Sinds de oprichting in 2002 ben ik abonnee van de Moanne, het algemeen-culturele opinieblad van Friesland. Soms schrijf ik er wel eens wat voor. Het is het enige serieuze opinie-podium dat Friesland heeft. Vroeger schreef ik nog wel een wat op de opiniepagina van de Leeuwarder Courant, maar sinds ze bij die rubriek een eindredacteur […]
We schrijven 1958. De vierde klas van de Peetersschool in Amsterdam. De foto is genomen in de Breitnerstraat. Op de achtergrond rechts staat een houten noodgebouw – een zogeheten Finse School – zoals er in die tijd wel meer werden gebruikt. Ik sta redelijk in het midden, rechts boven juffrouw Sauterelle. Boven mij rechts staat […]
‘Deze crisis is ook een tijd om ons te bezinnen op wat écht van waarde is. Wat is écht belangrijk? Worden we écht gelukkiger van nog een flatscreen-tv? ‘Wat verdien je? ‘Wat is je netwerk?’ Dit soort vragen ligt te vaak op onze lippen. De waardigheid van een persoon lijkt vooral af te hangen van […]
De penetrante benadrukking van het verbod op anticonceptie was geëscaleerd door de oorlogen van 1870-’71 en 1914-’18. En tot op heden krijgen fictieve kinderen meer bescherming tegen anticonceptie dan de bestaande, half- volwassen kinderen tegen de hel en de dood van het slagveld, volgens de ondraaglijke kerkelijke dwaalleer dat de eigenlijke misdrijven van de mensheid […]
Er wordt een doolhof geïnstalleerd, waarin een rat wordt losgelaten. Een aantrekkelijke seksuele partner voor de rat bevindt zich op een plek in het doolhof die aanvankelijk goed bereikbaar is. Daarna wordt de opstelling veranderd. De seksuele partner is nu vrijwel niet meer te vinden voor de rat, maar andere objecten van geringere waarde zijn […]
Eergisteren hield ik een lezing in de Witte Kerk in Hemrik. De stichting die daar culturele activiteiten organiseert had mij uitgenodigd om te spreken over het onderwerp Kunst en religie in Friesland. Het werd een mooie avond in een sfeervolle omgeving. Ik vertelde over de invloed die de Tweede Wereldoorlog heeft gehad op het denken […]
‘Ach, al die kleine geniepigerds, komedianten en schijnheilige huichelaars, ze hebben toch allemaal iets ontroerends! Want een beetje christelijk zijn ze allemaal, heus waar, zelfs als ze de hele hemel in brand zetten. Of ze nu atheïst zijn of plichtsgetrouwe gelovigen, of ze uit Moskou komen of uit Boston, christen zijn ze, van vader op […]
“Waar vroeger de walgelijkste dampen hingen en den omtrek verpestten zou spoedig de geurige reuk der toegewijde beoefening van geloof en wetenschap aangenaam opstijgen.’ Zo stond het ooit vermeld in het dagblad De Tijd. Begin september 1911 was het nieuwe schoolgebouw met bijbehorend patershuis van het Sint Ignatiuscollege gereed. Het verrees aan de Hobbemakade in […]
‘Alleen al de huidige preoccupatie bijvoorbeeld met terugvalpreventie ten aanzien van psychotische stoornis is gebaseerd op de onuitgesproken en onkritische veronderstelling dat er een voortdurende onderdrukking van spanningen door medicatie te verkiezen is boven een leefwijze waarbij men af en toe eens psychotisch decompenseert.’ Aldus Anton Mooij in zijn boek Psychoanalytisch gedachtegoed, een modern perspectief […]
Van de week kwam mij ter ore dat Koos Dalstra in de race is voor de vacature van stadsperformer van Leeuwarden. Bij deze ondersteun ik van harte zijn kandidatuur. De gemeente Leeuwarden is op zoek naar een jong talent, voor wie deze functie een springplank kan zijn naar andere podia. Dalstra is met zijn 58 […]
Met opgetrokken schouders, toegeknepen ogen, haast dravend en vaak hakend in de mat, lelijk en onbeholpen aan zusters arm gebogen, gaat elke week de idioot naar ’t bad. De damp, die van het warme water slaat maakt hem geruster: witte stoom… En bij elk kledingstuk, dat van hem afgaat, bevangt hem meer en meer een […]
Dit is de brug van Simancas, maar nu vanaf de andere kant gezien. Ook deze foto heb ik zelf genomen met mijn Agfa Clack in de zomer van 1964. Achter de brug ligt de camping met het kleine strandje aan de rivier, waarop ik destijds met mijn luchtbed heb rondgedreven. Gisteren ontving ik van een […]
‘We weten niets, en zullen nooit iets weten, omtrent de oorsprong van geloofsopvattingen en gebruiken die diep geworteld zijn in een ver verleden. Maar voor wat het heden betreft is het zeker dat sociaal gedrag niet spontaan wordt gegenereerd door elk individu onder de invloed van momentane emoties. Als leden van een groep handelen mensen […]
Ik stond nog een beetje te tollen op mijn benen gisteren bij de opening van de tentoonstelling van Dirk Hakze bij Galerie BAS in Sneek. Maar een paar aspirientjes deden wonderen. Heel wat vroege leden van BAS waren op het gebeuren afgekomen. Dirk Hakze is per slot van rekening de oerpake van BAS. Zo werd […]
Het Museumplein gaat weer eens op de schop, zo las ik gisteren in de krant. Het moet een plein met internationale allure worden, een visitekaartje voor de stad. ‘We gaan een sprong maken van de stad naar de metropool’, zei wethouder Maarten van Poelgeest. Er is een startbedrag van 75 miljoen Euro nodig. Vervolgens vergen […]
‘Een boek, dat jezelf geschreven hebt, is een stad waarin je ooit hebt gewoond’. Deze woorden van Oek de Jong begrijp je pas goed als je zelf een boek hebt geschreven. Het is vandaag op de dag af acht maanden geleden dat mijn boek De Kleur van Friesland verscheen. Sindsdien heb ik het zelf nauwelijks […]
Er werd een traantje weggepinkt gisteren in het Fries Museum, toen Douwe Heeringa ‘Verdomme Cees’ zong. Baukje Wytsma had de tekst, die Michel van Plas ooit voor Frans Halsema had geschreven, voor deze gelegenheid bewerkt. Cees is niet doodgegaan, maar ging weg als directeur van het Fries Museum. Cees had zelf het laatste woord. Voor […]
‘De Verlichting en de hele moderne filosofie staan kritisch ten opzichte van religieuze dogma’s. Maar je kunt van auteur naar auteur traceren hoe die kritiek voortkomt uit het monotheïsme. Met zijn afwijzing van andere goden was het monotheïsme altijd zelf al een vorm van kritiek, alleen nam die de vorm van religie aan. Je kunt […]
Het woord ‘brûsplak’ heeft school gemaakt op het Provinciehuis. Gezien de fonetische verwantschap was ik aanvankelijk geneigd dit woord te lezen als een Friese vertaling van ‘broedplaats,’ een term die in het landelijk cultuurbeleid al enige tijd in zwang is. Maar dat bleek al snel een misvatting. Het betreft hier het Friese woord ‘brûs’, dat […]
In november 1970 liet Jean Tinguely op het plein voor de dom van Milaan een gigantische constructie bouwen. Hij had daar toestemming voor gekregen van het stadsbestuur. Men dacht dat het om een grote machine ging van oud schroot, zoals hij die wel meer had gebouwd. Maar toen de constructie uiteindelijk achter een groot doek […]
Drie weken geleden werd de Franse filosoof Jean-Luc Marion benoemd tot lid van de Academie Française. Daarmee trad hij toe tot het college van veertig levende onsterfelijken, die geselecteerd worden uit de domeinen van de Franse literatuur, wetenschap, filosofie en staatsbeheer. Marion wordt in Frankrijk beschouwd als een van belangrijkste filosofen van dit moment. Het […]
Het is een bekend gegeven dat de intensiteit van het daglicht invloed heeft op het menselijk gemoedsleven. Bij de een is dat meer, bij de ander wat minder het geval. Ik behoor tot de categorie die in dit jaargetijde behoorlijk chagrijnig kan worden. ‘Was het maar weer advent!’ verzuchtte ooit de stalmeester van Wim Sonneveld. […]
Het hoge woord moet er maar eens uit: Goffe Jensma is een opportunist. Hij had zijn gezag als hoogleraar nooit moeten laten gebruiken voor de canon van de Friese geschiedenis. Ik heb nu zo ongeveer alle betogen gelezen, waarmee Jensma het doel en het nut van deze canon probeert te verdedigen, maar deze legitimatie is […]
Sinds kort heb ik een camera boven op mijn beeldscherm, waarmee ik kan skypen op internet. Mijn dochter Renate zit voor een half jaar in Duitsland en dan is zo’n live-verbinding heel handig. Raar idee trouwens dat je gelijktijdig met ongeacht welke computer op de wereld kunt communiceren, waarbij je eigen beeltenis op het scherm […]
‘Het belang van Benner wordt vandaag de dag een beetje overschat. Hij was geen epigoon, maar zeker ook geen pionier. Zijn werk vormt – enkele uitschieters daargelaten – een eigenzinnige variant van in het brede scala van het naoorlogse expressionisme.’ Dit schreef ik in 1996 in een groot artikel op de opiniepagina van de LC. […]
‘En Paulus, staande in het midden van de plaats, genaamd Areopagus, zeide: Gij mannen van Athene! ik bemerke, dat gij alleszins gelijk als godsdienstiger zijt. Want de stad doorgaande, en aanschouwende uw heiligdommen, heb ik ook een altaar gevonden, op hetwelk een opschrift stond: DE ONBEKENDEN GOD. Dezen dan, Dien gij niet kennende dient, verkondig […]
In de jaren negentig gebeurden er nog wel eens leuke dingen in de Stadsschouwburg De Harmonie in Leeuwarden. De toenmalige directeur Gerard Tonen had duidelijk meer fantasie dan Arthur Oostvogel, die zich opstelt als een zalenverhuurder met een structureel tekort aan pecunia. Hoe dan ook, op 4 oktober 1996 – dierendag dus – vond in […]
In 1990 herlas Gerard Reve de postuum gepubliceerde autobiografie van Carl Gustav Jung. Hij laat dit weten aan Bert de Groot, die vanaf het midden van de jaren zeventig zijn uitgever is geweest, eerst bij Elsevier en later bij L.J.Veen. De brieven van Reve aan De Groot zijn onlangs gebundeld en uitgegeven onder de titel […]
Na een directoraat van acht jaar vertrekt Cees van ’t Veen bij het Fries Museum. Daarmee is hij sinds Cees Boschma de langst zittende directeur geweest van het Fort Knox van de Friese cultuur. Toen hij in 2000 aantrad zal hij niet vermoed hebben dat hij zo’n bewogen periode tegemoet ging. Hij was duidelijk aangetrokken […]
Nog vier dagen en dan is het gebeurd. Barack Obama wint de verkiezingen en dat houdt in dat we afscheid moeten nemen van Sarah Palin. Ik vind haar de grote politieke ontdekking van dit jaar. Mijn eerste reactie was, hoe kun je zo’n dom wicht als running mate kiezen. Ik begreep ook niets van de […]
Rust nu maar uit, Rimmer, die baan is niet je leven Je hebt het als een moedig krantenman gedaan Wie kan de commentaren vatten die je hebt geschreven? En wie kan voelen wat jij jezelf hebt aangedaan? Rust nu maar uit – je taak is afgekomen Twintig jaar heb jij de kroon op de LC […]
‘Teniers schilderde meerdere ’schilderijenverzamelingen’. Ze hangen in bijna alle grote musea van Europa: in Brussel, Wenen, Madrid en Dresden – daar hangt er nog steeds een, ondanks het bombardement van de geallieerden, op 13 februari 1945, waarbij – behalve een nog steeds onbekend aantal mensen – 154 schilderijen van de Gemäldegalerie werden vernietigd, waaronder werken […]
Moderne kunst werd in de periode van de Koude Oorlog een voertuig voor politieke propaganda. Vooral de Verenigde Staten hadden een belang om kunst in te zetten als ideologisch wapen tegen de Russen. Moderne kunst, en met de name de abstracte kunst, stond voor de ultieme vrijheid van het individu. Die vrijheid was in het […]
Van de huidige economische crisis snap ik geen biet. Als ik ergens geen verstand van heb, dan is het economie. Dat is altijd ook zo geweest. Op de middelbare school al, maar dat was niet zo moeilijk, want je kreeg destijds onderricht in alle vakken die je maar kon bedenken (er waren zelfs uitslovers die […]
Paul Verhoeven heeft een boek geschreven over Jezus van Nazareth. Ik heb het nog niet gelezen. Ik ga het ook niet lezen. Wat ik erover gelezen heb in interviews in kranten en op tv, maakt mij niet nieuwsgierig. En dat terwijl Verhoeven er toch alles aan doet om mij nieuwsgierig te maken. Tal van sensationele […]
Volgende week, op 24 september, wordt Siem Veenstra (zie foto) 94 jaar. Hij is de oudste kunstenaar van Friesland. Gisteren ging een tentoonstelling van zijn werk van start bij Galerie BAS in Sneek. Siem Veenstra exposeert daar samen met zijn leerling Keimpe Tjalsma en diens leerling Martin Sijbesma, die zelf ook les geeft, onder meer […]
Het religieuze symbool is meer dan een formeel teken, meer ook dan een pars pro toto, een ‘deel voor het geheel’. Het ‘geheel’ wordt in het religieuze symbool tot op zekere hoogte daadwerkelijk in het ‘deel’ belichaamd. Die geïncorporeerde symboliek van de religie kan doorslaan in een vorm van perversie, maar ook opdrogen in een […]
Ik begin al aardig thuis te raken in het lezingencircuit. Maandag in de Pier Pander tempel, zij het voor één bezoeker. Woensdag in het Piter Jelles College voor een zaal van dertig leerlingen. En gisteren in de Ecokathedraal in Mildam, voor zestig leerlingen van de Academie Bouwkunst in Rotterdam. Er zit dus een stijgende lijn […]
Coolen (ook artistiek leider van het Antwerper Muziektheater Transparant en de Rotterdamse Operadagen) had de opdracht voor met Friese kunstenaars te werken en merkte dat die worstelden met de in zich zelf gekeerde dorpen in hun provincie. Hij nodigde Vlaamse collega’s uit met de Friezen samen te werken. Coolen: ‘Allebei minderheidsgroepen met en eigen taal. […]
Wie het ook bedacht heeft om het begrip ‘mienskip’ als thema voor het Frysk Festival te bestempelen, één ding is zeker, hij of zij is zich niet bewust van de beladen betekenis die dit woord voor Friesland en de Friese geschiedenis. Maar wie weet tegenwoordig nog wat ‘mienskip’ betekent? Of anders gezegd ‘gemeenschap’ in goed […]