torenhoge schuld veroorzaakt door onhandige gokpraktijken. Het spaargeld van zijn vrouwen zijn kleine dochtertje heeft hij er al helemaal doorheen gejaagd, en geknoei met de financiën op het werk heeft ertoe geleid dat hij […]
Ik ben me een beetje aan het verdiepen in de wijze waarop in de tijd van de verzuiling door katholieken en gereformeerden op verschillende wijze gedacht is over de relatie tussen psychiatrie en religie. Zo las ik het boek van J.A. van Belzen Psychopathologie en religie. Ideeën, behandeling en verzorging in de gereformeerde psychiatrie […]
‘Als velen heb ik geregeld over het eindexamen gedroomd. Maar de meest sprekende droom was toch wel deze: ik stond voor de deur van de school en daar werden door een pater boeken en schriften uitgedeeld. Onderwijs als een vorm van charitas. Die andere wereld was wat de Concertgebouwbuurt heette. Een paar van mijn […]
Het oeuvre van Reve fascineert mij, omdat het op een vreemde manier staat voor een tijdperk dat voorgoed voorbij is. Reve is een paradox. Nederland werd seculier, maar het oeuvre van Reve laat het tegenbeeld zien van deze razendsnelle ontwikkeling. Reve daalde neer in het verleden van het Rijke Roomse Leven. Hij zocht een […]
Gisteren had ik Rinus van Warven op bezoek. Hij kwam voor een interview voor het radioprogramma De Lotus Vijver van de RHM. De RHM is de Hindoe-omroep die als doel heeft: de integratie van de Hindoecultuur in de Nederlandse samenleving. Directe aanleiding voor dit interview was mijn bijdrage aan het boek Tegen de tijdgeest, terugzien […]
Nederland nam in de tweede helft van de jaren zestig massaal afscheid van de religie. Of beter gezegd: van God in zijn traditionele gedaante. Het was de tijd dat de godsdienst bleef leven, ook al was God dood. De godsdienst en de samenleving schoven uit elkaar, maar de existentiële zingeving kromp ineen tot de nauwe […]
In a letter to Hooker, Darwin wrote that ‘it is a cursed evil t0 any man to become so absorbed in any subject as I am in mine.’ It is an evil because such one-pointedness may result in the more or less total atrophy of all but one side of the mind. Darwin himself records […]
‘God is dood’ kan betekenen: dat God nooit heeft bestaan. dat de God die men ooit moest aanbidden, er niet meer is. dat er een nieuwe, radicale formulering nodig is van woord ‘God’. dat de traditionele taal over God weliswaar moet worden vernieuwd, maar dat de werkelijkheid ‘God’ daarachter reëel blijft bestaan. dat de christelijke […]
‘Het is het dualistische denken dat het bewustzijn van de mens in de weg zit. Maar mijn zintuigen’, zo stelt William Blake, ‘ontdekten het oneindige in elk ding.’ Dit soort radicale ideeën komen aan het licht in zijn hoofdwerk The Marriage of Heaven and Hell dat in 2001 door Sylvia Koetsier in het Nederlands is […]
‘Ik heb me bekend tot het christendom, en ik hoop, dat het de grote komende krachtproef zal overleven. Die krachtproef bestaat uit twee beproevingen: de eerste is de komende sociale opdracht, het vinden van een concrete, praktische, sociale politiek, waarschijnlijk in samenwerking met het gematigd socialisme. Als het christendom die boot mist, zal het […]
‘Ik schrok er zelf ook van, maar de tafelzittende dame viel mij bij en wist mij te verzekeren, dat de grote Franse stad Lyon het centrum was, waar men met man en macht bezig was, die opdracht ten uitvoer te leggen. ‘De Lyonse theologie, dat is wel iets,’ luidde, bij een forse trek aan de […]
Reve illustreerde dit met een waarschijnlijk verzonnen en in ieder geval sterk overdreven relaas over de tentoonstelling van een aantal meubels van Beckman in het museum Boijmans Van Beuningen. De bezoekers konden volgens hem niet van de tafels en stoelen afblijven: ’toen suppoost heel even weg was voor zijn toch welverdiende kop koffie, gaven een […]
Impressie Symposium Skills21 Lezing/debat Huub Mous ‘Kritisch denken’ Foto en tekst: Henk Kamsma en Janne Tjalsma Huub Mous probeert dagelijks kritisch te denken. Binnen het kunstonderwijs vindt hij dat het kritisch denken een grote rol zou moeten spelen. De kunst is in crisis en aan het zoeken naar welke richting het op moet. Na de […]
Secularisering was in feite een tweeledig proces met zowel positieve als negatieve kanten. Enerzijds bevatte het de ontworsteling aan een benauwend godsgeloof en de emancipatie naar eigen morele verantwoordelijkheid, maar anderzijds ook een gevaar dat de wereld zich kon sluiten in een cirkel zonder geheim en mysterie, in de totale afronding van het materialisme, waarin […]
In ‘Lieve jongens’ komt een interessante overweging van de verteller voor over het ritueel dat zich voltrok in de Paasnachtmis. Hij vond dat eigenlijk bespottelijk, maar tegelijkertijd boeide en ontroerde het hem: ’uit welke tweeheid van gevoelens als resultante zich een geweldige haat in mij samenbalde waarmede ik niets kon aanvangen en waarbij ik alleen […]
‘Het hier besproken opstel is heel iets anders dan conservatief te noemen: het maakt de indruk, reeds bij het ontstaan te zijn versteend. Het is niets dan een aaneenrijging van clichés, frasen en tautologieën in een stijl, die wel voor apen geschreven schijnt. Als het zo doorgaat zal de Kerk spoedig, wat betreft de seksuele […]
Het was wat je noemt een dodenmars gisteren onder de koepel van de Friesland Bank in Leeuwarden. Honderden mensen waren afgekomen op wat wel eens de laatste expositie zou kunnen zijn in dit voormalig Walhalla van Jort Kelder. Van Eddy Sikma vernam ik dat deze tentoonstelling van Ids Willemsma inderdaad de zwanenzang is. Het geld […]
‘De fantasieën die toentertijd tot mij kwamen, schreef ik eerst in het Zwarte Boek, later nam ik ze over in het Rode Boek, dat ik ook met afbeeldingen verluchtte. Dit laatste bevat het merendeel van mijn Man dala-tekeningen. Ik heb een vergeefse poging tot een esthetiserende uit werking in het Rode Boek ondernomen, doch deze nooit tot […]
‘Reve was, nadat hij van het communisme af was, ideologisch stuurloos. Hij zocht naar regie, via denkers en psychiaters, maar vooral via magische krachten in hemzelf; dromen, religieuze ervaringen en min of meer buiten hemzelf) zijn horoscoop. Reve’s katholicisme was de bedding waarin zijn ideeën in een traditie gevoegd konden worden en waarin zijn […]
‘In verband met Reve’s moederbeeld kwam ook zijn katholicisme aan de orde. Volgens Reve was zijn religiositeit ‘deels echt’ en ‘deels een tour je force’. Zijn toetreding tot de katholieke kerk was waardevol geweest omdat hij zich daardoor staande had kunnen houden. Hoewel hij zelf elders wel eens anders beweerde, was het niet een kwestie […]
‘Een kind kan hier volgens mij de was doen’ zo schreef Reve in 1977 in Elsevier, ‘maar in een tijdperk van voortschrijdende ver-aping en symboolblindheid schijnt men niets meer op andere wijze dan letterlijk te kunnen begrijpen. (Als ik van een geliefde dode de hoop uitspreek, dat die zich ‘onder Gods vleugels’ moge bevinden, beschuldigt […]
In zijn dissertatie over de bekeringsteksten van Gabriel Marcel en Gerard Reve definieert Hans van Stralen het fenomeen bekering als ‘de discursieve overgang van het individu naar een (andere) religieuze “taalfamilie”, die een zekere discontinuïteit in zijn existentie impliceert, met name doordat er sprake is van een hernieuwd contact met God.’ Waar het woord ‘God’ […]