De NRC stelde voor het kwartet een jaarcontract aan te bieden, omdat het mensen waren die men geboeid zag spreken: ‘Harriët Freezer alert en expressief; G. K. van het Reve, wat somber maar eerlijk en direct; Gabriël Smit, in zijn de laatste jaren iets bezadigder gewor den optreden typisch de man van het mild genuanceerde, […]
Oom Hessel kwam uit Sneek en dat kon je horen ook. Als hij vroeger bij ons thuis in Amsterdam kwam, maakten we als kind daar wel eens grapjes over. Zodra hij weg was, probeerden wij zijn merkwaardige tongval te imiteren, maar dat was niet makkelijk. Fries mag een rare taal zijn, het Snekers is een […]
“Ist es denn legitim, den niederländischen Autor mit so anerkannten Grössen der Weltliteratur zu vergleichen? Einen entscheidenden Abstrich muss man gleich vornehmen: den Einfluss, den die genannten ausländischen Autoren auf die Weltliteratur ausgeübt haben! Vergleichen lässt sich hier lediglich die literarische Qualität und die Erfüllung eines eigenen Beitrags zur romantischen Literatur über den niederländischen Rahmen […]
‘Nu een laatste punt: het religieuze. Ons hart kan niet rusten voordat het rust vindt in God. (Augustinus) Maar…niet de God van ons verlangen, onze verbeelding, onze ideeën, maar God die zich in Christus heeft geopenbaard. Onze Vader die in de hemelen zijt. Het klagen en juichen van de psalmen, de diepste waarheid in de […]
Op 28 april j.l. nam de Italiaanse journalist Marco Travaglio in Berlijn de Duitse Persvrijheid-prijs in ontvangst. De Volkskrant berichtte hierover het volgende: “Travaglio stelt continu en publiekelijk de pogingen van Italiaanse politici en met name van Silvio Berlusconi aan de kaak om de media naar believen te beïnvloeden en kritische berichtgeving te verhinderen. Zijn […]
Gisteren was ik jarig. Niet dat ik er veel aan gedaan heb, want ik haat verjaardagen. Dat is niet is iets van de laatste jaren, maar al heel lang zo. Meestal probeer ik niet thuis te zijn op mijn verjaardag, maar dat lukte niet gisteren, want we waren net weg geweest. Het is ook niet […]
Het betoog van Vestdijk in zijn De toekomst der religie was in veel opzichten profetisch, want hij voorzag een bijna noodzakelijk afscheid van de religie, en proces dat zich in zijn optiek traag en waardig moest gaan voltrekken. Religie wordt volgens hem gekenmerkt door een drievoudig streven naar totaliteit, eenheid en synthese. Religie is uit […]
In het jaar dat ik geboren werd, in 1947, verschenen twee opmerkelijke boeken: De Avonden en De toekomst der religie. Het eerste is het meest gelezen boek van Gerard Reve, het tweede het meest controversiële boek van Simon Vestdijk. Toen ik de leeftijd had, dat iedereen om mij heen De Avonden las, verdiepte ik mij […]
Vandaag ben ik begonnen mijn bureau op te ruimen. Gewoonlijk doe ik dat eens in de week, maar het was er even niet van gekomen. Vandaar dat ik langzaam dichtgroeide tussen opgestapelde boeken, krantenknipsels, al dan niet opengemaakte post, drinkglazen en lege bierblikjes. Kortom: een puinbak. Opruimen heeft iets louterends. Je geest wordt er weer […]
‘We maken de herkerstening van Europa mee’, zo beweerde Jan Siebelink in 2006 in een artikel in de NRC. Na een periode van agressieve secularisering is de religie in Nederland teruggekeerd, zij het in een andere vorm. Veel mensen creëren tegenwoordig hun eigen privé-religie uit een particuliere bouwdoos van brokstukken levenservaring en nog ronddrijvende restanten […]
In het boek Een bron van zorg en goede werken van Catharina Bakker en Leonie de Goei, dat in 2002 verscheen, wordt de geschiedenis van de St. Willibrordus stichting beschreven al een voorbeeld bij uitstek van de wonderlijke ontwikkeling die de katholieke geestelijke gezondheidszorg na de oorlog heeft doorgemaakt. Het gesticht was in 1929 gebouwd […]
21 januari, 1966 Patiënt is nu zeer rustig en schikt zich in zijn lot. Er zijn echter ook nog wel momenten, dat hij vreselijk tekeer kan gaan, hij beukt dan op deuren en ramen, en eist dan, dat men hem onmiddellijk naar huis laat gaan. Er zijn ook vandaag wel enige tekenen van seksuele problematiek […]
Op 16 januari 1966, krap vijf maanden voordat mijn vader overleed, werd ik opgenomen in de Sint Willibrordusstichting in Heiloo, waar ik tot half april van dat jaar verbleef. De diagnose luidde: een puberteitspsychose, een acute waantoestand die zich in enkele dagen tijd had gemanifesteerd. Twee weken daarvoor was ik nog op retraite geweest […]
“Want ik begreep nu, wat ik tevoren niet begrepen had, en ik herkende eerst nu, wat ik toen gezien had, op die late namiddag, toen Teigetje mij, omdat ik weer eens in de greep van een boze en onreine geest was geraakt, tot verstrooiing en troost, in de automobiel had rondgereden, en mijn hand schreef […]
Is de ziekte van de secularisering soms eigen aan een tijd, waarin het onvermogen van de mens om nog authentieke religieuze ervaringen op te doen steeds duidelijker aan het licht treedt? Of sterker nog, is deze vermeende ziekte in tijden van secularisering niet een ziekte in de beleving van de tijd zelf. Dat wil zeggen: […]
Van micro- tot macroniveau is de mens opgebouwd uit vijf lagen: de moleculaire laag van de atomen, de somatische laag van het lichaam met zijn organen, de laag van de psyche en het zelf, de sociale laag van de onderlinge betrekkingen en tenslotte de ecologische laag van de grote natuurlijke verbanden. Bij een ziek mens […]
Wij willen de mens vanuit zijn ‘wereld’ begrijpen, d.w.z. uit de zinvolle grondstructuur van het geheel van situaties, gebeurtenissen, culturele waarden, waar hij zich tot richt, waarvan hij bewustzijn heeft, waarop zijn gedragingen, gedachten en gevoelens betrokken zijn – de wereld waarin de mens bestaat, die hij in de loop van zijn persoonlijke geschiedenis aantreft […]
In de tweede helft van de jaren zestig leek de democratisering van het hiërarchische roomse bolwerk juist in Nederland een aanvang te nemen. Er ontstond een open klimaat, waarin alles ter discussie kon staan. Door de vrijmoedigheid, waarmee verschillende thema’s besproken konden worden, trok het Pastoraal Concilie in Noordwijkerhout ook veel aandacht in het buitenland. […]
‘We hebben de kunst uitgevonden’, zei Nietzsche, ‘om niet aan de dood te hoeven sterven.’ Zoals filosofen en theologen van het begin van de vorige eeuw hebben nagedacht over het verdwijnen van de religie en de dood van God, zo zijn er vanaf datzelfde moment kunstenaars geweest die de kunst hebben doodverklaard en daarmee het […]
Plaats van handeling is een kasteel dat wordt bewoond door een zekere Alice, een aantrekkelijke vrouw die wordt bijgestaan door haar advocaat en haar butler. Alice schenkt haar vermogen aan de Rooms Katholieke Kerk. De advocaat bezoekt een kardinaal om deze zaak te regelen. Besloten wordt dat de secretaris van de kardinaal, een zekere Julian, […]
Hoe authentiek is de mysticus Reve? Als God en gekte zo dicht bij elkaar liggen, kan er dan nog wel van een religieuze ervaring gesproken worden? Kan het sacrale zich in een verstoord bewustzijn openbaren? Of beter gezegd, is het goddelijke, zo er al iets van dien aard bestaat, niet per definitie onaanraakbaar? Behoort God […]
In 2004 kwam ik intensief met het werk van Reve in aanraking. Als artistiek leider van het Frysk Festival had Gryt van Duinen mij gevraagd om mee te werken aan een project dat geheel gewijd zou worden aan de Friese jaren van Reve. Samen met haar bezocht ik Antoine Bodar in februari van dat jaar. […]
De grootste misvatting over het menselijk geheugen is dat het zou werken als een computer. Herinneringen zijn geen pakketjes informatie die je in de hersenen kunt opslaan en daarna op elk gewenst moment op het scherm van het bewustzijn tevoorschijn kunt toveren. Zo’n tijdscapsule bestaat niet. Telkens weer neemt de herinnering een andere gedaante aan, […]
Jung meende dat alleen psychologisch inzicht kan leiden tot het begrijpen van godsdienstige vragen. Historisch star geworden vormen van denken probeerde hij weer om te smelten en te gieten in voorstellingen van de onmiddellijke ervaring. Dat laatste zou je ook het literaire credo van Reve kunnen noemen. Reve wilde de religie vernieuwen door verstarring om […]
Het is kort na de oorlog in het Zwitserse Bollingen. Links staat Garl Gustav Jung, geheel beschenen door de felle zon, en rechts Victor White, een priester en dominicaan, die vrijwel geheel in de schaduw staat. In haar biografie van Jung (2003) hecht Deirde Bair enig symbolisch belang aan dit felle contrast van het licht. […]
Lust, dood en duivel vormen de patronen waarmee Mario Praz de ontdekkingen van een nieuwe, huiveringwekkende schoonheid voor het eerst in kaart heeft gebracht. In zijn boek The romantic agony heeft hij gewezen op een verwantschap tussen William Blake en Markies de Sade, maar ook tussen Dostojevski, Nietzsche en Blake, een Wahlverwantschaft die zou voortkomen […]
Jürgen Hillner, de Duitse vertaler van Gerard Reve, heeft gewezen op Reves idealisering van het katholicisme, die vooral ook in de Duitse Romantiek is terug te vinden. Hij doelt daarbij op Reves ‘droombeeld van een cultureel hoogstaand, katholiek verenigd Avondland’, dat ooit ook door Novalis gepropageerd was. Vooral in Nader tot U zou de invloed […]
In 1941 had Dr. C.J. Schuurman (zie foto) zijn ideeën over het verband tussen geestesziekte en de tijdgeest uiteengezet in zijn boek Perspectief der ziel, dat duidelijk op jungiaanse leest was geschoeid. In dit boek geeft Schuurmans blijk van de bedenkelijke opvattingen over volksaard en ras die in die dagen nog gemeengoed waren in de […]
Dit is een handgeschreven opdracht van Gerard Reve op het schutblad van de eerste druk van De Avonden. Hij was bestemd voor dr. C.J. Schuurman, de eerste psychiater van Reve. De tekst luidt: ‘in dank voor onschatbare hulp. Van de schrijver, de eerste November 1947, te Amsterdam.‘ Het boek is een paar jaar geleden geveild […]
Gisteren was de marathon in Amsterdam. Welnu, dat heb ik geweten. Pas op het Koningsplein kwam ik er achter dat zeker de helft van alle tramlijnen was omgelegd. Ik moest nota bene naar Amstelveen, waar mijn oudste neef zijn vijftigste verjaardag vierde. Er kwam helemaal geen tram, behalve lijn 1 naar Osdorp. Dus ben ik […]
Donderdagochtend werd ik met de auto opgehaald door Albert Jensma van Omrop Fryslân voor een preview van de tentoonstelling Grondtonen met werk van Harmen Abma in Museum Belvedère. Daar aangekomen kregen we van Han Steenbruggen alvast een exemplaar van het boek dat morgen in de Friesland Bank in Leeuwarden wordt gerepresenteerd. Albert Jensma heeft de […]
Vanochtend om kwart over negen wandelde ik moederziel alleen door de Ecokathedraal in Mildam. Het was doodstil en de zon speelde een subtiel spel met het licht en de bladeren. Er is daar een boom omgewaaid. Dat is al jaren zo, maar er wordt niets aan gedaan. Bewust niet. De natuur geeft in neemt in […]
De klok had al vier keer geslagen toen ik samen met Luuk Eisema gisteren aankwam bij het stadhuis van Bolsward. Te laat! dacht ik, we komen er niet meer in. Ik beklom de trap van het bordes en rammelde aan een dichte deur. Waarom zijn die houten balustrades nog steeds niet vervangen? De gouden leeuwen […]
Het is 24 november 2005. Plaats van handeling: het oude stadhuis van Bolsward. Abe de Vries spreekt zijn dankwoord uit, nadat hem zojuist de Gysbert Japicxprijs is uitgereikt. Links in beeld luistert juryvoorzitter, wijlen Michaël Zeeman aandachtig toe. Wie goed kijkt ziet in het midden Anne Feddema zitten, aan wie morgen de Gysbert Japicxprijs wordt […]
‘De crisis betekent de definitieve teloorgang van een systeem dat is gebaseerd op hebzucht, onverantwoorde risico’s en perverse beloningen.’ Aldus sprak Wouter Bos nog maar enkele weken geleden. Welnu, dat zullen we dan ook gaan beleven. De vraag is alleen: Moet Barbertje ook hangen? De hoofdschuldigen van het drama met de DSB-bank hebben hun eigen […]
Een van de meest onthutsende kwellingen die Van het Reve vervolgt en hem in een verscheurende staat van verschrikking brengt, is die van een steeds opduikend ver verleden dat zich ongevraagd op de heterokliet werpt als een kwade demon, en hem tot de rand van algehele waanzin drijft. Met meedogenloze intensiteit wordt de revistische held […]
‘De specifieke discussies over de gevaren van vervuiling of de roofbouw op grondstoffen worden gevoerd vanuit deze twee tegenstrijdige geesteshoudingen. Voor de één on tleent de mens zijn waardigheid aan het feit dat hij dankzij de instrumentele rede het beheer over het universum op zich neemt. Als er problemen opduiken in verband met vervuiling of ecologische […]
Geachte heer Mous, inderdaad is Gerard Reve hier verschillende malen geweest, omdat zijn toenmalige ‘liefje’ Guus van Bladel hier logeerde, maar Gerard bleef altijd in zijn caravan en heeft nooit een stukje of handtekening in ons gastenboek gezet. Als U Uzelf wilt opzoeken dan kunt u dat hier ter plekke doen. Met vriendelijke groeten, Pater […]
‘Tot dan toe hadden we de theologen of de theologiserende atheïsten aangehoord, een boeiende belevenis voor wie ( zoals ik) van theologiseren houdt, maar de rauwe stem van het volk had nog ontbroken. Die kwam van de man met het strikje en het snorretje, die (een waarlijk godswonder) steeds weer in staat blijkt iedere televisie-uitzending […]
Zojuist werd ik gebeld door een mevrouw uit Witmarsum, die haar naam niet genoemd wil hebben. Zij beweert in het bezit te zijn van een Friese vertaling van het boek Nader tot U. Haar man heeft deze tekst begin jaren zeventig – met toestemming overigens van Gerard Reve – in het Fries vertaald. Door het […]