‘In Archibald Strohalm staat er al iets over: Ik zou een verhaal willen schrijven waarin iemand een verhaal schrijft en in dat verhaal schrijft weer iemand een verhaal -… en wie is nou de vent die het verhaal schrijft in het verhaal van de oneindigste vent? IK. Het is net als wanneer je de aarde […]
‘Kijk, als morgen in de krant staat dat we ontdekt hebben dat God bestaat, zal ik denken: nou en, wat maakt het uit? Al die mensen die vermoord zijn, dat is toch niet ongedaan te maken? Het maakt geen bal uit of hij bestaat. Integendeel, dat zou het alleen maar erger maken. Voor hém, als […]
You: Doe onderzoek naar Harry Mulisch en psychoses. ChatGPT: Harry Mulisch, a renowned Dutch writer, had a unique approach to his craft, often blending his life experiences with his fictional works. One notable aspect of Mulisch’s writing was his tendency to transform himself into a ‘novel-reality’ in his writing, creating a kind of absolute reality […]
Een schrijver reproduceert zichzelf in de alchimistische destilleerkolf van zijn verhaal. Dat is een belangrijk thema in Archibald Strohalm, deze eerste roman van Mulisch. Autocreatie, zo wordt dat proces genoemd. Het scheppingsproces gaat vanzelf, zoals het zaad de man verlaat en gedachteloos de baarmoeder binnendringt. Creëren is niet niet zoiets als verbeelden, maar gewoon doen. De […]
You: ‘Ik was vermoedelijk knetter, ja. Maar ik kende de neiging niet om dat om te zetten in een naturalistische vertelling, zoals Reve. Maar het boek ( Archibald Strohalm ) heeft absoluut psychotische trekjes. Archibald Strohalm heeft mijn kruis op zich genomen.’ Deze woorden van Harry Mulisch worden geciteerd door Hans Dütting in zijn boek […]
You: Tussen februari en juni 1949 en tussen mei 1950 en juli 1951 heeft Mulisch zich ‘uit therapeutische noodzaak’ aan ‘het systeem’ gewijd, in een roman waarin hij zijn occulte theorieën wilde vastleggen en waarin ‘alles met alles samenkomt’. Het schrijven had zich in een roes afgespeeld, zo laat Mulisch weten in ‘Voer voor psychologen’: […]
You: In 1949 verkeerde Harry Mulisch sterk onder invloed van de godsdienstprofeet en ‘gnosticus’ Wim Exel ( W.H. Exel). Mulisch kreeg uiteindelijk ruzie met hem omdat hij zelf ook een profeet wilde worden, zoals hij in ‘Voer voor psychologen’ laat weten. Waarschijnlijk onder invloed van Exel had Mulisch zelf ook ‘het Licht gezien’. Hij wist en begreep […]
ChatGPT: Het getal 76 op zichzelf heeft geen inherent bijzondere eigenschappen zoals een priemgetal, een vierkantsgetal of een ander wiskundig kenmerk dat het onderscheidt van andere getallen. Het is een natuurlijk getal dat tussen 75 en 77 ligt en bestaat uit de cijfers 7 en 6. Of een getal als “bijzonder” wordt beschouwd, kan sterk […]
Ik zat vannacht in het reuzenrad van de tijd. Alles stond stil. Alleen mijn gondel bewoog door de ruimte. In de verte zag ik mijn jeugd. Ik zag de moord op John F. Kennedy. Vorige week was dat het precies zestig jaar geleden. Waar was ik toen? vroeg ik mij af. Ik zag het. Ik […]
Er zijn kunstenaars die sterven bij het maken of voorbereiden van een kunstwerk. Robert Smithson bijvoorbeeld, de Amerikaanse land art-kunstenaar. Hij maakte altijd verkenningstochten op zoek naar geschikte locaties en terreinen voor de nog uit te voeren land art-projecten. Smithson verongelukte in Texas, op een van die vluchten, op 20 juli 1973. De beroemdste […]
Hoe zit het eigenlijk met de jeugd van Geert Wilders? Heeft hij soms een trauma opgelopen? Vanwaar die verongelijktheid en die extreme geldingsdrang? Wilders is een Einzelgänger, maar dat niet alleen, hij moet altijd in de contramine. Heeft hij dat niet genoeg kunnen doen in zijn puberteit? Wat had hij voor een vader? Heeft hij […]
‘Geert Wilders en zijn beweging zijn het prototype van hedendaags fascisme. En daarmee zijn zij niets anders dan de logische politieke consequentie van een maatschappij waar wij allen verantwoordelijk voor zijn. Dit hedendaags fascisme is opnieuw het gevolg van politieke partijen die hun eigen gedachtegoed verloochenen, intellectuelen die een gemakzuchtig nihilisme cultiveren, universiteiten die deze […]
‘Nadat de ervaring mij geleerd had dat alle dingen, die gewoonljk in het dagelijks leven geschieden, ijdel en onbetekenend zijn, en toen ik zag dat alle dingen die ik vreesde en die mij vrees aanjagen niets goeds of kwaads in zichzelf hadden, behalve in zoverre als de geest door hen werd aangedaan, besloot ik tenslotte […]
Om een beeld te creëren voor “De gok van Spinoza en Pascal”, stel ik voor een artistieke weergave te maken die zowel de filosofische ideeën van Spinoza als die van Pascal belichaamt. We kunnen een scène voorstellen waar Spinoza en Pascal tegenover elkaar zitten aan een ouderwetse speeltafel, verlicht door kaarslicht. Spinoza, met een contemplatieve […]
‘De man zonder eigenschappen’ is het verhaal van Ulrich. Bij het begin van het boek, in augustus 1913, is de hoofdpersoon tweeëndertig jaar oud. Alhoewel hij een paar baantjes heeft gehad, is hij in geen daarvan succesvol geweest. De wereld is hem een chaos en hijzelf is een exponent van die chaos: een tijd zonder […]
Hans Vredeman de Vries werd in Leeuwarden geboren, ergens tussen de drie terpen waarop de kleine metropool in die tijd gelegen lag. De Oldehove stond er nog niet eens. We schrijven 1527. Twee jaar later zou onder leiding van bouwmeester Jacob van Aken met de bouw van de toren worden begonnen, een onderneming die als […]
Dit zijn door AI gegeneerde illustraties voor een fictieve cover van mijn boek Het algoritme van de waan. Het lukte AI niet om de titel correct weer te geven. Waarom weet ik niet. Misschien is AI zodanig geprogrammeerd dat hij niet auteursrechten of copyright kan schenden. Hoe dan ook, ik vroeg hem om mijn boek […]
‘Het zaad was reeds lang uitgestrooid en reeds ontkiemde het hier en daar. Door de oorlog werd alleen het tempo versneld. Ook in Nederland zette zich reeds vóór de 10de mei tegen de ontbinding en tegen het individualisme een nieuw gemeenschapsbesef door. Liberale economie, onvruchtbare klassenstrijd en eenzijdig godsdienstig-politieke partijgroepering, het waren evenzovele vruchten van […]
Sinds kort heb ik een dubbelganger die gegenereerd wordt door een geavanceerd AI-programma. Ik stelde hem een paar vragen over mijn nieuwe boek dat in aantocht is. Bovenstaande illustraties voor de cover zijn ook door mijn AI-dubbelganger bedacht. Eén ding is zeker, zo moet het dus niet. Er komt een tijd dat alles wat ik […]
De aardappelsoort die wereldwijd het meest geteeld wordt, is Solanum tuberosum (een tetraploïde soort met 48 chromosomen). In fictie en speculatieve verhalen wordt soms gespeeld met het idee van hybride wezens tussen verschillende soorten, maar dit blijft puur in het rijk van fantasie en sciencefiction. In de werkelijke wetenschap en ethiek is het een onderwerp dat niet […]
De transformatie van een aardappel naar een robot-aardappel begint met het selecteren van een geschikte aardappel als basis. Deze aardappel moet stevig genoeg zijn om aanpassingen te ondergaan en elektronische componenten te kunnen bevatten. Als eerste stap wordt de aardappel uitgehold om ruimte te maken voor de technologie. Dit houdt in dat het binnenste deel […]
Plaatsnamen hebben een gevoelswaarde en een betekenis en er zijn contexten, waarin de betekenis niet meer is dan de metafoor van een gemoedstoestand. Zonder de context geweld aan te doen kun je ’Leeuwarden’ niet substitueren in de zin ’I am in a New York state of mind.’ (Frank Sinatra) of ’When my baby smiles at […]
Nee, op dit moment is er geen wetenschappelijk bewijs dat kunstmatig verbeterde aardappelen, of enig ander voedsel, bewustzijn kunnen ontwikkelen of zelf gaan denken. Bewustzijn en denkvermogen zijn kenmerkend voor levende organismen met een gecompliceerd zenuwstelsel en een brein. Hoewel wetenschappers voortdurend werken aan het begrijpen van de natuur van bewustzijn, moeten we tot nu […]
Hoewel de technologie voortdurend evolueert en er steeds meer mogelijkheden ontstaan, is het op dit moment onduidelijk of het in de nabije toekomst mogelijk zal zijn om een aardappel volledig kunstmatig te genereren. Momenteel wordt genetische modificatie gebruikt om gewas-rassen te verbeteren en bepaalde eigenschappen te selecteren, maar het creëren van een complete aardappel vanaf […]
Het is onbekend of Rembrandt aardappelen heeft geschilderd tijdens zijn verblijf in St.-Annaparochie. Zijn bekendste werken staan bekend om hun portretten, landschappen en Bijbelse taferelen. Hoewel aardappelen destijds al wel werden verbouwd in Nederland, werden ze pas later een populair onderwerp in de kunst. Het is mogelijk dat Rembrandt tijdens zijn verblijf andere lokale onderwerpen […]
Decoratie aan de gevel van het Ceintuur Theater aan de Ceintuurbaan ( foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam) In het Ceintuur Theater in Amsterdam zag ik begin ja ren zestig een trailer van Et dieu créa la femme, een film die ‘boven de achttien’ was. Het was of er een wereld voor me open ging. Vooral de […]
Het is moeilijk om precies te voorspellen hoe ‘De Aardappeleters’ van Van Gogh eruit zouden zien in 2023, omdat dit afhangt van verschillende factoren zoals technologische ontwikkelingen en artistieke trends. Mogelijk zou een AI-interpretatie van ‘De Aardappeleters’ in 2023 gebruik kunnen maken van nieuwe technieken en materialen die beschikbaar zijn. Dit zou kunnen resulteren in […]
‘Als een groot leed op je levensweg komt, negeer het dan. Vroeg of laat zal dit leed vanzelf in een zegen veranderen.’ Deze taoïstische wijsheid staat haaks op onze hedendaagse opvattingen over het verwerken van traumatische gebeurtenissen. Leed moet je niet negeren, je moet er over praten en nog eens praten. Professionele zielenknijpers laten je […]
Opeens stond ik op een preekstoel boven op de Avéro-toren. Leeuwarden was volgestroomd met gelovigen die van heinde en verre gekomen waren om mij te aanhoren. Mijn preek ging over een beroemde rechtszaak, waarover ik had gelezen in een Heilig Boek. In feite bestond mijn lezing uit een samenvatting van het Heilige Boek aangevuld met […]
Het is juni 1994. Hoe heb ik ooit zo’n shirt kunnen kopen? Tijden veranderen. Hoewel? Ik was die dag varen op het Sneekermeer. Rik Vos, destijds directeur van het Fries Museum, had iets leuks bedacht. Gerriet Postma had de zeilen van een skûtsje beschilderd en zo konden we gaan varen in een kunstwerk. Hoe kom […]
In weerwil van al haar pogingen om zich te profileren als een dynamisch, stedelijk knooppunt wordt Leeuwarden misschien nog het meest gekenmerkt door een intense aandacht voor het historisch erfgoed. De stad heeft iets weg van een schuchtere dame die tegen wil en dank blijk geeft van adellijke komaf te zijn. Voortdurend moet zij moeite […]
Gisteravond de musical De Tocht gezien, samen met het bestuur van de Elfsstedenbrug. Ik ben geen musicalfanaat, maar raakte toch onder de indruk. Niet zozeer door het slappe verhaaltje – het duo Jos Thie/Bouke Oldenhof had hier meer van gebakken – als wel door de adembenemende technische effecten. Ik wist niet dat dit allemaal mogelijk […]
Het jaar 1985 was een druk jaar dat begon met een grote rel. Vermeende malversaties bij de provinciale kunstaankopen. Wekenlang stonden de kranten er vol van. Ik kwam in een lastig parket, want als secratas van de provinciale aankoopcommissie zou vooral ik de schuldige zijn van de gesignaleerde ongeregeldheden. Uiteindelijk liep het allemaal goed af. […]
Sinds het voorjaar van 2006 schrijf ik elke dag een blog. Het jaar daarvoor verscheen mijn eerste boek: Reizen door de tijd, publieke kunst in Fryslân, 1945-2005. Sindsdien schreef ik nog acht boeken, sommigen met anderen, maar de meeste alleen. Als alles goed gaat met de financiering, verschijnt in het voorjaar van 2024 mijn tiende […]
Fictieve cover van De Moanne. Op de foto: Uitreiking van de Gerrit Benner Oeuvre-prijs aan de Gelderse kunstenaar Kinke Kooi, zaterdagmiddag j.l. in het Fries Museum Waarom zullen Anne Feddema, Fred Landsman, Jan Roos, Freark van der Wal, Ramon van de Werken, Ids Willemsma of het duo Buij/Groenewoud nooit de Gerrit Benner oeuvre prijs ontvangen? […]
In 1967 heb ik zat een halfjaar in Delft gewoond. Ik studeerde toen bouwkunde aan de TU (toen nog TH) en had een studentenkamer in een oud huis vlak achter het station. De kamer was zo klein, dat de stoel eerst de deur uit moest voordat het opklapbed naar beneden kon. De hospita wist dan […]
Waar is de sonore scheet gebleven? Deze vraag wekt bij mij een diep gevoel van melancholie. Ik kan me het moment niet meer herinneren dat ik iemand voor het laatst in het openbaar een klaroenstoot hoorde geven. Onbeschaamd, zo van hier sta ik, ik kan niet anders. De voortgang van de beschaving mondt uit in […]
Kapel Sint Ignatiuscollege. Boven: begin jaren zestig. Beneden: huidige situatie Vreemde droom vannacht. Ik bevond me in een grote ruimte die veel weg had van een voormalige kapel. De muren waren van een zacht soort grijze zandsteen. Het was niet helemaal duidelijk wat de huidige functie van de ruimte nu eigenlijk was. Het leek er […]
‘Menig eerwaardig mens uit de oudheid en onze tijd was homofiel, zelfs enkelen van de voornaamsten zoals Plato, Michelangelo, Leonardo Da Vinci, en anderen. Liefde tussen mensen van gelijk geslacht is niets waarvoor men zich te schamen hoeft, is geen ontucht, geen vernedering; en kan niet als ziekte beschouwd worden. De vervolging en bestraffing daarvan […]
