Na verwerping van de Symbolistische metafysica en het Realistische integratie model, blijft alleen de eigen kritische geest over als het meest betrouwbare uitgangspunt van het Modernistische wereldbeeld. Centrum van het Modernistische semantische universum is het individuele bewustzijn, dat zich zo min mogelijk door invloeden van buiten laat imponeren en zich tegenover de buitenwereld gereserveerd opstelt, […]
Gisteren lag onze poes Mira steeds maar weer te kroelen tegen mijn colbertjasje dat over de stoel hing. Nu weet ik dat Mira erg op mij gesteld is, maar zo’n aanhankelijkheidsbetuiging was ook wel wat overdreven. Nadere inspectie deed blijken dat er iets bewoog in de voering van mijn jasje. Het kon er niet uit, […]
Vijf jaar geleden gaf ik voor Academie Minerva in Groningen een reeks gastcolleges over het thema ‘Kunst in tijden van terreur‘. Bij de voorbereiding daarvan heb ik mij proberen te verdiepen in ‘het demonische’. Het demonische is een wat vaag begrip dat een lange traditie achter zich heeft. Plato had het er al over. De […]
Slavoi Žižek is voor mij een van de belangrijkste filosofen van deze tijd. Ik mag hem graag lezen, maar vooral ook zien. Op YouTube zijn een aantal interviews en colleges van hem te zien. Hij wrijft dan geregeld op een reflexachtige wijze aan zijn neus, een rare tic die mij altijd doet denken aan het […]
Terreur – zo wordt wel eens vergeten – was mede een westerse uitvinding die stamt uit de tijd van de Verlichting. Die Verlichting was niet alleen maar de humaniteit van Kant en de rationaliteit van Voltaire, maar ook de genadeloze dialectiek van Hegel. In die dialectiek was terreur een noodzakelijke voorwaarde in het proces van […]
Een arbeider, die al een tijd lang verdacht werd van diefstal, werd elke avond als hij zijn kruiwagen de fabriek verliet nauwkeurig geïnspecteerd. De bewakers konden niets vinden. De kruiwagen was altijd leeg, totdat uiteindelijk toch het kwartje viel: de arbeider stal de kruiwagens zelf. Dat is een mooi voorbeeld van een misverstand. Er wordt […]
We leven in een tijd van de optimale winstmaximalisatie, ook wat het individuele leven betreft. ‘Haal alles uit je leven’ dat is het adagium bij uitstek van deze tijd. Het leven zelf is een vorm van ‘individuele expressie’ geworden. Maar het westerse begrip ‘expressie’ is nog geen honderd jaar oud. De betekenis ervan is historisch […]
‘Ik wilde een kruisje slaan bij vieze woorden. Ik wilde heidense overblijfselen in het dorpsritueel toelaten, in tegenspraak tot de Curie. Ik wilde in geheime onroerende goederen doen, de agent van een nooit verouderende, anonieme miljardair. Ik wilde veel goeds over de joden schrijven. Ik wilde gefusilleerd worden temidden van de Basken, omdat ik […]
‘There are women for whom it holds that, in order to be allowed to fuck them freely and repeatedly, one would be ready to calmly observe one’s own wife and small child drowning in cold water.’ Met deze ijzingwekkende eerste zin van een roman veroorzaakte een Engelse schrijver een aantal jaren geleden een schandaal. De […]
Castilië is het land van kastelen. Voor een Spanjaard in de zestiende eeuw was het dan ook geen vreemde gedachte om de menselijke ziel als een kasteel op te vatten. De ziel is een innerlijke burcht. Binnenin zit God en in de buitenste vertrekken heerst de duivel. Ieder mens wordt door centrifugale krachten weggedreven van […]
De vervoering is het snijpunt van idealisering en sublimering en op dat kruispunt vindt de omvorming van de zinnelijke aandriften plaats die zich verder kan ontwikkelen in adoratie en aanbidding. En wat is de hoofse liefde anders dan een cultivering van deze adoratie? ‘Wat is ze anders dan de aanbidding van de Dame, die verheven […]
‘De fantasieën die toentertijd tot mij kwamen, schreef ik eerst in het Zwarte Boek, later nam ik ze over in het Rode Boek, dat ik ook met afbeeldingen verluchtte. Dit laatste bevat het merendeel van mijn Man dala-tekeningen. Ik heb een vergeefse poging tot een esthetiserende uit werking in het Rode Boek ondernomen, doch deze nooit tot […]
‘Weinig is dramaturgisch gesproken zo kinderachtig geweest als de pogingen, in vooral de jaren zeventig en tachtig van het Nederlandse en Duitse toneel, om de geest te ensceneren als een soort stem uit Hamlet’s binnenste. Waarom men coûte que coûte het bovennatuurlijke wilde omdenken tot iets psychologisch hoef ik niet uit te leggen: men dacht […]
Ik zie een wrede scène uit een oud verhaal. De schilder toont het beeld in gruwelijke taal. Het lijkt wel op een film in levendige kleuren. De kruisoprichting is hier echt aan het gebeuren Gespierde mannen kreunen onder het gewicht. Je ziet de pezen spannen en pijn in het gezicht. De spijkers in zijn handen […]
Vorige week zat ik op het terras bij Wouters samen met Ton Broekhuis, directeur van Noorderlicht. We hadden het over het belabberde culturele klimaat in Friesland. Neem nou alleen al dat schertsfiguur Henk Keizer. Iedereen vindt hem een crime, maar niemand durft het hardop te zeggen, want hij beheert de centjes. Hij laat zelfs een […]
‘De opkomst van een capsulaire beschaving zal ons allen noodgedwongen bange wezens maken die allemaal op verschillende manieren aangegrepen zijn door ‘glokale’ paniek. Dat is mijn pessimisme. Maar juist dit doembeeld dat zich helaas dagelijks meer realiseert, bewijst de noodzaak van het engagement met of tegen welke tijdgeest dan ook’ Aldus Lieven de Cauter in […]
‘De Rooms-Katholieke Kerk heeft heiligen tegen alle pla gen. Zo is er St. Titus tegen vrijdenkers, St. Notker (de naam zegt het al) tegen stotteren, St. Goarius tegen draaikolken, St. Hilaire van Poitiers tegen onwettige kinderen, St Vitus tegen door de wekker heen slapen, St. Cristofoor tegen boze dromen, St Benedictus tegen het breken van borden […]
In 1966 trad Gerard Reve toe tot de Katholieke Kerk, midden in een periode waarin katholiek Nederland zich snel evolueerde en uiteindelijk ook veel terrein moest prijsgeven. De terugloop had niet alleen te maken met een snel veranderende maatschappij, waarin voor het Rijke Roomse Leven van weleer weinig plaats meer was. Het was primair een […]
Deze foto kreeg ik gisteren toegestuurd van Silvia Steiger. Hij is vorige week woensdag genomen in haar atelier in de Marnixstraat in Amsterdam. Wij zijn druk aan het overleggen over de spnsorwerving voor de tentoonstelling van Silvia in het Museum Belvédère. Dat duurt nog eventjes, maar er zijn wel muntjes nodig, want er moet natuurlijk […]
Toen de tijd vervuld was had God lang genoeg iets voor ons gedaan. Hij zette zich zelf op het spel, hij maakte zich afhankelijk van ons en identificeerde zich met het niet-identieke. Nú is het tijd iets voor God te doen. Met die cryptische woorden besloot de theologe Dorothee Solle haar boek Plaatsbekleding, een hoofdstuk […]
‘Eigenlijk zie je op die afstandsfoto wel het hele dorp – het telt maar een huis of zeven, en bevat omtrent 27 inwoners. Het is het Koninkrijk Gods, vooral ’s avonds om een uur of negen met een zachtrode zon dicht boven de horizon, de mensen in hun achtertuin aan de tochtsloot, breiend of de […]
Eergisteren was ik een dagje in Amsterdam. Ik bracht een bezoek aan mijn uitgever aan de Prinsengracht en later op de middag ging ik langs bij Silvia Steiger. Van 1966 tot 1984 woonde zij in Friesland en ze maakt nog altijd prachtig werk. In 2014 krijgt ze een grote tentoonstelling in Het Museum Belvédère, dus […]
Ik mis iets in de Tour. Iets dat er ooit was en dat nooit meer terug zal komen: de stem van Theo Koomen. Niet de renners maakten de Tour, maar Theo. De Tour is ooit bedacht voor de radio, niet voor de tv. Dat wist Theo. Je had geen beelden nodig, alleen zijn stem en […]
‘Wij komen het in de journalistiek tegen, wanneer Time er (rood op zwarte achtergrond) een groot artikel aan wijdt, of als Sierksma, in de reeds genoemde Nieuwe Linie, hetzelfde doet onder de kop: ‘De Beatles en de God-is-dood theologie’. Ook onder de literatoren schijnt een en ander doorgedrongen, wanneer wij Van het Reve horen verklaren, […]
Eergisteren kwam ik Andries van Weperen tegen bij de slijter. ‘Ook aan de drank? vroeg ik. Niet helemaal eerlijk natuurlijk, want hij had een feestje, zo bleek, en moest dus behoorlijk wat inslaan. Terwijl de slijter zijn doosjes wijn op de toonbank ordende, en ik mijn fles Marc de Bourgogne daarnaast plaatste, raakten wij aan […]
Gisteren sloeg ik de I-Tjing open. De I-Tjing is het ‘Boek van de Veranderingen’ en met veranderingen moet je altijd oppassen, al was het maar omdat hun belangrijkste eigenschap is – het woord zegt het al – dat ze veranderen. Het raadplegen van de I-Tjing moet daarom met een zekere prudentie geschieden. Wie niet open […]
‘Ach , het is natuurlijk allemaal achteraf… er is veel gehuild, ook door mij. En toen probeerde ik op het Joods lyceum voor te lezen. De …ontmoeting van Dante en Beatrice … in het paradijs … Dat is, die ontmoeting en toen liep ik de klas uit en het hinderde helemaal niets hinderde volstrekt niets. […]
‘Het onderzoek sluit aan bij de actuele discussies betreffende de eigenheid van regio’s en minoriteiten in heden en verleden. Ook sluit het aan bij vigerende thema’s als staatsvorming, modernisering van bestuur, geloofsbeleving, Reformatie, conflictbeheersing, landschapsgeschiedenis, filosofische en intellectuele stromingen, bezitsverhoudingen, arbeidersbeweging, dynamiek van identiteit en cultuur.’ Mooie woorden die staan te lezen op de site […]
anne feddema De mijnheer heeft misschien het gesprek goed onthouden, maar niet de naam van de beruchte NAZI. Het is namelijk Reinhard Heydrich en niet Heinrich Heydrich, waarschijnlijk waarde de geest van Heinrich Heine door de herinnering heen. huub mous Je parate feitenkennis inzake WO II is nog altijd onovertroffen. Ik kan me nog goed […]
De openluchtopera Orfeo ed Euridice van Christoph Willibald von Gluck is vorige week woensdag in de tuin van Paleis Soestdijk officieel in première gegaan. De kranten stonden er vorige week vol van. Zo af en toe werd er ook bij vermeld dat deze megaproductie elf jaar geleden ook al in Friesland was te zien. Niet […]
‘Ik weet nog goed wanneer ik voor het eerst van haar hoorde. Zo’n twintig jaar geleden vertelde Jaap Castelein mij het verhaal van haar tragische leven. Jaap was vooral geïnteresseerd in het mythische thema dat in dit verhaal verscholen ligt. Hij wilde er alles van weten. Hij wilde er ook iets mee doen. Jaap Castelein […]
De drastische bezuinigingen op het terrein van kunst en cultuur, die vorige week werden aangekondigd, roepen bij mij gemengde gevoelens op. Onwillekeurig denk ik terug aan het begin van de jaren tachtig. Ik was nog maar vijf jaar werkzaam in Friesland, toen de bezuinigingen van Bestek ‘82 werden aangekondigd. Dat betekende een grote ommezwaai. De […]
Oppositie en instellingen in de kunst en cultuursector reageren verbolgen maar ook voorspelbaar op de bezuinigingen van staatssecretaris Halbe Zijlstra. Dit is het eerste naoorlogse kabinet met een liberaal als minister-president, en meteen moeten kunst en cultuur het ontgelden. Hoe zit het eigenlijk met het adagium van Thorbecke: ‘Kunst is geen regeringszaak’? Trekt de neoliberaal […]
Het ingrijpendst in ‘Religie voor atheïsten’ zijn de hoofdstukken over onderwijs en kunst, die beide volgens De Botton veel meer in dienst van on ze geestelijke gezondheid zouden moeten staan. Voortvarend richt hij de Tate Modern maar vast opnieuw in, met verdiepingen voor Liefde, Angst en Mededogen, en spoort aan tot het bouwen van faculteiten voor Relaties. […]
Meer in het algemeen gesteld: de moderne samenleving heeft de oude metafysische vragen niet alleen in de praktijk achter slot gezet, maar zij heeft (met name in de Angelsaksische landen) filosofische tegenkantingen opgeleverd die de zin van deze vragen ontkennen. ‘Wat is het doel van mijn ‘leven?’ ’Waarom moet ik sterven?’ ‘Waar kom ik vandaan […]
De theoloog Harvey Cox wijdt in zijn boek De stad van de mens een heel hoofdstuk aan Albert Camus. De stad van de mens verscheen in 1965. In de zomer van dat jaar verbleef ik enkele dagen op een camping in Nevers, waar ik het laatste hoofdstuk las van De mens in opstand van Camus. […]
‘Toen nam ik de beslissing om uit te treden. Bij zulk een beslissing is het of alle energie samenvloeit en zich verijlt in je pure wil. Je trekt jezelf dan omhoog uit heel je gevoelsberoeringen. Je verheft je boven alle lagere woelingen. Nog eenmaal haal je in intense concentratie alle argumenten voor je geest. En […]
Wat is er toch mis met deze meest vergeten beeldhouwer die ooit uit Friesland kwam? Het verhaal van Pier Pander leest als een jongensboek. Zoon van een arme Friese mattenschipper uit Drachten die ondanks ziekte en tegenslag in Rome uitgroeide tot een van de beroemdste Nederlandse kunstenaars van zijn tijd. Frieser kan het niet, zou […]
Gisteren werd ik gebeld door het programma Hoezo? Zo! Radio. Dat is een populair wetenschappelijk programma met een zogeheten ‘kettingvraag’, een vraag die iemand stelt en die iemand anders de volgende dag mag beantwoorden. Ik ben hier al eens eerder voor benaderd. Kennelijk kan de redactie goed googelen en komen ze zo op mijn site […]