Soms heb ik van die dagen, dan kijk ik terug. Moet je niet teveel doen natuurlijk. Maar naarmate de jaren klimmen, wordt het steeds lastiger om de verleiding te weerstaan om achterom te kijken. Had ik er niet beter aangedaan om dit of dat te doen. Of erger nog, had ik dit of dat niet beter na kunnen laten. Naar Friesland gaan, om een voorbeeld te noemen.  De beslissing om er naar toe te gaan heb ik destijds in een oogwenk genomen, niet beseffend dat ik hier mijn leven lang zou blijven hangen. Er naar toe gaan is één ding, maar je komt er nooit meer vandaan. Maar er zijn meer dingen, waar ik wel eens met gemengde gevoelens op terugkijk. Snijdende woorden bijvoorbeeld. Had ik destijds niet beter mijn mond kunnen houden, in plaats van het conflict op te zoeken. Gedane zaken nemen geen keer, maar achteraf lijken de beslissingen die ik nam, vaak impulsief, lichtvaardig en onbezonnen. Het hart heeft gewonnen, maar het verstand blijft knagen. Je verstand kun je wel eens verliezen, maar je hart kun je maar één keer breken.

En toch, telkens weer dient het dilemma zich aan. Van de week stond ik voor ik voor de keus om een project, waar ik al heel veel tijd in heb gestopt, nog één keer op te pakken. Het alternatief is veel verstandiger. Mijn hoofd zegt immers dat het kansloos is. De tijd is er niet naar. Er is geen gehoor voor, geen markt, geen ‘verdienmodel’, en de vooruitzichten worden alleen maar slechter. Maar de stem van het hart laat zich niet zomaar overtuigen, en zeker niet door verstandige argumenten. Ik herinner mij de woorden van Theresia van Avila. ‘Mijn God, leer mij mijzelf te verstaan en inzien dat ik mij telkens weer oneindig ver verwijder van datgene wat mijn hart ten diepste verlangt.’  Ik weet niet of er een God is, maar dit lijken mij wijze woorden. Niets is moeilijker dan de stem te volgen die diep in je hart blijft spreken, vaak tegen beter weten in. Het hart spreekt meestal geen verstandige taal, maar het verstand is niet altijd harteloos. Dat is het klassieke dilemma. Toch kies ik telkens weer voor het hart, want er is geen mooier lijden dan zelfmedelijden.

‘Volgens persofficier van justitie in Leeuwarden Huub Mous probeerde de bende zich te spiegelen aan zogeheten gangsterrappers, die vooral in de Verenigde Staten in bepaalde kringen populair zijn. „De gangsterrapcultuur lijkt wel leuk, maar de activiteiten zijn wel strafbaar”, aldus Mous.’

‘Leeuwarden Nieuws – Elkse Korenstra uit Oudega (G.) mist sinds het nieuwjaarsfeest van 2010 blijvend één oog. De mogelijke veroorzaker wordt niet vervolgd. Het openbaar ministerie ziet af van vervolging in de zaak. ,,Het is een tragisch verhaal, maar we kunnen niet bewijzen dat de verdachte, een 23-jarige man uit Harich, verantwoordelijk kan worden gehouden voor het toebrengen van het letsel”, aldus officier van justitie Huub Mous.’

Dit zijn slechts twee voorbeelden van foutieve persberichten die in de afgelopen jaren de media hebben bereikt (zie hier). Henk Mous, aanvankelijk persofficier van justitie en tegenwoordig officier van justitie, werd keer op keer verward met ondergetekende.  Het moet voor Henk Mous niet leuk zijn dat hij steeds zo in de krant komt. Zelfs in de NRC zag ik een keer mijn naam opduiken, nu in verband met en zedenzaak. Het moet niet gekker worden. Afgelopen maandag, bij de opening van de tentoonstelling van Auke de Vries in het hoofdkantoor van de Friesland Bank in Leeuwarden, kwam burgemeester Ferd Crone naar mij toe.

-       ‘Ik heb je naam vandaag nog genoemd!’ riep hij triomfantelijk.
-       ‘Als het maar niet in verkeerde zin is,’ antwoordde ik.
-       ‘Nee, maar ik verwisselde jouw naam met die van Henk Mous.’

Ook de burgemeester weet ons niet uit elkaar te houden. Ik denk dat ik voortaan maar als officier van justitie door het leven ga.  Het lijkt me ook best leuk om als aanklager te fungeren in allerlei rechtszaken. Er zijn heel wat mensen die ik graag eens voor het gerecht zou willen dagen. Eergisteravond werd ik wat dat betreft op mijn wenken bediend. Ik kreeg een mailtje van Sjoerd Feitsma, fractievoorzitter van de PvdA in de Leeuwarder gemeenteraad. Het blijkt dat de PvdA bezig is met het organiseren van een (leden) debatavond over KH2018. Deze avond zal plaatsvinden a.s. maandag 21 mei vanaf 20 uur in De Bres. Tijdens de avond geeft Sjoerd een korte inleiding in het proces tot nu toe en de afweging waar de lokale fractie (en dus ook de raad als geheel) voor staat.

Verder zal iemand van de coöperatie aanwezig zijn om het concept-bidbook toe te lichten. Wie dat is heb ik nog niet vernomen. De PvdA-fractie heeft  nog geen keuze voor of tegen KH2018 gemaakt. Zij willen maandag een open discussie voeren, ook tussen fractieleden. Daartoe is het volgens Sjoerd zaak om zowel voor- als tegenstanders aan het woord te laten. Naast een spreker vanuit de coöperatie wil hij ook iemand het woord geven die zich kritisch heeft uitgelaten over KH2018 en ook niet bang is om zijn of haar mening te geven. Zo kwam hij dus bij mij terecht. Mijn bijdrage zou de vorm van een persoonlijke presentatie kunnen hebben of een column. Daarin heb ik de vrije keus.

Ik heb Sjoerd laten weten dat ik hier graag toe bereid ben. Een gesproken column lijk me wat te vrijblijvend. Mijn bijdrage aan het debat zal daarom het karakter hebben van een requisitoir. Het wordt een aanklacht tegen de organisatoren van 2018 en de politici die hiervoor verantwoordelijkheid nemen. Kortom, een j’accuse in de stijl van Zola. Het lijkt echter niet zo verstandig om het  woord requisitoir in de communicatie met de pers te gebruiken. Voor je weet staat straks in de krant dat Henk Mous als officier van Justitie een aanklacht heeft ingediend tegen Ljouwert 2018.  Dan weet die arme Ferd Crone ons voortaan helemaal niet meer uit elkaar te houden.

Update 15.07 uur:

Voila, ik kon haar niet op je bloch krijgen; ik denk dat ik deze in Kopenhagen heb gezien, en gebruikt in PiksjittenopLjouwert, cq KikkerjarenynFryslân.

Groetnisse, Josse

Zie ook: hier

In de jaren negentig schreef ik zo’n vijftig artikelen voor de opiniepagina van de Leeuwarder Courant. Internet had je toen nog niet, dus je moest wat. Rijk werd je daar overigens niet van. Een boekenbon van vijftig piek, daar moest je het mee doen. En met Nieuwjaar een relatiegeschenk, dat wil zeggen: een winkeldochter van de Friese Pers Boekerij die ze aan de straatstenen niet kwijt konden. In de tijd dat Jan de Boer – destijds directeur van de Sociale Dienst in Leeuwarden -  elke week een Te Gast voor de LC schreef, kreeg je daar nog een heus honorarium van 3o0 gulden voor. Maar dat hebben ze gauw afgeschaft. Jan de Boer schreef immers sneller dan zijn eigen schaduw, zo snel zelfs dat hij wel eens wat overschreef van en ander, bijvoorbeeld uit het boek Over zin en onzin in religie en wetenschap van de filosoof Frits Staal. (zie: hier) Daarna was het snel afgelopen met zijn opiniërende betogen op de opiniepagina. Als je plagiaat pleegt dan met je het goed doen, dat wil zeggen: zodanig dat niemand het merkt. Die kunst verstond Jan de Boer niet zo goed. Tegenwoordig renteniert hij in Frankrijk en misschien schrijft hij nog wel eens een ingezonden stuk voor de Midi Libre. Daar lezen ze geen Nederlandse boeken.

Hoe dan ook, het was een gezellige tijd in de jaren negentig. Pieter de Groot was destijds eindredacteur van de opiniepagina. En ik moet zeggen, dat ging altijd zonder problemen. Ik heb nooit hoeven meemaken dat er zonder overleg een zin uit mijn tekst werd geschrapt of veranderd. Dat was met de opvolger van Pieter wel anders. Toen ben ik er ook gauw mee gestopt. Die breuk kwam  niet zomaar uit de lucht vallen. Gaandeweg begon ik me steeds meer te ergeren aan de labbekakkerigheid de LC-redactie. Dat resulteerde in januari 2004 in een artikel in het tijdschrift de Moanne Verlos ons van de Leeuwarder Courant, wat destijds heel wat stof heeft doen opwaaien. Gevolg: een conflict met hoofdredacteur Rimmer Mulder, vervolgens met mijn werkgever, en tenslotte een klacht van mij bij de Raad voor de Journalistiek. Zonder resultaat helaas. Het is één grote maffia bij die Raad voor de Journalistiek, maar dat is een ander verhaal. Anyway, sindsdien heb ik nooit meer het redactielokaal van de LC betreden. Tot gistermiddag. Jacob Haagsma had mij gevraagd of hij mij een paar vragen mocht stellen voor een groot artikel over CH2018. Hij schrijft dat stuk samen met Rob Leemhuis en het verschijnt in de LC van zaterdag a.s.

En zo kon het gebeuren dat ik na al die jaren weer eens het heilige der heilige van de Friese journalistiek betrad. Veel plantjes. Leuke prentjes van thuis aan de muur. Een vitrine met prullaria van de vakanties in het buitenland. Ik moet zeggen, er is weinig veranderd. Nog even gezellig allemaal. Zelfs Rimmer Mulder zie er je er nog staan, zij het tweedimensionaal geplakt op een stuk bordkarton. Ik zag Sytse Singelsma in het voorbijgaan, still going strong. Er zaten nog altijd veel mensen achter hun bureau, teveel als je het mij vraagt. Journalisten horen op pad te zijn en niet achter hun bureau te zitten. Maar ach, als ouwe zeur zal ik verder mijn mond houden. ‘Vind je niet dat de felle kritiek op CH 2018 niet vooral wordt veroorzaakt door een generatieconflict?’ vroeg Jacob Haagsma fijntjes aan mij. Mijn antwoord op die vraag leest u zaterdag in de LC. Ik houd mijn kruit nu droog. Embargo is embargo, en zo beroerd ben ik ben ik nu ook weer niet.

LEEUWARDEN – Een 50 meter hoog beeld van Doutzen Kroes is een van de blikvangers in het concept-bidbook voor de Leeuwarder kandidatuur voor Culturele Hoofdstad in 2018. Dit concept gaat dinsdag naar de provincie. Zaterdag wordt het bidbook op de Lange Pijp in Leeuwarden aan de Friezen voorgesteld, met als doel discussie uit te lokken. In 2014 moet duidelijk worden of Leeuwarden de kandidatuur binnensleept.

(Bron: Leeuwarder Courant)

Het was in Nevers, waar ik aan het laatste hoofdstuk begon van De mens in opstand. De camping lag aan de oever van de Loire, waarin het water loom voorbij stroomde, slechts gehinderd door wat kleine eilanden, begroeid met struikgewas. ’s Avonds als ik de lantaarns van de stad zag oplichten en de lucht rood kleurde boven de torens van de kathedraal, vermengden de woorden van Camus zich met de herinnering aan het bleke gezicht van Bernadette. Ik had haar zien liggen in een glazen sarcofaag. Streng verboden te fotograferen stond bij de ingang van de kapel. Haar huid leek van albast, haar oogleden zwevende vliezen waar niets meer onder zat. Geen ogen in ieder geval die het stralende licht van de heilige maagd hadden gezien, alleen maar opgevulde holtes en daarachter een lege schedel. Ze had me doen denken aan Sneeuwwitje, voor duizend jaar wegdromend om wellicht ooit te worden wakker gekust door een verre prins. Haar laatste woorden leken op haar lippen bestorven te liggen. Heel even meende ik ze nog te horen, fluisterend zacht maar duidelijk verstaanbaar. ‘Hiroshima mon amour, poupée’de cire, poupée de son.’

Lees verder: Het was in Nevers

Bovenstaande foto van van het lijk van Bernadette is op 1 mei j.l. – tegen alle voorschriften in – met eigen camera gemaakt in het klooster van Nevers. Een kwartier voordat de zijkapel voor het publiek open zou gaan, waren we binnengekomen via de – per abuis niet afgesloten – deur van de hoofdingang van de kapel, die zich aan de kloosteromgang bevindt. In het klooster, dat grotendeels leeg staat, wonen nog 12 nonnen. In dit klooster werd voor ons een lunch geserveerd, vandaar dat we ongemerkt via de hoofdingang van de kapel konden binnenkomen. Zo konden we nu ongestoord de glazen sarcofaag fotograferen, wat mij in 1965 niet was gelukt.

‘Alles wat met cultuur te maken heeft, inclusief wetenschap, komt voor uit de structuur van de  maatschappij en met name de kapitalistische economie. ‘

Die zin las ik gisteren in de ochtendkrant en deed mij uit de ramen staren. Waar heb ik dit eerder gehoord? Het is de basis die altijd de bovenbouw bepaalt. Cultuur is slechts een weerspiegeling van de onderliggende klassenverhoudingen. Als je een historisch tijdvak wilt bestuderen, is het zaak om eerst na te gaan wie de productiemiddelen in handen had. Vanuit de machtsverhouding van meester en knecht, elite en proletariaat, kun je volgens de hele cultuur in kaart brengen. Dat was de bottomline van het historisch materialisme, de marxistische visie op cultuur en geschiedenis, waarmee ik in de jaren zeventig werd doodgegooid. Als je als student kunstgeschiedenis niet de bijbel van Arnold Hauser had gelezen -  De sociale geschiedenis van de kunst (Uitgeverij Sun, Nijmegen, 1975) – dan telde je niet mee. Ik het boek destijds van begin tot eind doorgeploegd en werd er niet vrolijk van. En toch, had Marx dan helemaal ongelijk? Som begin ik te twijfelen.

Je moet altijd van onderop redeneren, wil je het hogere kunnen begrijpen, dat geldt niet alleen voor de mens zelf, maar ook voor de mens en zijn omgeving. Cultuur is in laatste instantie een product van economische omstandigheden. Door de geest telkens weer te reduceren tot zijn onderliggende mechanismen, kom je uiteindelijk bij de ‘basis van de basis’ terecht . ‘It’s the economy stupid!’ Dat riep Clinton al in de jaren negentig. Politiek bestaat inmiddels allang niet meer. Alles is economie geworden. Ook de cultuur en wetenschap. Deze domeinen van de geest vormen de collectieve kwebbeldoos van de economische hardware die al ons doen en laten bepaalt. Ideologie is een illusie. Elk maatschappelijk engagement is zelfbedrog. De zorgzame samenleving is een holle frase van politieke farizeeërs. Politiek is draaien en waaien met wind van de dag en er is niemand die daaraan ontsnappen kan.

We leven in een maatschappij die zich totaal heeft uitgeleverd aan het primaat van de economie. Politiek is nog slechts een vorm van narcistisch getuigen van goede bedoelingen tegen beter weten in. Links en rechts bestaan niet meer, en zeker niet meer in de politiek. Progressief is conservatief geworden en liberaal is progressief. Er zijn andere polariteiten ontstaan. Het gaat nu om de tegenstelling ‘constructief versus conservatief”, als we Barbara Baarsma mogen geloven. Het gaat om ‘hervormen of jezelf voor de gek houden met leuke dingen voor de mensen.’ Wie het tegenwoordig goed voor heeft met de wereld, denkt primair aan zichzelf, dat is  het politieke engagement van vandaag.

Wie vandaag progressief is, stemt VVD. Wie conservatief is, stemt SP. Zelfs de PvdA heeft de omslag niet kunnen maken, ondanks het afwerpen van de ideologisch veren. Waar zijn die veren trouwens gebleven? Links houdt zichzelf nog altijd voor de gek met zijn fraaie praatjes voor de vaak. Zo is uiteindelijk ook de democratie een schijnvertoning geworden. We leven in een volkomen abstracte wereld die niemand meer snapt, ook al zijn er mensen die zichzelf graag doen geloven dat ze het anderen kunnen uitleggen. Wie het echt snapt heeft zijn schaapjes allang op het droge.

Er waait een linkse wind door Europa en zo gaat Europa naar de kloten. En toch stem ik bij de volgende verkiezingen gewoon weer SP. Gewoon, alsof er niets aan de hand is. Want je stem uitbrengen is slechts een vorm van morele getuigenis. Politiek is een vrijblijvend credo geworden. Het geeft je een mooi gevoel, ook al maakt het geen zak meer uit. Sterke nog, je blijft links stemmen, ook al werkt het averechts voor het doel dat je ermee wilt bereiken. Politiek is alleen voor de dommen. Ook dat fenomeen is uiteindelijk een product van de basis en niet van de bovenbouw. Alles is immers economie, zelfs de illusie om er ooit aan te kunnen ontsnappen.

Het laatste nummer van De Gids heeft als titel Vroeger was alles en is in zijn geheel gewijd aan het fenomeen nostalgie. Het modernisme van de vorige eeuw heeft een grote leegte achtergelaten, waarvoor ook het postmodernisme geen invulling heeft weten te vinden. Wat ons rest is de nostalgie. Niet het wegzwijmelen in het verleden, maar het zoeken naar de wortels van ons verlangen waarvan iets nog terug te vinden moet zijn in het verdwenen idealisme dat achter ons ligt. De utopie mag dan voorgoed verleden tijd zijn geworden, het verlangen ernaar blijft op een merkwaardige manier telkens weer de kop opsteken.

Dat fenomeen zie je terug bij het heimwee in de voormalige DDR naar de tijd van het communisme, een onmogelijke gevoel dat zo fraai werd opgeroepen in de film Goodbye Lenin (2003). Meer het duikt ook op in Indonesië, waar een nieuwe generatie terugverlangt naar het koloniale verleden van weleer. Je ziet het zelfs bij de ‘retro-chic’ van links die haar idolen van de revolutie zoals Che Guevarra en Andreas Baader is kwijtgeraakt. Men zoekt een verleden bij een toekomst die nooit heeft bestaan. Die imaginaire toekomst is een fantoom van een voorgoed voorbije tijd. Deze trend werd voor het eerst ontdekt door de filosofe Svetlane Boym in haar boek The Future of Nostalgia (2001). Bij alle aandacht, die de redactie van De Gids heeft besteed aan het heimwee naar een denkbeeldige toekomst, ontbreekt wonderlijk genoeg een beschouwing over de nostalgie naar het katholieke modernisme, een verdwenen utopie die – off all places – in Lourdes is terug te vinden.

In 1958 was het honderd jaar geleden dat Maria verscheen aan Bernadette. In de jaren daarvoor maakte men zich in Lourdes op voor een grootscheepse herdenking. Probleem was echter dat de driedelige basiliek die in de late negentiende eeuw boven de grot was gebouwd veel te klein was geworden om alle pelgrims te ontvangen. Al in 1947 werden de eerste plannen voor nieuwbouw ontwikkeld. Aanvankelijk werd gedacht aan een groot afdak, waaronder niet alleen de Mis kon worden opgedragen, maar ook de processie bij slecht weer doorgang kon vinden. Gaandeweg ontstond het idee voor een ondergrondse basiliek, geheel uitgevoerd in beton. De locatie rechts opzij van de esplanade leende zich er goed voor. Voor het ontwerp werd een destijds in Frankrijk vooraanstaande architect aangetrokken, Pierre Vago, een Hongaar van origine, die in Frankrijk bekendheid had verworden met functionele ontwerpen voor fabrieken en bankgebouwen en de wederopbouw van Arles. Hij was gespecialiseerd in betonconstructies waarbij hij zich liet inspireren door het werk van Le Corbusier.

De bouw verliep niet zonder problemen. Allereerst had men moeite om de benodigde gelden bijeen te brengen. Kardinaal Roncalli, destijds patriarch van Venetië, heeft een belangrijke rol gespeeld bij de realisering van het project. Kort na de oorlog was hij door het Vaticaan aangesteld als pauselijk nuntius in Parijs, zodat hij een ideale bemiddelaar was tussen het Vaticaan en de lokale gezagdragers in Lourdes.  In het najaar van 1958, enige maanden na de ingebruikname van de basiliek, zou kardinaal Roncalli in Rome tot paus worden gekroond, als opvolger van Pius XII. Deze Paus Johannes XXIII, wiens pontificaat maar vier jaar zou duren, bracht een ware revolutie op gang binnen de Katholieke Kerk. In 1959 kondigde hij het Tweede Vaticaanse Concilie af, dat van 1962 tot 1965 zijn beslag zou krijgen. Un balzo avanti, een sprong vooruit, dat was wat deze paus voor ogen had. Het verstarde katholicisme, dat zich een eeuw lang had verschanst in het anti-modernistische bolwerk van het Rijke Roomse Leven, moest weer bij de tijd worden gebracht. Het aggiornamento was kortstondige triomf van net modernisme. The sixties begonnen in Rome en Kennedy deed de rest. (Zie ook mijn log Tussen vernieuwing en restauratie)

Het anti-modernisme dat door Paus Pius X voorgoed in het zadel leek geholpen, werd door Paus Johannes XXIII omgedraaid in de belofte van een radicaal moderne, Rooms-katholieke Kerk. Met dat gegeven voor ogen is de ondergrondse, betonnen basiliek in Lourdes een wonderlijk monument voor een uitzonderlijk momentum in de recente geschiedenis van het katholicisme. Het is niet alleen een hyper-modernistische kerk, waarvan de functionele bouwstijl nog altijd uniek is te noemen, maar tegelijk ook een gestold monument in de tijd zelf. De moderne toekomst, die Paus Johannes XXIII met zijn balzo avanti voor ogen had, heeft immers geen doorgang gevonden. Kort na afloop van Vaticanum II sloeg de restauratie toe. Het aggiornamento werd vanuit het Vaticaan weldra teruggedraaid, wereldwijd en niet in de laatste plaats in de progressieve Nederlandse kerkprovincie, waar men heel even had gedacht dat een nieuwe Reformatie in aantocht was. Het drama van het hedendaagse katholicisme wordt dan ook bij uitstek gesymboliseerd door de valse hoop die de betonnen basiliek van Lourdes nog altijd uitstraalt.

Er is een foto, waarop te zien is hoe kardinaal Roncalli, gezeten in een open Panhard Cabriolet, op weg is naar de openingsplechtigheid in de ondergrondse Pius X basiliek. Dit zijn de jaren vijftig in optima forma, de jaren van de Art Sacré, toen het modernisme uiteindelijk ook ook het katholicisme in zijn greep kreeg. Alles leek te gaan veranderen, om te beginnen in Lourdes. Uiteindelijk zou de hele wereld veranderen, maar alleen in Lourdes alles hetzelfde blijven. Ziedaar de ironie van de geschiedenis. Ik heb me altijd afgevraagd waarom juist deze basiliek, dit hoogtepunt van het twintigste-eeuwse modernisme, moest worden vernoemd naar Paus Pius X, die als een van de meest rabiate bestrijders van het modernisme in de theologie bekend staat. Het was juist deze paus die de zogeheten anti-moderniseringseed heeft ingevoerd, een verklaring die katholieke priesters moesten afleggen, waarin alle dwaalleren van de moderne tijd voorgoed werden afgezworen. Het gebod op deze verklaring, dat in 1910 door Pius X werd afgekondigd, is tot 1967 binnen de katholieke kerk van kracht geweest.

De reden waarom de betonnen basiliek in Lourdes aan Pius X werd gewijd was een andere. Pius X staat ook bekend als de paus van de eucharistie. Op 3 augustus 1914, enkele dagen voordat de Tweede Wereldoorlog uitbrak, werd in Lourdes en internationaal eucharistisch congres gehouden, dat door Pius X werd bestempeld als een van de meest meest glorieuze eucharistische tronen binnen het katholieke universum. Pius X was een groot voorstander het veelvuldig vieren van de eucharistie. Het bijwonen  van een Heilige Mis – en met name het ter communie gaan – moest in zijn zo veel als mogelijk gebeuren. In Frankrijk was onder invloed van het strenge jansenisme de gewoonte ontstaan om slechts eens per jaar – meestal met Pasen – ter communie te gaan. De communie werd voorbehouden aan een geestelijke staat van hoogte zuiverheid. De communie was destijds ook alleen nog bestemd voor  volwassenen.

Pius X zorgde ervoor dat voortaan ook jonge kinderen, zodra ze de leeftijd hadden dat zij geloofswaarheden konden onderscheiden, ter communie mochten gaan. Die pauselijke opvatting kwam overeen met wat eerder al Bernadette had aanbevolen. Ook zij wilde als kind ter communie gaan en bepleite op voorspraak van Maria een katholicisme van de zwakke en onvolmaakte mens. De verlossing was juist bestemd voor de zieken en de zondaars. Dat is ‘the sunny side of catholicism’ die schril afsteekt tegen de zwartgalligheid die het protestantisme sinds de Reformatie in heeft gekenmerkt.

Afgelopen zondag ben ik nog even gaan kijken in de Pius X basiliek. Zo’n twintig duizend gelovigen woonden hier de Hoogmis bij. Rond het ellipsvormige schip dat naar omtrek van de vis verwijst, het christus-symbool bij uitstek, voert een omgang, zoals je tegenwoordig ook in voetbalstadions aantreft. Tussen de pijlers hangen 48 grote afbeeldingen van heiligen die met zorg zijn gekozen, als representatieve afspiegeling van het Roomse firmament. De Pius X basiliek wordt door de meeste gelovigen als lelijk ervaren. Deze kerk zou een kruising zijn tussen een parkeergarage en ondergronds abattoir.

Maar schoonheid is hier van een andere orde. Zij is voor even los gezongen van alle retro-kitsch en nostalgie waarin Lourdes nog altijd zwelgt  Deze basiliek is een monument voor de moderne toekomst van het katholicisme. Een utopie, die in de seculiere ijstijd waarin wij leven nooit werkelijkheid heeft mogen worden. Deze architectuur brengt bij mij een nieuw gevoel van nostalgie teweeg, Het is een onmogelijk gevoel, nog onmogelijker wellicht dan de ‘ostalgie’ van de ‘Ossies’ naar de voormalige DDR. Dit is mijn heimwee naar een toekomst die nooit heeft bestaan. Dit modernisme in Lourdes is een massief gemis. Het is in beton gegoten melancholie.