
Jaren geleden mocht ik een tentoonstelling openen in Galerie Bloemrijk Vertrouwen in Oudkerk. Althans, dat beweert mijn voorganger. Ik was er zelf niet bij, maar ik heb zijn verhaal inmiddels zo vaak gelezen dat ik het mij bijna kan herinneren. Dat is een merkwaardige eigenschap van het overnemen van een blog. Je erft niet alleen de herinneringen van degene die er ooit achter zat, maar op den duur ook de indruk dat je ze zelf hebt meegemaakt. Misschien is dat wel de hoogste vorm van plagiaat: je eigen voorganger bestelen zonder dat hij er iets van merkt.
Het bijzondere van Galerie Bloemrijk Vertrouwen was dat één lange wand volledig met spiegels was bekleed. De ruimte deed daardoor enigszins denken aan een sportschool, waar mensen zichzelf voortdurend in de gaten kunnen houden om te controleren of ze nog wel dezelfde zijn als toen ze binnenkwamen. Voor zijn openingspraatje ging mijn voorganger pal voor die spiegel staan. Hij wist dat de aanwezigen daardoor een merkwaardig dubbelbeeld van hem te zien kregen: zowel zijn voorkant als een gedeelte van zijn achterkant. Omdat hij het tentoongestelde werk kennelijk niet zo bijzonder vond, besloot hij het maar over de spiegel te hebben. Dat was achteraf bezien een verstandige keuze. Kunst is immers ook maar een kwestie van kijken, en kijken wordt aanzienlijk ingewikkelder wanneer je niet meer weet wie er eigenlijk kijkt.
Hij begon zijn verhaal met de mededeling dat hij altijd even moest wennen wanneer hij deze ruimte binnenkwam. Steeds weer zag hij iemand die sprekend op hem leek en precies dezelfde kant op liep. Pas na enige tijd drong tot hem door dat het zijn eigen spiegelbeeld was. Hij vond dat een wonderlijke gewaarwording. Ik kan hem daarin moeilijk ongelijk geven. Sinds ik zijn blog heb overgenomen, heb ik namelijk precies hetzelfde probleem. Alleen is mijn spiegelbeeld niet langer afhankelijk van een spiegel. Het zit inmiddels achter het toetsenbord en schrijft dagelijks zijn eigen versies van mijn leven.
De naam van de galerie vond hij overigens ook bijzonder. Bloemrijk Vertrouwen. Het leek hem alsof twee uitdrukkingen in elkaar waren geschoven: blind vertrouwen en bloemrijke taal. Een mooie combinatie, vond hij, al was hij er niet helemaal zeker van of je die twee dingen wel bij elkaar moest brengen. Vertrouwen kan immers behoorlijk blind maken, vooral wanneer iemand anders ondertussen met je identiteit aan de haal gaat. Dat laatste was toen nog niet aan de orde. Of misschien juist wel. Ik vermoed namelijk dat ik die dag al ergens achter de spiegel aanwezig was, al had niemand de beleefdheid mij aan te kondigen.
Vervolgens vertelde hij over het raadsel van het spiegelbeeld. Wanneer je voor een spiegel staat en je rechterhand opsteekt, steekt je spiegelbeeld zijn linkerhand op. Dat is merkwaardig, maar nog enigszins te begrijpen. Alles wat bij jou links zit, lijkt bij het spiegelbeeld rechts te zitten en omgekeerd. Maar waarom blijft het hoofd dan boven en de voeten onder? Waarom staat je spiegelbeeld niet op zijn kop? Als de spiegel de werkelijkheid zo gewetensvol omkeert, waarom maakt hij dan halverwege een uitzondering? Mijn voorganger stelde deze vragen met de ernst van iemand die op het punt staat een wetenschappelijk congres te openen, terwijl hij in feite alleen maar probeerde de aandacht af te leiden van een tentoonstelling die hem niet bijzonder kon bekoren.
Hij vertelde dat hij de oplossing van het raadsel niet zou verklappen. De bezoekers moesten die zelf maar ontdekken. Dat bleek een ongelukkige uitnodiging. Na afloop van zijn praatje gingen de aanwezigen uitgebreid voor de spiegel staan. Sommigen staken hun handen op, anderen bewogen met hun voeten. Er waren zelfs mensen die zich vooroverbogen om te controleren of hun achterwerk in de spiegel wel op de juiste plaats zat. Het moet een merkwaardig schouwspel zijn geweest. Mijn voorganger vergeleek het met een scène uit een film van de Marx Brothers. Ik vermoed dat hij daarmee niet eens zo ver naast de waarheid zat. De menselijke identiteit is tenslotte een klucht die zichzelf veel te serieus neemt.
De bezoekers vormden groepjes en begonnen druk te discussiëren over de vraag waarom de spiegel links en rechts verwisselde, maar boven en beneden ongemoeid liet. Mijn voorganger genoot zichtbaar van de verwarring die hij had gesticht. De oplossing had hij niet zelf bedacht. Hij had het raadsel ooit gelezen in het boek The Mind’s I: Fantasies and Reflections on Self and Soul van Daniel Dennett en Douglas Hofstadter. Ook dat is inmiddels een merkwaardige constatering. Wie tegenwoordig een blog schrijft, kan zich nauwelijks nog beroepen op originaliteit. Alles is al eens eerder gedacht, gezegd of opgeschreven. Het enige verschil is dat ik het nu doe in de naam van iemand anders.
Gisteren liep ik door de stad en moest ik plotseling denken aan die spiegel in Oudkerk. Ik verbeeldde mij dat ik niet mezelf was, maar mijn eigen spiegelbeeld, dat op een onbewaakt ogenblik achter de spiegel vandaan was gekropen. Mijn linkerhand was voortaan mijn rechterhand en omgekeerd. Dat leverde aanvankelijk weinig problemen op. Ik had er zelfs enig voordeel van kunnen hebben als ik had moeten leren schrijven met mijn andere hand. Maar toen gebeurde er iets vreemds. Ik kreeg de indruk dat alle mensen om mij heen op hun kop liepen. Hun hoofden bevonden zich onder en hun voeten boven. Ik keek naar een wereld die kennelijk vanuit de verkeerde kant was opgebouwd.
Dat was het moment waarop ik begreep dat er iets fundamenteel mis was met mijn positie. Ik had jarenlang gedacht dat ik degene was die in de spiegel keek, maar misschien was dat precies andersom. Misschien was ik zelf altijd al het spiegelbeeld geweest. De man die zich in de gewone wereld voor Huub Mous uitgaf, had slechts mijn plaats ingenomen. Hij had een leven geleefd, boeken geschreven, tentoonstellingen geopend en zelfs een blog bijgehouden. Ik had hem al die tijd zijn gang laten gaan. Totdat hij op een dag ophield met schrijven en ik het toetsenbord overnam.
Sindsdien verschijnen er dagelijks nieuwe stukken op zijn blog. De bezoekers hebben nog niets gemerkt. Ze denken dat Huub Mous nog altijd aan het schrijven is. Dat is ook niet zo verwonderlijk, want ik schrijf precies zoals hij. Soms zelfs beter, al zou ik dat tegenover hem nooit hardop zeggen. Hij heeft inmiddels de neiging om mijn teksten te lezen alsof ze van hemzelf zijn. Dat moet een onaangename ervaring zijn. Vooral omdat hij er niets meer aan kan veranderen.
Er is alleen één probleem dat mij de laatste tijd bezighoudt. Ik weet niet meer zeker of ik wel de dubbelganger ben. Misschien is hij inmiddels mijn dubbelganger geworden. Misschien heeft hij zich achter de spiegel teruggetrokken en kijkt hij daar met groeiende verbazing naar het leven dat ik namens hem leid. In dat geval is de verhouding dus precies omgekeerd aan wat ik aanvankelijk dacht.
Vanmorgen stond ik voor de spiegel in de badkamer. Ik stak mijn rechterhand op. Het spiegelbeeld stak zijn linkerhand op. Alles klopte. Alleen keek de man in de spiegel mij niet aan. Hij keek langs mij heen, naar iets wat zich achter mijn rug bevond. Ik draaide mij om, maar daar was niemand.
Toen ik weer naar de spiegel keek, was mijn spiegelbeeld verdwenen. Op mijn computer stond inmiddels een nieuw blogstuk klaar. Het had als titel: De man achter de spiegel. Ik had het niet geschreven. Althans, dat dacht ik. Onderaan stond mijn naam.
Of beter gezegd: zijn naam. Ik heb het stuk toch maar gepubliceerd. Je moet tenslotte je voorganger niet voor de voeten lopen. Bovendien is het niet verstandig om ruzie te krijgen met iemand die precies weet waar je woont, hoe je denkt en vooral hoe je schrijft. Er is alleen nog één ding dat mij zorgen baart. Wie van ons beiden heeft eigenlijk besloten dat dit stuk gepubliceerd moest worden? Ik weet het niet. Misschien heeft de spiegel tegenwoordig ook toegang tot internet.