Er zijn momenten waarop de wereld stilvalt. Niet omdat er geen geluid meer is, maar omdat alles wat mij gewoonlijk met de werkelijkheid verbindt plotseling zijn vanzelfsprekendheid verliest. Dan loop ik door een kamer, kijk uit een raam of hoor de stem van iemand die iets tegen mij zegt, en toch lijkt er een dunne, […]
Op 6 januari 1965 zette Bart Huges een elektrische Black & Decker-boor op zijn schedel en boorde een gaatje in zijn hoofd. Het was geen wanhoopsdaad, maar een experiment. De trepanatie, die Huges aanduidde als het openen van een ‘derde oog’, was bedoeld als een fysieke ingreep met een metafysisch doel: het verruimen van het […]
Heeft de Antichrist een update nodig? Die vraag drong zich onlangs aan mij op toen ik kort na elkaar twee opmerkelijke artikelen las. De Britse krant The Guardian publiceerde een uitvoerig verslag van een besloten lezingenreeks waarin de Amerikaanse techmiljardair Peter Thiel zijn visie ontvouwde op de Antichrist, het einde der tijden, technologie en de […]
Ik stond op een klein station ergens op de Veluwe, al weet ik niet meer zeker of het werkelijk Hulshorst was of alleen de herinnering aan Hulshorst. Sommige plaatsen verdwijnen namelijk niet wanneer je ze verlaat. Ze blijven ergens bestaan tussen een naam en een landschap. Het station lag verscholen tussen dennen en bittere coniferen. […]
‘Sam Altman is een zoeker. Hij gelooft niet in God, maar mediteert regelmatig en heeft elementen van de hindoeïstische advaita-vedanta-filosofie omarmd. Vlak na de introductie van ChatGPT twitterde hij dat hij gelooft in iets wat niet veel andere mensen geloven, en dat is dat ‘brahman en atman absoluut identiek zijn’. Advaita, wat zoiets als ‘non-dualisme’ […]
Mijn zoon Jurriaan wees me op een artikel dat gisteren verscheen op de site van The Register: “LLMs are closer to religion than they appear. Watch out for those who like it that way.” Alleen de titel al heeft iets geruststellends apocalyptisch, alsof we bij voorbaat al weten dat het mis is, maar nog even […]
Zaterdag j.l. verscheen er een opiniestuk in de Volkskrant, geschreven door Bob de Jong, met als titel: ‘Waarom de weerstand tegen AI in kunst een eeuwenoud patroon volgt’. Hierin beweert hij dat vrijwel alle technologische vernieuwingen die de productie van kunst en cultuur veranderden aanvankelijk felle tegenstand opriepen. Als voorbeelden noemt hij de drukpers van Gutenberg, de […]
Er was een tijd waarin de mens nog tevreden was met een knots, een kampvuur en een vaag godsbesef. Men at een mammoet, keek naar de sterren en stierf betrekkelijk overzichtelijk. Maar ergens in de evolutie is er iets misgelopen. Een onderdeel van het menselijk brein — de neocortex — begon zich namelijk te gedragen […]
Er bestaan mensen die geloven dat zij zichzelf kunnen terugvinden door een weekend lang te zwijgen in een voormalig klooster waar vroeger monniken baden voor het zielenheil van de mensheid en waar nu biologisch bananenbrood wordt geserveerd tussen de mindfulness-sessies door. Voor vierhonderd euro krijgt men er een matje, een stilte-badge en de geruststellende mededeling […]
Er was een tijd waarin mensen nog dachten dat schoonheid iets onschuldigs was. Een landschap bij zonsondergang, een goed gecomponeerd schilderij, een vrouw met een parel, een man met een pijp, een kat op een vensterbank. Men keek ernaar, zuchtte even en ging daarna weer aardappelen schillen of oorlog voeren. Tegenwoordig ligt dat ingewikkelder. Schoonheid […]
Ergens tussen het Grote-Ideeën-Huis van Plato en de fietsenstalling van het Stedelijk Museum bevindt zich het museum van de eeuwige schoonheid. Het is een gebouw zonder adres, zonder nooduitgang en zonder brandveiligheidsvoorschriften. Men betreedt het via een draaideur die tegelijk een kalender is. Bij elke omwenteling verdwijnt een eeuw. De suppoosten dragen sandalen van Michelangelo […]
Met een stelling die zichzelf in de staart bijt zou je kunnen beweren dat er twee soorten mensen bestaan: mensen die de wereld in twee soorten verdelen, en mensen die alles juist met alles in verband brengen. Met het formuleren van deze stelling schaar ik mij logischerwijs bij de eerste categorie — zelfs wanneer ik […]
De ervaring van tijd is voor mij altijd iets ongemakkelijks geweest. Anderen dragen een horloge; ik werd gedragen dóór het horloge. Of beter gezegd: door een reeks slecht op elkaar afgestemde innerlijke klokken, waarvan er minstens één permanent op wintertijd stond en een andere vermoedelijk rechtstreeks verbonden was met de wederkomst van Christus. Terwijl de […]
‘Wat willen wij van onze woning?’ vroeg architect Jo Vegter zich af in het voorjaar van 1966 af tijdens een studiebijeenkomst in het katholieke vormingscentrum Vinea Domini in Witmarsum. Het was een vraag die ogenschijnlijk over architectuur ging, maar in werkelijkheid een veel bredere onrust verwoordde. Voor Vegter was een woning niet louter een functionele […]
Pinksteren is misschien wel het vreemdste feest van het christendom. Kerstmis laat zich nog begrijpen als een verhaal over geboorte, Pasen als een verhaal over dood en verrijzenis. Maar Pinksteren draait om iets ongrijpbaars: een windvlaag, een plotselinge bezieling, mensen die in vreemde talen spreken, vurige tongen die zich neerzetten op de hoofden van de […]
Het overlijden van Nop Maas (1949-2026) roept herinneringen op aan zijn uitzonderlijke literair project: de bijna monomane poging om het leven van Gerard Reve tot in de kleinste details vast te leggen. Maas heeft zich decennialang aan Reve gewijd met een nauwgezetheid die in de Nederlandse literatuurgeschiedenis nauwelijks een equivalent kent. Zijn monumentale biografie is […]
“Hebt u de vertaling van Fabryk van Trinus Riemersma al gelezen?” – “Nee gelezen heb ik hem niet, verdomme, dat is een schandaal, want ik heb die hier liggen. Ik moet het eigenlijk lezen, zeker nu mijn kunstbroeder zo is aangevallen in zijn dorpje.” – “Wat was uw indruk van Riemersma?” – “Nou, ik vond […]
Toen Gerard Reve zich in 1964 in Greonterp vestigde, leek het alsof hij zich niet alleen verplaatste in de ruimte, maar ook terug in de tijd. Friesland was in de jaren zestig nog een landschap waarin resten van een sacrale wereldorde zichtbaar waren gebleven. De ruimte was er leeg, maar niet onttoverd. De stilte had […]
Er schuilt een merkwaardige spanning in de verhouding van Gerard Reve tot Friesland. Enerzijds was er zijn verlangen naar afzondering, stilte en overzichtelijkheid, anderzijds zijn diepe wantrouwen jegens precies die eigenschappen wanneer zij omslaan in zelfgenoegzame nuchterheid. Zijn uitspraak uit 1969 — dat hij de Friezen alle goeds gunde, maar niet tegen hun nuchterheid kon […]
Gerard Reve raadde iedere beginnende schrijver aan toch vooral over zichzelf te schrijven. Over kleine, nutteloze zaken bijvoorbeeld: wat je aantrekt, wat je eet, of je spruitjes lust of juist met diepe existentiële walging terzijde schuift. Dat soort dingen willen de mensen weten. En omdat ik vandaag werkelijk niets van belang te melden heb — […]
Op 8 april j.l. was het twintig jaar geleden dat Gerard Reve op 82-jarige leeftijd in een Belgisch verpleeghuis overleed. In die tijd mocht ik meewerken aan een driedelige documentaire die door Gryt van Duinen werd samengesteld voor Omrop Fryslân. ‘Meelezer’, zo werd ik genoemd in de aftiteling. Gryt had mij gevraagd om in de […]
Bovenstaande foto is gemaakt in Rome in 1966. Ik fotografeer een klasgenoot, die tegelijkertijd mij fotografeert. Twee jongens die elkaar vastleggen in een fractie van een seconde, alsof wij toen al vermoedden dat de tijd een roofdier is dat alles uiteindelijk opslokt. Het wonderlijke is dat die klasgenoot inmiddels niet meer leeft. Hij kon goed […]
Onlangs ontving ik een uitnodiging uit een merkwaardige uithoek van de werkelijkheid. Het bleek afkomstig te zijn van eetcafé De Kosmos aan de Wittenkade in Amsterdam, waar men kennelijk heeft vastgesteld dat Klas I B uit 1961 van het Ignatiuscollege nog altijd bestaat, zij het in enigszins verweerde toestand. Er zouden zelfs nog tafels beschikbaar […]
De laatste jaren voltrekt zich een merkwaardige omkering in het hart van de technologische cultuur. Bedrijven die ooit prat gingen op hun rationalisme, hun vooruitgangsgeloof en hun haast militante afkeer van metafysica, zoeken ineens contact met religieuze leiders. In New York kwamen onlangs vertegenwoordigers van OpenAI en Anthropic bijeen met christelijke theologen, rabbijnen, boeddhistische denkers, […]
Er is een hardnekkige neiging om bijgeloof weg te zetten als een restant uit een minder verlichte tijd, alsof het rationele denken ons definitief heeft losgemaakt van voortekens, intuïties en verborgen verbanden. Maar wie eerlijk naar zichzelf kijkt, merkt al snel dat die scheidslijn nooit helemaal sluitend is. Ook in een leven dat grotendeels wordt […]
Tsjintwurdich skriuw ik ek yn it Frysk. Ik bin sels oan it dichtsjen slein, eat dat ik eartiids like ûnwierskynlik talike as in sniebui yn augustus of in sjongende molkbus yn de greide. Dochs is it bard. Sa haw ik in ferneamd chanson fan Jacques Brel op ’e nij “oerdichte” yn it Frysk, mei as […]
Toen Dick Swaab zijn inmiddels beroemde stelling formuleerde — “wij zijn ons brein” — leek hij een definitieve streep te zetten door een eeuwenoude traditie waarin de mens zichzelf begreep als meer dan zijn lichamelijke infrastructuur. Talent, genialiteit, creativiteit en karakter werden niet langer gezien als uitingen van een mysterieuze ziel of een transcendente vonk, […]
Mijn fascinatie voor het occulte is niet begonnen met een vast geloof, maar met het vermoeden dat de werkelijkheid niet samenvalt met wat zichtbaar is. Al vroeg had ik het gevoel dat onder het oppervlak van de dingen een tweede wereld schuilging, een wereld van tekens, echo’s en verborgen verbanden. Oude huizen leken herinneringen vast […]
‘Tegen het einde van de twintigste eeuw verbrak men het taboe op neurofysiologische onderzoek naar aspecten van het bewustzijn. De belangrijkste vraag (Chalmers 1996 ‘The hard question’) is de volgende: “Waar komen de qualia vandaan?” Het begrip qualium kan niet precies gedefinieerd worden, maar drukt uit ‘de ervaring van bijvoorbeeld de kleur blauw, zoals deze […]
Ooit heb ik wel eens boeken verbrand, mijn eigen dagboeken, als een rituele vorm van demonuitdrijving. Het klinkt dramatischer dan het misschien was, maar de intentie was oprecht: een poging om greep te krijgen op wat zich in mij had opgehoopt. Waarom schrijven mensen eigenlijk dagboeken? Waarom schrijf ik dit weblog? Het dagelijks neerschrijven van […]
‘De fascinatie ging niet uit van Stalins en Hitlers vaardigheid in de kunst van het liegen, maar wel van het feit dat ze in staat waren om de massa’s te organiseren tot een collectieve eenheid die hun leugens met luister omgaf. Wat voor geleerden simpele leugens waren leek door de geschiedenis zelf bekrachtigd te worden, […]
“Ondertussen functioneert het kunstdomein als vluchtheuvel, een safe space. Ik – en ik denk veel mensen met mij – heb een dringende behoefte aan plekken waar ik me veilig kan voelen. Al nippend aan mijn Aperol Spritz kan ik de illusie in stand houden dat ik geen deel heb aan de donkerte. Kunstbeleving biedt, om Susan […]
‘De bloedbroeders Trump en Poetin vallen Europa van beide kanten aan. Wij zijn in een onverklaarde oorlog beland, waaruit we Europa moeten zien te redden.Ik geef mijn antwoorden op de vragen die deze angstaanjagende fase voor Europa veroorzaakt. Wat verbindt de twee autocraten? Geo-strategie en ideeën, maar hoe? Europa staat voor een Herculestaak. Hoe kan […]
Onderstaande tekst werd op verzoek van mijn zoon Jurriaan geschreven door AI. Ik ga de AI-stukken op huubmous.nl gericht inventariseren en de terugkerende motieven ordenen tot hoofdthema’s, conclusies, kritische vragen, inspiratiebronnen en mogelijke boeklijnen. Het eindstuk wordt geen pastiche, maar een essayistische tekst die inhoudelijk en temperamentvol bij Mous’ universum aansluit. De kern wordt duidelijker: […]
Op de avond van 4 mei 2013 mocht ik spreken in de ISVW, de Internationale School voor Wijsbegeerte in Leusden. Mijn lezing ging over de relatie tussen de Romantiek en de opkomst van het fascisme. Onvermijdelijk kwam ook de vermoedelijke geestesziekte van Adolf Hitler ter sprake. Ik weet nog dat ik toen terloops vertelde dat […]
Hoewel mijn vader uit Friesland afkomstig was, ben ik zelf geen Fries van geboorte. Mijn wieg stond in Amsterdam, de stad die ik in 1977 na dertig jaar achter mij liet. Sindsdien woon ik in Friesland, tussen de Friezen, wier taal ik kan lezen en verstaan, maar niet spreek. Daardoor ben ik altijd tegelijk nabij […]
Er bestaan momenten waarop een gevoel zo oprecht lijkt dat niemand eraan twijfelt. Een stem breekt, een stilte valt, ogen slaan neer, woorden komen schijnbaar aarzelend naar buiten. We herkennen onmiddellijk wat we menen te zien: verdriet, mededogen, ontroering of liefde. Maar juist daar begint de verwarring. Want wat als een emotie volkomen echt oogt, […]
Alleen op internet kan ik wonen — en als ik het dan toch niemand naar de zin kan maken, kan ik er net zo goed zelf een prettig onderkomen van bouwen. Het is zo’n zin die tegelijk klinkt als een grap, een wanhoopskreet en een vastgoed-advertentie uit de nabije toekomst. Alsof iemand heeft vastgesteld dat […]
O tovenaar, o kracht, waar zijn de vogels toch gebleven,de kleine, warme, met hun ritselende veren,die zich van takjes stortten met een dikke keel;de twijgjes die zich verende hersteldenvan ’t licht gewicht, dat het zo sierelijk verliet?Het waren toch zo vele?Wanneer ik sterven moet, wil ik bij kleine vogels stervenen water horen en de oortjes […]
‘Dit alles zal niet gedaan zijn in de eerste honderd dagen. Noch zal het gedaan zijn in de eerste duizend dagen, noch tijdens de duur van deze regering, noch wellicht zelfs gedurende ons leven op deze planeet. Maar laten wij beginnen.’ Die laatste woorden in de inaugurale rede van John F. Kennedy zouden het adagium […]