Categorieën

Archief voor filosofie

Het vreemde verdwijnen van de erfzonde

‘In elk geval zijn wij zelf verwikkeld in een gebeuren, dat niet 
door deze of gene is uitgedacht en gepropageerd, maar dat ons, 
of wij het willen of niet, zonder meer overkomt. Wij hebben het 
niet zien aankomen; wij zijn er nog nauwelijks aan gewend; wij 
kunnen het echter niet tegenhouden; wij bemerken steeds duide
lijker, […]

Lees de rest

Een stroom van voortschrijdend inzicht

(foto: Nationaal Archief, fotograaf onbekend) Het is 27 juni 1969. Plaats van handeling: de kapel van het Sint Ignatiuscollege te Amsterdam. Jos Vrijburg, pater jezuïet en leraar godsdienst aan het Ignatiuscollege, trouwt met Anemiek Reymer. Het was voor het eerst dat een katholieke priester in het huwelijk trad zonder de intentie om uit het ambt […]

Lees de rest

Modernisme & retromodernisme

In de laatste twee jaar van mijn tijd op het Ignatiuscollege – ik spreek over het midden van de jaren zestig – kreeg ik Latijn van pater Lorié S.J. Hij gaf ook godsdienstles. Zelf was Lorié zeer geïnteresseerd in het denken van Augustinus. Voor belangstellende leerlingen gaf hij woensdagmiddag na schooltijd een extra uur les. […]

Lees de rest

Hoe moreel is het christendom?

‘Ik zeg zeer opzettelijk, dat de christelijke godsdienst, zoals ze is georganiseerd in haar kerken, de voornaamste vijand van de morele vooruitgang in de wereld is geweest en nog is. Ik geloof dat godsdienst in de eerste plaatst en in hoofdzaak is gebaseerd op vrees.’ Aldus verklaarde Bertrand Russell in 1927. Ik kwam deze woorden […]

Lees de rest

No Milk Today

Hoofdweg hoek Jan van Galenstraat. (Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam) Ik moet eerlijk bekennen: mijn smaak voor muziek is niet sterk ontwikkeld. De Bolero van 
Ravel, oké, dat gaat nog net. Maar wat daarna is gebeurd gaat vrijwel geheel aan mij 
voorbij. Waarschijnlijk ben als kind ooit blijven steken bij De vier jaargetijden van Vivaldi en […]

Lees de rest

Rümke & Vestdijk: seks en religie

Rümke en Vestdijk in de jaren veertig ‘De gedachte dat het opkomen van de psychologie als een genezings
proces kan worden beschouwd, is voor zover ik weet het eerst geuit 
door de Nederlandse filosoof en psycholoog Heymans. In een hoogst 
merkwaardige redevoering in 1909, De toekomstige eeuw der psychologie, wees Heymans op de achteruitgang van de […]

Lees de rest

Vestdijk en Sierksma (2)

‘Hwat ik tige nijsgjirrich foun, in pear jier lyn kaem ik op ús 
téologysk ynstitút yn Leiden. Dêr sieten hwat professoren en 
studinten to thédrinken en op de iene of oare manier keam it 
petear mei de studinten yn dy rjochting. Ik sei: “Ik denk niet 
dat de naam Reitsum u nog iets zegt”. “O, […]

Lees de rest

Van oude religies, dingen die voorbijgaan

oude christenen.jpg

Ik heb religie altijd gezien als iets dat hoort bij mijn ouderlijk huis. Zoals de klok op de schoorsteen, de haardstoel bij de kachel en de tabakspot van mijn vader, is religie voor mij een kostbaar relikwie van een voorbije tijd. Iets van dat gevoel herkende ik in een boek dat verscheen in 1947, het […]

Lees de rest

Van God los en daarna

‘Na de ontkerkelijking is de complexiteit van de samenleving toegenomen. De huidige netwerkmaatschappij biedt nieuwe kansen voor een moraal van onderaf, maar ideeën over goed en kwaad moeten steeds opnieuw worden geformuleerd en bevestigd. Het lijkt ons te ontbreken aan een externe noodzaak om dat te doen. Komt er een einde aan het seculiere experiment? […]

Lees de rest

Slavoi Žižek en het perverse christendom

‘We moeten terug naar de basis van het leven. Die boodschap bracht paus Franciscus donderdagavond tijdens de traditionele mis op kerstavond in de Sint-Pietersbasiliek in Rome. Kerst is volgens de leider van de Rooms-Katholieke Kerk het uitgelezen moment om “te ontdekken wie we zijn”. “In een samenleving die vaak bedwelmd is van consumeren en genot, […]

Lees de rest

Het spel van de cirkel

jung.jpg

(foto: Beelden in Leeuwarden) Alles gaat terug op de cirkel. Empedocles zei het al: ‘De aard van God is een cirkel waarvan het middelpunt overal en de omtrek nergens is.’ Pascal was iets voorzichtiger. ‘God is niet meer en niet minder dan het Oneindige,’ zo dacht hij. Maar in feite kwam dat op het zelfde […]

Lees de rest

De transformatie van het tijdsbesef

Stel je wordt ‘s ochtends wakker en je merkt dat je dood bent. Dat kan natuurlijk niet, zult u zeggen, want dood is dood. Als je dood bent heb je geen ervaringen meer, dus ook niet de ervaring dat je dood bent. Maar het gaat even om het idee. Noem het een gedachte-experiment. Stel je […]

Lees de rest

Schizofrenie en vertwijfeling

Ludwig Binswanger en Ellen West Met zijn benadering vanuit de Gestalt-analyse in zijn boek Die beginnende Schizophrenie (1959) zette Klaus Conrad zich af tegen de gangbare opvattingen over schizofrenie. Zo kon hij zich niet verenigen met de visie van Karl Jaspers die schizofrenie beschouwde als een normale perceptie van de werkelijkheid die door de patiënt […]

Lees de rest

Terreur en het godvormig gat

stern.jpeg

‘ Vrienden uit de hele wereld. Dank jullie wel voor #PrayforParis, maar we hebben geen behoefte aan meer religie! Ons geloof gaat over muziek! Kussen! Leven! Champagne en vrolijkheid! #Parisisaboutlife.’ Met deze cartoontekst reageerde het satirische Franse blad Charlie Hebdo op de oproep #PrayforParis, die kort na de aanslagen in Parijs rondging op de sociale […]

Lees de rest

Het immer afwezige heden

Niet voor niets hadden veel nieuwe kunstbewegingen rond 1960 een naam die direct aan het begrip tijd gerelateerd was: Nu, Fluxus of anders wel een naam die refereerde aan het begrip leegte: Nul, Zero, Niets… Er waaide in die tijd een nieuwe wind door Europa en ook de kunst werd bevangen door een nieuw élan. […]

Lees de rest

Romantiek en paniek in de polder

‘In de Talmoed … staat een verhaal over de beroemde rabbi Eliëzer, die zich
 tijdens een debat … erg opwindt. Als hij gelijk heeft, roept de ontstemde 
theoloog uit, zal het leerhuis instorten! Het gebouw is al bezig te gehoorzamen als een andere rabbijn de muren haastig berispt, zodat ze uit respect voor de diverse […]

Lees de rest