In het onlangs verschenen boek ‘Onmetelijk optimisme, kunstenaars en bemiddelaars in de jaren 1945-1970′ wordt een beeld geschetst van de ontwikkelingen in de beeldende kunst in Nederland in de eerste decennia na de oorlog. Dat was voor de kunst een onstuimige tijd, die meestal wordt samengevat in de doorbraak van Cobra, de vijftigers, gevolgd door [...]

Ik heb religie altijd gezien als iets dat hoort bij mijn ouderlijk huis. Zoals de klok op de schoorsteen, de haardstoel bij de kachel en de tabakspot van mijn vader, is religie voor mij een kostbaar relikwie van een voorbije tijd. Iets van dat gevoel herkende ik in een boek dat verscheen in 1947, het [...]

In zijn boek The puppet and the dwarf, the perverse core of christianity (2003) heeft Slavoi Žižek (zie foto) het over de ‘perverse kern’ van het christendom, een wonderlijk begrip dat enige uitleg behoeft. De geniale vondst van het christendom was de constructie van de ‘paulinische tijd-ruimte’. De mens is reeds verlost door de incarnatie [...]

Afgelopen zaterdag overleed Frans Haks op 68 jarige leeftijd. Hij was een bevlogen museumdirecteur, wiens ideeën aan de basis hebben bestaan van het nieuwe Groninger Museum. Dat museum maakt nog altijd het verschil uit tussen Groningen en Leeuwarden. Met een vergelijkbaar budget als het ‘geschenk’ van de Gasunie kreeg Leeuwarden begin jaren negentig de mogelijkheid [...]

De zuigeling moet afstand doen van zijn perverse walhalla, waarin hij met zijn moeder samenleeft in een volmaakte symbiose. Uit de drang die de mens wegvoert van de directe seksuele bevrediging, ontstaan de mythe en de rite, en uiteindelijk de cultuur. Het rooms-katholicisme heeft een incestueuze kern. Zij is van oudsher de hofleverancier van [...]

“In het zeer fraaie proefschrift van H.R. Wijngaarden (Hoofdproblemen der volwassenheid, Bijleveld, Utrecht,1959) worden nog enkele andere indelingen vermeld. Waterink deelt het leven in periodes van telkens zeven jaar in. Hij beschrijft 0-7 jaar: de tijd van het fantasieleven; 7-14 jaar: voorstellingsleven; 14-21 jaar: puberteit en adolescentie; 21-28 jaar: tijd van de verovering van de [...]

De bekering van Reve kun je op drie manieren verklaren. Als een provocerende pose (1), een substituut voor zijn moeder die ingeruild werd voor Maria als mystieke gestalte (2), en als het vervangen van het ene doctrinaire systeem (communisme) voor het andere (katholicisme) (3). Al deze verklaringen hebben gemeen dat ze Reve’s katholicisme (en/of het [...]

“…als er al sprake is van een terugkeer van de religie, dan wel in verschijningsvormen die soms in weinig meer doen denken aan de religie die wij kennen: een vooral institutioneel gebonden vorm, die zich in een tamelijk overzichtelijk schema liet vangen. De getransformeerde religie is fundamenteel van gedaante veranderd en ontwikkelt zich volgens sommige [...]

In 1980 verschijnt het boek ‘Moeder En Zoon’, waarin Gerard Reve de balans op maakt van zijn leven. Terugkijkend ziet hij de lange weg die hem geleid heeft naar het geloof en de uiteindelijke bekering. Dit boek, dat ‘Het Boek van het Violet en de Dood’ had moeten heten, heeft meerdere werktitels gehad, onder meer [...]

In 1990 verscheen het boek ‘Eigenlijk geloof ik niets, essays over het werk van Gerard Reve’ naar aanleiding van een symposium in Nijmegen. In deze bundel werden de belangrijkste thema’s in het werk van Reve geanalyseerd vanuit literaire, theologische en filosofische invalshoeken. Deze multidisciplinaire aanpak was redelijk uniek in Nederland en heeft – voor zover [...]

‘De drie waren tezamen de ongeschapen Ene, van Wie ze de openbaring waren. Tot zover was alles duidelijk genoeg. Maar was er eigenlijk niet nog een vierde? Ja dat was zo. Zeker er was een Vierde, die de Drie en de Ene in alle eeuwigheid verbond, die stil was en woordloos, maar die alles [...]

De psychologische theorieën van Carl Gustav Jung (zie foto) hebben niet alleen grote invloed gehad op de geloofsopvatting van Gerard Reve, maar ook een brugfunctie vervuld bij de uiteindelijke toetreding van Reve tot het katholicisme. Reve’s belangstelling voor Jung werd gewekt door zijn eerste psychiater Schuurman, die een jungiaan was. In tal van brieven laat [...]

Als de geest in een crisis verkeert of in een toestand waarbij grote innerlijke spanningen een uitweg zoeken, kunnen er verschijnselen optreden, waarbij in de buitenwereld dingen gebeuren die uit het bewustzijn voortkomen of daarmee samenhangen. Jung noemde dat fenomeen een katalytisch exteriorisatieverschijnsel. Zelf heeft het meerdere malen in zijn leven ondervonden. Het beroemdste voorbeeld [...]

Augustinus heeft het proces van zijn bekering minutieus beschreven in zijn Confessiones (Belijdenissen). Hij brengt verslag uit naar de lezers van de wijze waarop hij na een lange tocht door de filosofie van zijn tijd, langs de manicheIsche, gnostische en neoplatonische denkwegen, uiteindelijk tot de ontdekking komt dat de christelijke geloofsleer de enige [...]

“Na mij veilig en onbespied te weten, placht ik te knielen, mijn deel te ontbloten, het te beroeren en mijn mannelijk vocht op de stenen vloer vóór het altaar te plengen, welke beide handelingen, het knielen en het mijzelve tot de verzadiging beroeren, ik na een zeer korte pauze volledig herhaalde. Was in deze handelingen [...]

.
“Het punt waar het om gaat in dit Concilie is volgens Johannes de aan de tijd aangepaste geloofsverkondiging, en daarmee de uittocht uit het intellectuele, terminologische en religieuze getto: ‘een sprong naar voren’ (un balzo anvanti)”. Aldus citeert de katholieke theoloog Hans Küng in zijn autobiografie ‘Bevochten vrijheid’ de woorden van paus Johannes XXIII, [...]