Porno in het publieke domein

sapph.jpg

Porno in het publieke domein staat opens volop in discussie. In Utrecht maakte de ChristenUnie bezwaar tegen een megaposter in de binnenstad waarop een schaars gekleed model met een bikini van goudlamé was te zien. Vorige week was eer een actie in de binnenstad van Leeuwarden, waarbij posters van digitaal gemanipuleerde vrouwen werden afgeplakt. Een van de actievoeders, LC redactrice Jantien de Boer, schrijft in de LC van vandaag een groot artikel met ed kop ‘Porno is overal’ (zie foto boven) , waarbij zij ingaat op het boek ‘Female chauvinist pigs’. in dat boek trekt Ariel Levy van leer tegen de nieuwe trend om de pornografie als norm te nemen voor de seksueel bevrijde vrouw, die opeens paaldanseressen en pornosterren moet nadoen om nog meet te tellen. Volgens Marlies Dekkers en Heleen van Royen moet de hedendaagse vrouw vooral ‘stout’ zijn. Met andere woorden seksueel uitdagend zoals ook de reclame popageert.
.
Inmiddels zijn er kamervragen zijn als gesteld over pornografische videoclips op tv die beledigend zouden zijn voor de vrouw en kwalijke rolmodellen zouden propageren. Daarnaast laait in heel wat gemeenten een discussie op over discofeesten waarbij live porno-acts worden opgevoerd om het publiek in een betere (lees: geile) stemming te brengen. Orale, vaginale en anale live-seks op het podium mogen niet, door een VJ geprojecteerde pornobeelden mogen wel, zo heb ik begrepen. Kortom, er is alom verwarring over de vraag, waar nu precies de grenzen liggen. Is hier sprake van een nieuwe preutsheid, een oprisping van jaren zeventig feminisme of van een terechte verontwaardiging over een doorgeslagen seksuele moraal over watt wel en niet kan in het publieke domein?

Om de verwarring nog groter te maken viel vanochtend het nieuwe nummer van het kunsttijdschrift Metropolis M in de bus. Dat is voor een groot deel gewijd aan de hedendaagse kruisbestuiving tussen pornografie en beeldende kunst. Vooral het artikel ‘Functioneel naakt’ van Jennefer Allen is zeer lezenswaardig, omdat deze auteur morele vooroordelen zorgvuldig weet te vermijden. Onderstaande gegeven zijn grotendeels aan haar artikel ontleend. Het onderwerp zelf, zo stelt zij, is niet problematisch, maar eerder de context, die in tijden van globalisering sterk afhankelijk is van tijdgebonden en sociaal-culturele omstandigheden. Zo is de censuurwetgevging van de regering van belang, maar ook de biopolitieke agenda, de bestaande esthetische tradities op dit terrein en de ongeschreven en zeden en gewoonten ten aanzien van het lichaam.

Maar hoe zit het nu met die veranderende relatie tussen pormo en samenleving. Wat dertig jaar geleden een hot item was, is nu gesneden koek. Nieuwe technologische middelen als internet, YouTube, Web 2.0, webcams, digitale fotografie en mobiele fotografie hebben de relatie tussen porno en het publieke domein sterk beinvloed. Van alle websites op het internet is 12 % gewijd aan pornografie. Bovendien heeft 25 %procent van alle zoekacties op het internet betrekking op poroosites. Het gedrag van de internetgebruiker blijft het grote geheim in de discussies over deze materie. Vaak wordt er gewezen dat porno op internet zou aanzetten tot verkrachting en het seksueel misbruiken van vrouwen. De cijfers echter laten het tegendeel zien. Onderzoek in de VS heeft aangetoond dat een stijging van 10 % in de internetaansluitingen heeft geleid tot een afname van 7.3 % in het aantal verkrachtingen. Bovendien daalde het aantal verkrachtingen het sterkst in staten waar het internet het snelst groeide.

Nog opmerkelijker vond ik de stelling dat pornografie in de laatste decennia een stimulerende werking heeft gehad op een aantal technologische vernieuwingen. Het was door de opkomst van het fenomeen verhuurbare porno-video dat het systeem VHS het uiteindelijk gewonnen heeft van Betamax en Video 2000. Porno vormt ook de beslissende factor in de strijd tussen Sony blue-ray en HD-dvd van Toshiba om de heerschappij op de markt voor digitale beelddragers. Porno heeft het de technologische vernieuwingen voor bewegende beelden op internet en mobiele telefoons sterk bevorderd. Porno is dan ook een mondiale aanjager van de nieuwe digitale technologie. Bovendien gaan in de porno-industrie wereldwijd jaarlijks tientallen miljarden dollars om. Het is dan ook een van de grootste wereldmarkten. Je zou zelfs kunnen beweren dat de mix van pornografie, technologie en esthetiek de wereld in no-time aan het veranderen is op een wijze waar zelfs de futuristen destijds nooit hadden kunnen dromen.

Maar wat heeft dat alles te maken met de vraag of de ontwikkelingen niet aan het doorslaan zijn. Raken we niet met zijn allen beland in een maatschappij niet ‘oversexed en underfucked’ is. Porno heeft vooral betrekking op de verbeelding van seksualiteit en niet op de actieve beoefening daarvan. Steeds meer vrouwen, zo wordt beweerd, gedragen zich tegenwoordig alsof ze seksueel tot alles bereid zijn, zonder dat ze daadwerkelijk ook meer actief zijn op seksueel gebied. Seks wordt zo een theater van de verbeelding, maar wordt er ook meer geneukt? Laat staan meer goed geneukt. Daar lees je nergens over. Wat mij in veel van dit soort beschouwingen opvalt is dat de aandacht zich vooral richt op de buitenkant van de problematiek en niet op de onderliggende structuren. De commerciële exploitatie van lichaam en seksualiteit lijkt in de hedendaagse spektakelmaatschappij een onontkoombaar gegeven geworden. Het is de vraag of je daar wat aan kunt veranderen door alleen de symptomen te bestrijden.

lcreclame.JPG

Het afplakken van reclameposters lijdt onontkoombaar tot fraaie foto’s in de krant waarbij dat soort posters juist nog eens extra aandacht krijgen. De fraaie foto in de LC van vorige week werd door Asing Walthaus prompt op zijn eigen site getoond, met de trotse toevoeging dat hij hem ook zelf had gemaakt. Door hem hier nog eens te plaatsen wordt de actie wederom in een ander kader geplaatst. Kortom, het verzet tegen de spektakularisering van de seksualiteit wordt acuut door het spektakel van de media geabsorbeerd. Verzet tegen de uitwassen van de spektakelmaatschappij is veelal zinloos, omdat het spektakel van de media uiteindelijk alles opslokt. Daar kwamen de situatationisten in de jaren zestig al achter, maar die valstrik wordt nog altijd niet door iedereen doorzien. Door post-feministische actievoerders niet en vaak ook niet door kunstenaars die zich op kritische wijze bezighouden met pornografie.

benglis.jpg

In de 1974 wekte bovenstaande foto – een project van beeldend kunstenaar Lynda Benglis – behoorlijk wat ophef bij de redactie van het Amerikaanse tijdschrift Artforum. Twee vrouwelijkelijke redacteuren namen acuut ontslag, omdat zij het een grove belediging vonden voor de beweging die streed voor vrouwenemancipatie. Ruim dertig jaar later wordt deze foto nog steeds in kunsttijdschriften gereproduceerd – ook in het laastste nummer Metropolis M en nu ook op mijn site – als voorbeeld van een kritische actie in de kunstwereld, al was het de kunstenaar te doen om het tegendeel: de bevrijding van de vrouw uit bestaande rolmodellen in de representatie. Het spektakel van de media verslindt elke kritiek. De vraag is of je als kunstenaar op dit terrein wel op authentieke wijze iets aan de orde kunt stellen dat hout snijdt.

Het gaat in de hedendaagse kunst niet meer om een kritische inhoud, maar om de vraag waarom, in welke mate en van waaruit er eigenlijk nog kritiek mogelijk is. Of anders gezegd: om de vraag in hoeverre degene die het kunstwerk uiteindelijk consumeert al of niet weet heeft van de context waarbinnen deze kritiek plaatsvindt. Op vergelijkbare wijze gaat het in de hedendaagse beeldcultuur niet meer om de inhoud van het beeld, maar om de voortdurende manipulatie van coderingen en context. In dat spel blijkt de pornografie een heel geschikte proeftuin te zijn. Niet alleen op het terrein van de kunst, maar ook in het publieke domein. Kortom: de context is belangrijker dan het beeld. In Afghanistan werden na de val van het Talibaan- regime blote posters in het openbaar gekust en geknuffeld. In Leeuwarden worden ze tegenwoordig afgeplakt. De vraag rijst of het pornografische beeld in de publieke ruimte onze mentale beleving van de seksualiteit inderdaad verandert, maar ook of dit soort beelden niet het ultieme signaal zijn geworden van onze westerse vrijheid en democratie. Hoe dan ook, porno is overal. Er lijkt geen ontkomen meer aan.

21 Reacties »

  1. jp

    14 april 2007 op 23:03

    in feite stelt u een vraag naar de grenzen, maar de vraag maakt mij wel beneuwd naar uw eigen antwoord.

  2. Huub Mous

    15 april 2007 op 00:07

    Goeie vraag JP. Ik heb daar geen eenduidig antwoord op. Ik ben mij momenteel nogal aan het verdiepen in het gedachtegoed van de situationisten. Ik heb sterk de indruk dat in de jaren zestig heel wat problemen scherper gesignaleerd en geanalyseerd werden als nu, ondanks de ideologische vooringenomenheid van destijds.

    Het wordt hoog tijd voor een nieuwe tegencultuur, een beweging die zich andermaal verzet tegen de basale ontwrichting van het dagelijks leven. Het fundament voor dat verzet is momenteel heel moeilijk te formuleren, niet in de laatste plaats vanwege de gevolgen van het het multiculturele drama.

    Seks is de bron van het menselijk geluk. Dat heeft Wilhelm Reich scherp gezien. Maar seks is ook het slagveld van de kapitalistische repressie en de (al dan niet fundamentalistische) religieuze misleiding. Ik heb geen antwoord op uw vraag. Laat mij slechts het motto citeren uit het boek ‘De seksuele revolutie’ van Wilhelm Reich, de woorden zijn van Kosta Rjabzev:

    ‘Om het doel en de zin van het leven te begrijpen moet men voor alles het leven lief hebben, totaal onderduiken zoals men dat noemt, in de draaikolk des levens; pas dan zal men de zin van het leven kunnen vatten en leren begrijpen waartoe men leeft. Het leven is iets dat, in tegenstelling met al wat de mens geschapen heeft, geen theorie nodig heeft; wie de praktijk van het leven kent, die leert ook de theorie van het leven verstaan’.

    Soksowat, no.

  3. jp

    15 april 2007 op 00:46

    Een eenduidig antwoord bestaat wellicht niet. Mijn antwoord (kort, want ik heb een drukke dag gehad en een al even drukke dag voor de boeg)
    waar porno leidt tot ongewenste consequenties worden grenzen overschreden. Dit is niet het geval wanneer een schaars geklede dame op een billboard staat, maar wel als te jonge meisjes toegelaten worden tot discotheken met topless bediening, schuimparties en erotische shows. Ook vind ik dat je van andermans privacy af moet blijven, dus geen filmpjes zonder toestemming van de afgebeelde personen, geen situaties creeren waarvoor iemand niet zou kiezen znder financiele of andere vorm van dwang.

    zo werkt het niet in de praktijk. wat niet wil zeggen, dat er over de grenzen geen discussie wenselijk zou zijn.

    Het antwoord ligt altijd in concrete voorbeelden, het uwe blijft – hoe fraai ook geformuleerd -hangen in abstracties. Wat ik mij bijvoorbeeld concreet afvraag is: wat vind u eigenlijk van de reactie van de heer Van der Wal? (wat ik vind zal wel duidelijk zijn)

    vriendelijke groet en geniet van van de voorspelde mooie zomerdag,

    jp

  4. Huub Mous

    15 april 2007 op 09:13

    Ik kan mij redelijk vinden in uw standpunt, JP. Ik schrik er alleen voor terug om de zedenmeester te spelen. Concrete situaties, daar kan ik inderdaad over oordelen. Maar dan wel een concrete situatie graag, en niet een fictieve.

    Wat Fred van der Wal betreft. Ik had nog niet gelezen wat hij nu weer heeft uitgebraakt. Ik zie dit soort schrijfsels van hem als uitingen van een dwangneurose, waar hij kennelijk geen afstamd van kan doen. Ik heb hem eerder – recht in het gezicht – al gezegd dat hij naar mijn smaak veel te ver gaat met het in diskrediet brengen van andere mensen.

    Ik kan zijn reactie natuurlijk verwijderen, maar dat doe ik uit pricipe niet. Tenzij zijn reacties het karakter krijgen van een soort spam, dan zal ik ze alsnog weghalen. Overigen maakt hij zichzelf compleet belachelijk met dit soort uitspraken. Daar hoef ik verder niets aan te doen.

  5. kirsten

    15 april 2007 op 12:30

    … censuur ???

  6. kirsten

    15 april 2007 op 12:32

    ik had toch echt gisteren een reactie geplaatst,
    en niet vergelijkbaar met die van fred dacht ik.

  7. Huub Mous

    15 april 2007 op 13:51

    Op mijn woord van eer, Kirsten. ik heb niets gezien. Er staat ook geen copie in mijn mailbox. Er moet iets mis zijn gegaan.

  8. kirsten

    15 april 2007 op 15:02

    ik snap er helemaal nix van.. als ik wil herhalen wat mijn reactie was dan verdwijnt het..

  9. kirsten

    15 april 2007 op 16:41

    ok probeer ik het nu met andere bewoordingen: jij noemde twee dingen in je eerste antwoord aan jp die mij deden reageren, en daarom zei ik dat seks de bron van alles is maar dat de maatschappij graag overal een drama van maakt en dat ook jij daaraan bijdraagt…

  10. Huub Mous

    15 april 2007 op 18:28

    Het was juist mijn bedoeling de kwestie van een overdosis dramatiek te ontdoen, maar kennelijk ben ik daar in jouw ogen niet in geslaagd. Volgende keer beter, hoop ik. Gelukkig dat deze reactie blijft staan. Er zit af en toe een censor op de lijn vrees ik. Als dat maar niet Fred van der Wal is.

  11. Huub Mous

    15 april 2007 op 23:05

    Welaan, hou je grote bek dan, amigo.

  12. kirsten

    15 april 2007 op 23:37

    kijk aan.. drama episode zoveel.. hier smult men van..
    en je zei het zelf al, iedere poging om watdanook aan de kaak te stellen wordt direct geabsorbeerd door deze spektakelmaatschappij, netzoals dat iedere kritische uiting ten aanzien van kunst direct omarmd wordt door de kunstwereld.. om het op die manier onschadelijk te maken..

  13. kirsten

    15 april 2007 op 23:47

    nee niet iedere kritische uiting wordt omarmd,
    het merendeel wordt niet eens als kritische uiting herkend.. dat is natuurlijk ook veilig.

  14. kirsten

    15 april 2007 op 23:49

    sorry ik lul teveel.. zal nu m’n grote bek houden..
    ‘k moest even vieren dat ik geen ip-ban heb :)

  15. edwin

    16 april 2007 op 13:42

    God wat zijn jullie close met elkaar. Wat mij tegenstaat aan die poster zoals in Utrecht is dat het zeker voor mijn kleine kinderen een redelijk verkeerd beeld geeft van het vrouwdom en wat daarin belangrijk is. En dan heb ik het nog niet gehad over deze posters qua beeld. Ik bedoel dit is toch een volkomen onappetijtelijk mens met die rare steriele bikinilijn. De vieze intiemspray luicht druipt er van af. En dan die volkomen belachelijke mond. We hebben echt te maken met een overdosis aan sex . Terwijl ikzelf echteen lustvol sexueel wezen ben heeft de sex die ik tegenkom op straat en reclames vaak niet daarmee te maken. Een leeg soort geilheid en dat niet eens

  16. Huub Mous

    16 april 2007 op 13:56

    Inderdaad, close harmony. Jammer alleen dat ik geen amigo meer mag zeggen. Het is zo’n aardige jongen.

  17. Huub Mous

    16 april 2007 op 14:26

    Kijk eens aan, een literaire ontboezeming van onze naar Frankrijk verbannen Friese volksschrijver in jarretels. Helaas mijn kaasmeisje-act was slechts een eenmalige museale voorstellling. Ik ben natuurlijk graag bereid deze performance te herhalen bij al uw kustopeningen en vernissages. Voor 100 euro per uur (met paaldansen 200 Euro). Alles heeft zijn prijs natuurlijk. De schoorsteen moet roken nietwaar.

  18. Huub Mous

    16 april 2007 op 21:19

    A dirty mind is a joy forever. Ik pas.

  19. fred van der wal

    18 april 2007 op 23:37

    je Engelse variant is een veelvuldig gebruikt clichee

  20. Huub Mous » De pornoficatie van publieke kunst

    29 november 2008 op 16:11

    [...] de laatste jaren meerdere incidenten geweest, waarbij het publiek in opstand kwam tegen wat je de pornoficatie van de openbare ruimte zou kunnen noemen. Deze acties richtten zich niet alleen tegen al te blote reclameboodschappen in [...]

  21. Cindy

    31 augustus 2009 op 11:48

    Ik word er doodmoe van dat een vrouw (ik dus..) als de een of ander object bekeken word, hetzij door een ongevraagde opmerking, blik of een poster waarop een “object” dus mij als vrouw Z.G.!! moet voorstellen! Ik weet ook dat de remains van Sodom en Gomorra welig aanwezig zijn…dus is het logisch dat wij ermee geconfronteerd worden…en dat als wij/ik zeg dat ik er niet van gediend ben, maar gelijk als preuts of ouderwets beschouwd word! Ik heb geen moeite met lingerie reclame als er maar normaal mee omgegaan wordt. Niet alle vrouwen zijn hoeren!Persoonlijk vind ik dat als mannen die “kinder kutjes” mooi en opwindend vinden, allemaal diep van binnen, pedofiel zijn!

Laat een reactie achter

(verplicht)

(verplicht, wordt nooit weergegeven)