In het voorjaar van 1965 zag ik op televisie het toneelstuk Hendrik IV van Pirandello. Het maakte een verpletterende indruk op mij. Ko van Dijk speelde de hoofdrol, dat weet ik nog goed. Hendrik IV gaat over een existentieel probleem. Hoe is het om in het schemergebied te leven tussen waan en werkelijkheid? Waar ligt […]
Gisteravond laat werd er gebeld. Er stond een oude man voor de deur. Hij zag er wat verfomfaaid uit, het haar in de war en met oude kleren aan uit grootvaders tijd. Zijn jas was eindeloos versteld en leek wel geschilderd door Jopie Huisman. Hij had witte bakkebaarden en een hoed op. Eigenlijk leek hij […]
Bruce Nauman, still uit de videofilm Bouncing Balls, 1969. Tussen 1938 en 1968 ondergingen ongeveer 400 zedendelinquenten een therapeutische castratie als onderdeel van hun behandeling, nadat veroordeeld waren tot tbs. Hoewel deze procedure alleen op vrijwillige basis werd uitgevoerd, blijkt uit statistieken dat vooral mensen met een zwakke sociale positie, verstandelijk gehandicapten en homoseksuele […]
‘Zodra het doel [van de creatieve therapie] mij duidelijk is, begin ik te schilderen. Terwijl de creatief therapeut nog met zijn inleidende verhaal bezig is, vertaal ik direct in kleuren wat hij in woord en gebaar zegt: rood voor gevaarlijke begrippen, blauw voor volle, diepe begrippen, zoals de zee ook blauw is, groen voor levendigheid, […]
Europaplein, gezien vanuit mijn werkkamer In 1963 lifte ik samen met mijn vriend Gwan van Leeuwarden naar Amsterdam. We vertrokken vanaf het Europaplein, waar we wel een uur hebben staan wachten, druk gebarend met het bekende lift-gebaar. Wat we niet wisten is dat een van de ons passerende automobilisten mijn gymnastiekleraar was op het Ignatiuscollege, […]
Het is 3 maart 1970. De jongeman bij de motorkap ben ikzelf. De foto is genomen door Nard Loonen, een klasgenoot die ik nog ken uit de tijd van het Ignatiuscollege. We gingen samen naar Berlijn om de wedstrijd Vorwärts Berlin tegen Feyenoord te zien. Dat bezoek aan Berlijn kan ik me nog goed herinneren. […]
Cor Reisma, zelfportret, 1950 Ooit vond ik bij een antiquariaat in Leeuwarden een boekje van Goffe Struiksma. Het is een biografie van de Friese schilder Cor Reisma (1902-1962), dat in 1972 verscheen als speciaal nummer van het het tijdschrift ‘It Baeken’. Het is een wonderlijke tekst. Goffe Struiksma was een persoonlijke vriend van Reisma. Hij […]
‘Weet je wat een jonge specialist te horen krijgt die in een ziekenhuis komt solliciteren en zegt dat ze vooral is gekomen om de lijdende mens bij te staan, om een zekere troost te bieden als het noodlot onafwendbaar is? Piss off. Het ziekenhuis is één groot, biochemisch georiënteerd circus waar ze maar één vraag […]
Emile Coué (1857-1926) ‘Te midden van de grofste ik- en hebzucht, zien we hier en daar en overal de nieuwe koers baan breken, het nieuwe boven komen. Godsdienstige richtingen als Christian Science, New Thought enz.; Theosofie; methoden als die van Coué; philosofen als Bergson, met wien de intuïtie een tot nu toe ongekend belangrijke plaats […]
(foto: Johanna Brinkman) Voor de aanvang van de opening in Museum Belvédère afgelopen vrijdag ging ik aan een tafeltje zitten bij twee mensen die ik kende. Ik vroeg of de stoel vrij was en dat was geval. Vervolgens viel er een diepe stilte. De mensen tegenover mij keken links en rechts langs mij heen, alsof […]
In 2020 stelde Museum Belvédère een omvangrijke tentoonstelling samen uit de collectie van Hans en Cora de Vries. Vanwege de coronacrisis en een langdurige lockdown was deze nauwelijks voor het publiek toegankelijk. In een andere samenstelling, met meerdere topstukken die toen niet werden getoond, presenteert Museum Belvédère een vervolg op het ambitieuze project. De tentoonstelling Relaties […]
Sophialaan in Amsterdam In 1966 belandde ik in de spreekkamer van de Amsterdamse, Rooms-katholieke psychiater dr. A.F.C Overing. Een rijzige man die pijp rookte. In veel opzichten een vaderlijk figuur. Hij deed me altijd wat aan Professor Higgins uit May Fair Lady denken, every inch a gentleman. Zijn spreekkamer was een halfduister vertrek met hoge […]
Dick Vestdijk en Jankobus Seunnenga gisteravond in de Dorpskerk Huizum In de Dorpskerk Huizum te Leeuwarden werd gisteravond de Slauerhoff Lezing gehouden. Dit jaar ging het om een echte herdenking omdat hij 125 jaar geleden geboren werd en zijn eerste dichtbundel Archipel 100 jaar geleden verscheen. De lezing werd uitgesproken door Slauerhoff-kenner Arie Pos. De […]
De honderdste geboortedag van Willem Frederik Hermans werd groots gevierd met een jubeljaar dat werd geopend en afgesloten in de Nieuwe Kerk in Amsterdam, beide gelegenheden in aanwezigheid van de koning die zich had vrijgemaakt van zijn regeringswerkzaamheden. Met de verschijning van de laatste delen werden de Volledige Werken voltooid, er verschenen boeken over de […]
Na de dramatische drievoudige moord in Rotterdam, die gepleegd werd door Fouad L. (32), werden in de media nogal wat vergelijkingen getrokken met Tristan van der Vlis (24). Deze laatste schoot in 2011 zes mensen dood en pleegde vervolgens zelfmoord, in winkelcentrum De Ridderhof in Alphen aan den Rijn. Na deze aanslag werd er grootschalig […]
In het verleden heb ik mij intensief bezigheden met de snelle processen van ontzuiling en secularisering, die in mijn jonge jaren in alle hevigheid om zich heen grepen. Ik deed daar verslag van in mijn bijdrage in het bezoek Tegen de tijdgeest, terugzien op een psychose (2011) waarin ik mijn puberteitspsychose in het jaar 1966 […]
Hoewel mijn vader uit Friesland afkomstig was, ben ik zelf geen Fries van geboorte. Mijn wieg stond in Amsterdam, de stad die ik in 1977 na dertig jaar achter me liet. Sindsdien woon ik in Fryslân tussen de Friezen, wier taal ik kan lezen en verstaan, maar zelf niet spreek. Ik voel dan ook weinig […]
(foto: Johanna Brinkman) Ingetogen en toch ook hartstochtelijk. Hoe kunnen die tegenpolen samengaan? Dat is een vraag die mij lang heeft beziggehouden. Met enige goede wil zou je die vraag ook als rode draad kunnen herkennen in de voor dit boek bijeengeraapte verzameling teksten die in de afgelopen decennia zijn ontstaan. Aan de orde is […]
Vaak wordt beweerd dat de abstracte beeldhouwkunst zijn oorsprong vindt in het constructivisme van Vladimir Tatlin en Naum Gabo, dat na de Russische revolutie is ontstaan. De kunst stelde zich in dienst van de technologische vooruitgang. Het principe dat destijds in de beeldhouwkunst werd geïntroduceerd was volstrekt nieuw en werd ontleend aan de bouwkunst: de […]
Partir c’est mourir un peu. Maar terugkeren is als opnieuw geboren worden. Dat heb zelf ik ervaren toen ik onlangs na jaren opnieuw in Rome was. Iets vergelijkbaars, maar wel in mindere mate, overkomt me als ik weer eens terug ben in Amsterdam. Daar liggen mijn wortels, niet in Friesland. Mijn wieg stond in de […]
Zonder titel, 1971 (120 x 80 cm) Door te bloggen kan ik ronddwalen in mijn eigen verleden. Bij voorkeur in de eerste dertig jaren van mijn leven toen ik nog woonde in Amsterdam. Nostalgie is voor mij een belangrijke drijfveer voor het schrijven. En schrijven is voor mij dwalen, een verhaal beginnen en niet weten […]
Is het mogelijk om het fenomeen psychose te begrijpen vanuit je eigen ervaring van een psychose? Ik heb veel over mijn eigen ervaringen nagedacht, maar over de vraag wat en psychose nu precies is, tast ik eigenlijk nog altijd in het duister. Alle theorieën, die ik eerder op schrift heb gesteld, zijn uiteindelijk hypotheses. Ik […]
‘Ik noem Picasso evenmin als Joyce psychotisch, maar ik reken hen slechts tot die zeer grote groep mensen die op grond van hun habitus op een diepgaande psychische storing niet met een gewone psychoneurose maar met een schizoïd complex van symptomen reageren. Ik heb het niet nodig geoordeeld om hier deze psychiatrische uiteenzetting te geven, […]
In maart 1996 verscheen Cover-Itch!, een boek in de vorm van een glossy, ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van het kunstenaarsinitiatief Hooghuis in Arnhem. Aan de kunstcritici Tineke Reijnders en Cornel Bierens was gevraagd een essay te schrijven over de ‘radicaliteit en de plaats van de kunstenaarsinitiatieven in Nederland’. In het voorwoord van deze […]
Nothing under heaven is softer or more yielding than water. But when it attacks things hard and resistant, there is not one of them that can withstand because of what it is not, water prevails. There is nothing that can compare. Laozi, Tao Te Ching De ecologische voetstap die mijn generatie nalaat op aarde is groter […]
Het woord ‘ruimte’ verwijst naar een realiteit buiten ons of het is een metafoor. Als Kant gelijk heeft is er nog een derde mogelijkheid en bestaat er helemaal geen ruimte in de realiteit. Ruimte zou een categorie zijn die onze geest aan de werkelijkheid oplegt. Maar laten we er vanuit gaan dat het woord ‘ruimte’ […]
Inrichting van de beeldententoonstelling. Gistermiddag 14.00 uur ***
Met stijgende verbazing en soms ook ergernis heb ik afgelopen zondag gekenen naar de eerste aflevering van de documentaire op Fryslân Dok naar aanleiding van Het wonder van 2018, het boek van Geart de Vries dat onlangs is verschenen. (zie: Uitzending gemist) In twee afleveringen van deze documentaire worden twaalf hoofdrolspelers in de organisatie van […]
Ik zie een foto van mezelf en herinner mij de zomer van 1975. Ik was 27 jaar. Het gebleekte spijkerjasje zit strak, te strak wellicht. Achteraf vraag ik me af, hoe ik daar in ben gekomen. Kennelijk was het een wat frisse dag, want ik had een schipperstrui onder mijn spijkerjasje. Die raakten toen helemaal in, […]
Vorige week, bij de presentatie van het boek Het wonder van 2018 van Geart de Vries, sprak ik even met Bert Looper. Hij herinnerde mij eraan dat hij mij ooit gevraagd had een boek te schrijven over de Friese jaren zeventig, waarin zowel de beeldende kunst als de literatuur aan bod zouden komen. Het zou […]
‘Er waren voor het zelfbewustzijn van Hawinkels geen vleiender gelegenheden dan wanneer hij met professor Asselbergs – ze woonden een paar honderd meter van elkaar af – toevallig op straat aan de praat raakte, en dat werd langzaamaan een kleine traditie. En er was denk ik geen mooier moment voor beiden in hun onderlinge verhouding […]
In augustus 1958 verscheen in het blad De katholieke Fries (jaargang 10, nummer 4) een artikel dat ooit in oud-Fries geschreven was door mijn pake: Manus Durk Mous (1871-1943). Het verhaal gaat over de voorgeschiedenis van mijn familie, en in het bijzonder over de drie broers, die in 1794 meevochten met de Poolse generaal Kosciuszko […]
Waar was u toen dit gebeurde? Die vraag werd gistermiddag gesteld door Gerard van der Veer aan het publiek dat aanwezig was bij de presentatie van Het wonder van 2018, het nieuwe boek van Geart de Vries met een terugblik op Leeuwarden- Fryslân, Culturele Hoofdstad van Europa. Het was op 6 september 2013, gisteren precies […]
Van 18 september tot en met 23 oktober 2023 vindt er op Landgoed Lauswolt in Beetsterzwaag een expositie plaats van beeldend kunstenaar Eja Siepman van den Berg. Buiten staan 12 beelden geëxposeerd en in het monumentale landhuis zijn 13 beelden te zien. Elk kunstwerk op een geheel eigen plek op het landgoed. Deze expositie is […]
Het werk van Harry Mulisch uit de jaren vijftig en zestig weerspiegelt in veel opzichten het optimistische geloof in technologische vooruitgang dat destijds heerste. We beleven nu opnieuw zo’n tijd van snelle technologische vooruitgang. De komst van Kunstmatige Intelligentie (KI), met schrijfprogramma’s als ChatGPT, werpt mogelijk een nieuw licht op het ambacht van het schrijven. Wat […]
‘In our secular society, old social forms of solidarity disappear like snow in the sun, without always having to replace them with new ones. The value of the individual is nowadays heavily overvalued and at the same time, the desire increases for strong identity, which is rooted in a historical or religious community. We experience […]
‘Thom Mercuur is een weids landschap, De Deelen, zo zie ik hem voor me. Een man met een droom, een eigen museum in het Friesland van zijn jeugd.’ Dat schreef K. Schippers twee jaar geleden als herinnering aan Thom Mercuur. Onderstaand verhaal gaat ook over Thom Mercuur. Ik schreef deze tekst op verzoek van de […]
Dit schilderij van Leo Gestel laat het Amsterdamse Rembrandtplein zien in het jaar 1908. Het lijkt of je kijkt naar een Parijse boulevard. Ik trof het aan in een prachtig boekje dat ik gisteren heb gelezen over de schilders die die zo rond 1910 in Amsterdam moeten hebben gewoond: Japi en Bavink en de doorbraak van […]
