Er zijn in het geloof der burger doorgaans twee elementen te ontdekken die elkaar afwis selen en aanvullen: hoogmoed en nederigheid. Enerzijds verheft de burger zich op de gevonden vorm van zijn geloofsbezit, is hij een trots eigenaar van zijn geestelijken inboedel; anderzijds laat hem de gedachte niet los, dat hij deze vuurvastheid, dit eigenaarschap, slechts […]
Mijnheer Pels Leuk om dit te lezen. Allemaal herinneringen die bovenkomen. Weliswaar niet als oud-Ignatiaan, maar voor jullie oud-Ignatianen zal mijn achternaam waarschijnlijk genoeg (gruwelijke, wiskundige?) herinneringen bovenbrengen. Ja, Pels, leraar wiskunde, mijn vader. En van hem heb ik genoeg mooie verhalen gehoord. Om even een aanvulling te geven op bovenstaande reactie van J. Klöters, […]
Maar ook deze vaak ter discussie gestelde poging lijkt ons niet verder te brengen; het onderscheid tussen ‘onmiddellijke’ ech te mystiek en ‘middellijke’ mystieke toestanden, waarbij je kunt denken aan iets wat aangeleerd, overgenomen, door lezen eigen gemaakt is, maar ook aan door drugs, alcohol of chloro form opgewekte mystiek, door William James indrukwekkend gedocumenteerd, helpt ons […]
In zijn artikel Nader tot elkaar, God is een Reviaan hors concours, dat is opgenomen in de bundel Het volle leven, herinneringen aan Gerard Reve (2006) heeft Joost Zwagerman enkele kritische kanttekeningen geplaatst bij het boek Eigenlijk geloof ik niets uit 1990, waarin de mystiek van Gerard Reve in een breed perspectief wordt onderzocht. […]
Weet je wat het erge is? Dat is een arrogantie van de twintigste eeuwse mens. Die kan niet meer verwonderd zijn. Het leven is of normaal, maar vanuit welke visie? Of het is ziek. Er is geen ontzag voor het supra normale. Wil je mij begrijpen, herinner dan de visioenen, in de kerk, aan de gracht. […]
In Duitsland heb je een priester, Küng heet hij, geloof ik, die van de preekstoel durft te verkondigen, dat Christus alleen maar mens is. Zijn goed recht, maar dan mag je je geen katholiek meer noemen, en zeker niet meer voor priester spelen. Maar onze tandeloze Moeder de Heilige Kerk durft hem niet eens aan […]
Dertig jaar later geeft de Amerikaanse publicist Garry Wills een boek uit onder de titel Papal sin: structures of deceit (Londen 2000, Ned. vert. Pauselijke zonde: geconstrueerd bedrog, Averbode 2002). Hij laat aan de hand van onbetwistbare feiten zien, dat de pausen Pius IX. Pius X, Pius XII, Paulus VI en Johannes Paulus II zich […]
We schrijven 12 maart 1953. In het stadion Parc des Princes in Parijs wordt een benefietwedstrijd gespeeld tussen het Franse nationale elftal en een gelegenheidselftal van in Frankrijk spelende Nederlandse beroepsvoetballers. De wedstrijd is georganiseerd door het Nationaal Rampenfonds en de opbrengst is voor de slachtoffers van de Watersnoodramp van 1953. Al vroeg komt Frankrijk […]
De laatste mythe in de wereld is de mythe zelf. Deze woorden heb ik ooit iemand horen zeggen – ik dacht dat het Adri van Hijum was – en sindsdien zijn ze in mijn kop blijven hangen. Ik vind het een intrigerende uitspraak. Ten eerste zet hij je aan het denken over wat met een […]
Ik mag graag met de deur in huis vallen. Aangenaam, ik ben een gedachte. Voor wie wil weten hoe ik er uitzie, ik heb duizend gedaanten, denkbaar tussen de sprong van een elektron en een uil die staart in de nacht. God weet wie heeft mij te vondeling gelegd onder een schedeldak. Ik ben een […]
Het was oorlog vannacht. Ik bevond me in een menigte in de branding van de zee. Hoog in de lucht vlogen gevechtsvliegtuigen die zich opmaakten voor een bombardement. Niet alleen B52 bommenwerpers, maar ook grote bakbeesten van Chinese makelij die eruitzagen als aan elkaar gekoppelde strandhuisjes. Toen de eerste bommen vielen brak er paniek uit. […]
Wat gebeurt er als mensen in deze zich eindeloos vermenigvuldi gende ruimten staren? De naar het mystieke neigende wetenschapper Seyyed Hossein Nasr verwoordt het zo: ‘Er is een aspect van niet-zijn of leegte dat volledig inherent is aan de gehele geschapen orde en dat een direct gevolg is van het feit dat, in absolute zin, alleen […]
Het visualiseren van onzichtbare digitale informatie loopt dus analoog aan de verschijning van het onzichtbare binnen de topografie van de zichtbare wereld (in Bijbelse termen: tekenen en wonderen) die religieuze rituelen voortbrengt. In dit opzicht fungeert het digitale beeld als een Byzantijnse icoon, als visuele weergave van onzichtbare digitale informatie. De digitale code lijkt te […]
Wat is er toch met de Nederlandse man aan de hand? Wouter Bos en Camiel Eurlings verlaten de politiek, de een om meer de tijd te hebben voor zijn kinderen, de ander om een gezin te stichten nu het nog kan. Het moet niet gekker worden. Nog even en er is geen man meer die […]
‘Eigenlijk was de homoseksualiteit op de diverse instituten waar ik onderwijs heb mogen genieten, volkomen geaccepteerd,’ ging De Gekwelde Man gedreven verder. ‘Paters die jongetjes lieten nablijven en ze dan op hun schoot trokken, of priesters die ons kwijlend de biecht afnamen: “En? Hoe vaak heb je van de week aan jezelf gezeten?” Dat was […]
het was smoordruk gisteren bij de opening in Tresoar van de tentoonstelling Huize Het Gras, een literaire pelgrimage naar Greonterp. Bert Looper benadrukte in zijn openingswoord nog eens het belang van de rijke collectie aan reviana die Willem Bruno van Albada en Hendrik Lambertus van Manen (Teigetje en Woelrat) in de jaren dat zij met […]
‘Menig eerwaardig mens uit de oudheid en onze tijd was homofiel, zelfs enkelen van de voornaamsten zoals Plato, Michelangelo, Leonardo Da Vinci, en anderen. Liefde tussen mensen van gelijk geslacht is niets waarvoor men zich te schamen hoeft, is geen ontucht, geen vernedering; en kan niet als ziekte beschouwd worden. De vervolging en bestraffing daarvan […]
Der bliuwt in duäliteit, dy’t it tinken net bifrediget, en like min as it monisme út ‘e stelde ienheit de einleaze mannichfâldichheit fen ‘e kosmos for klearje kin, komt it leauwe út ‘e duäliteit ta de ienheit. Nammers it leauwe dat logysk utkomt, is gjin leauwe. Credo quia absurdurn: ik leau, omdet it ûneigen is. […]
Op 25 maart a.s. zal het dan eindelijk gebeuren: Johanneke Liemburg wordt boktor. Sinds jaar en dag werkt zij aan een proefschrift over haar grote idool Fedde Schurer. Eerlijk gezegd heb ik vaak gedacht dat het er nooit meer van zou komen. Maar wat deze dame in haar kop heeft, dat heeft zij niet in […]
‘Na de korte gedichten vol weemoedige notities van Jan J. Bijlsma kwam ‘koninklijk volksschrijver’ Gerard Reve onder gejuich op in de hand een city-bag vol fotokopieën van zijn handgeschreven gedichten. Na een ‘mop’ over de Friese douane droeg hij drie coupletten voor uit een oude lofzang van Theun de Vries op Stalin, zoals Reve zei […]
Heden ten dage, nu het denken geen aanspraak meer maakt op universaliteit, nu zijn beste geschiedenis die van het berouw is, nu weten we dat een deugdelijk systeem niet te scheiden is van de maker. Zelfs de ethiek is onder een bepaald aspect slechts een lange en niets ontziende bekentenis. Het abstracte denken verbindt […]
Kneppelfreed, de dei sels is my doedestiids wat ûntkommen. Ik moat sizze, dat ik doe ek noch net sa Frysksinnich wie. Mar letter yn myn trouwen bin ik oer de Fryske drompel stapt. Doe gong it oan. Suver Roomser as de paus. Nee ik gong net nei de FNP. O heden nee. Nee-nee de reade […]
Der is letter faak ferwiisd nei dat program dat Fedde ûnder de titel ‘De bining forbrutsen’ skreau yn it earste nûmmer. Wy wiene frege oft wy it mei dat manifest iens wêze koene. De measten koene der wol yn meistimme en wiene it der benammen mei iens dat jo de skriuwers gelegenheid jaan moasten om […]
‘De selfferwêzentliking fan’ e iene wurdt troch de oare opfette as in bedriging, en mei rjocht. It stabilisearjen fan it ‘ik’ en it labilisearjen fan it ‘jimme’ binne beide it doel fan’ e skriuwer, en wat op in stuit de grutste oantrûn jûn hat, wat doel wie en wat bydoel of gefolch, dat is meast […]
Ik ontving een brief van senator Algra, waarin hij aanmerkingen maakte op het feit dat ik ook hem genoemd had en hij dreigde met ‘het nemen van verdere stappen.’ Vermoedelijk weer kamervragen. Het zij tot zijn eer gezegd dat hij eerst informeerde naar wat ik werkelijk had gezegd en niet afging op krantenverslagen. Ik schreef […]
“Een van de meest hoopvolle verschijnselen van deze tijd is het zoeken allerwegen naar fundering van ons waarachtig mens zijn. De Kerk volgt met intense belangstelling de ontwikkeling der antropologische bezinning in de wijsbegeerte, in de psychologie, in de psychiatrie en in de pedagogie. De Kerk kan daarbij niet de houding van de ‘beata possidens’ […]
Sinds de crisis worden er meer kroketten en bitterballen verkocht, zo las ik vanochtend in de Volkskrant. In zijn artikel Een controlefreak heeft geen vooruitgang nodig gaat Peter Giesen in op de mechanismen in het gedrag van de mens die er opgericht zijn om het verlies aan controle te compenseren. Hij baseert zich daarbij op […]
In het verlengde daarvan wordt de kunstenaar niet ver eenzelvigd met het werk dat hij of zij maakt. Net zoals een schrijver niet behoort te worden afgerekend op het gedrag van de hoofdpersoon in zijn of haar boek, behoort ook de inborst van de kunstenaar niet te worden afgemeten naar de thematiek in zijn of […]
’Mein Kampf’ moet op tijdgenoten een verwarrende indruk hebben gemaakt. Deels was het een gelegenheidsgeschrift van een volkse nationalist en racist, waarin afgerekend werd met iedereen die de auteur niet zinde, de Joden voorop. Deels was het ook een programmatisch geschrift dat zijn woorden van haat tegen de Joden, de communisten en de ’niet-arische’ volkeren […]
End november vorig jaar vroeg Toos Arends mij of ik een debat wilde leiden over ‘zin en onzin van gemeenschapskunst’. Het Fries Museum had hiertoe het initiatief genomen na de discussie die was ontstaan over het GROOT MONUMENT van Martijn Engelbregt, waartoe zij zelf de opdracht had gegeven. In die discussie heb ik overigens zelf […]
“Hebt u de vertaling van ‘Fabryk’ van Trinus Riemersma al gelezen?” – “Nee gelezen heb ik hem niet, verdomme, dat is een schandaal, want ik heb die hier liggen. Ik moet het eigenlijk lezen, zeker nu mijn kunstbroeder zo is aangevallen in zijn dorpje. “ – “Wat was uw indruk van Riemersma?’- “ Nou ik […]
In “opjefte”, it seksuéle? Jawis, mar dêr hoech ik, as skriuwer, gjin spuontsjes ûnder to stekken, dêr hawwe wy dominy’s, pastoars, dok ters, maetskiplike wurkers, N.V.S.H.’s foar, en G. K. van het Reve: “Het past de mens, de erotiek met heilige schroom tegemoet te treden, want de seksualiteit is, wat allerlei zich vooruitstrevend noemende mensen ook […]
De vonken sprongen er vanaf gisteravond, toen de Sloveense filosoof Slavoj Žižek in het programma Tegenlicht zowat een uur lang aan het woord werd gelaten. Hij werd geconfronteerd met uitspraken van deskundigen die in eerdere uitzendingen van Tegenlicht aan het woord waren geweest. Staande in een arena van videoschermen reageerde Žižek op kwesties als de […]
De smaerlappen (1963) van Anne Wadman is samen met Fabryk (1964) van Trinus Riemersna misschien wel de bekendste Friese roman van na de oorlog, in ieder geval de meest spraakmakende. Wadman zelf heeft dat nooit begrepen, zoals hij in een interview met Babs Gezelle Meerburg in 1983 meedeelde. Fabryk van Riemersma was volgens hem vernieuwender, […]
‘Een eerste aflevering van het “maandblad voor letteren” Antifries verscheen in juni. In zijn voorwoord komt redakteur P. Bergmans met als voornaamste kriterium: ”het gebruik van de Friese taal dient in geen enkel opzicht een reden van waardering te zijn. Taal is middel, geen doel in zich zelf. Dat handhaving van normen zoals deze ten koste […]
‘Eigenlijk ontstellend vreemd dat een mens zo ongemerkt er toe komt om in oorlogsbeelden te denken. Het wordt steeds meer vanzelfsprekend, ik geloof dat wij het zouden afleggen tegen verveling als het morgen vrede was. En die wij, dat zijn dat dezelfde mensen die drie jaar geleden nog een gebroken geweertje op de jas hadden […]
‘Bepaalde dingen uit Fioele en Faem heb ik teruggevonden in het zeer omstreden verhaal ‘De avonden’ van de Hollandse schrijver Simon van het Reve. Dit wat betreft het geestelijke klimaat. Zonder de vergelijking verder door te willen trekken en zonder al teveel verplichtingen van een stroming.’ Aldus Anne Wadman in een lezing over zijn debuutroman […]
Een van de misleidende ideeën die de geschiedenis kan oproepen is de onvermijdelijkheid der dingen. Alles moet gebeuren, omdat het gebeuren moet. Als je alles weet, kun je niet alleen alles begrijpen, maar ook inzien dat het niet anders had gekund. We zijn geneigd de geschiedenis op te vatten als een natuurkundig fenomeen, zoiets als […]
Waar is de man die zegt dat Albertina Soepboer een oud wijf is, Tsead Bruinja een Jezuïet, Cornelis van der Wal een klootzak, Abe de Vries een lul. Wie durft dat? Hij zou gestenigd worden. Ik denk wel eens dat de Ensafh hierin een verheven taak heeft, nl. het zuiveren van de oudewijvensfeer die bij […]
Gerard van der Lom was overigens niet de eerste de beste. In datzelfde jaar 1922 realiseerde hij het marinemonument in Den Helder, ter nagedachtenis van de Eerste Wereldoorlog. Het is een opvallend groot gedenkteken in de vorm van een obeliskachtige gedenknaald die enige gelijkenis vertoont met het Nationaal Monument op de Dam, dat in de […]