Categorieën

Archief voor filosofie

Van God los en daarna

‘Na de ontkerkelijking is de complexiteit van de samenleving toegenomen. De huidige netwerkmaatschappij biedt nieuwe kansen voor een moraal van onderaf, maar ideeën over goed en kwaad moeten steeds opnieuw worden geformuleerd en bevestigd. Het lijkt ons te ontbreken aan een externe noodzaak om dat te doen. Komt er een einde aan het seculiere experiment? […]

Lees de rest

Slavoi Žižek en het perverse christendom

‘We moeten terug naar de basis van het leven. Die boodschap bracht paus Franciscus donderdagavond tijdens de traditionele mis op kerstavond in de Sint-Pietersbasiliek in Rome. Kerst is volgens de leider van de Rooms-Katholieke Kerk het uitgelezen moment om “te ontdekken wie we zijn”. “In een samenleving die vaak bedwelmd is van consumeren en genot, […]

Lees de rest

Het spel van de cirkel

jung.jpg

(foto: Beelden in Leeuwarden) Alles gaat terug op de cirkel. Empedocles zei het al: ‘De aard van God is een cirkel waarvan het middelpunt overal en de omtrek nergens is.’ Pascal was iets voorzichtiger. ‘God is niet meer en niet minder dan het Oneindige,’ zo dacht hij. Maar in feite kwam dat op het zelfde […]

Lees de rest

Tussen taal en werkelijkheid

We schrijven augustus 1965. Terug van een vakantie met mijn ouders merk ik opeens dat er iets fundamenteel veranderd is in mijzelf. Als ik een tekst lees begrijp ik wat er staat, maar er mist iets: het register van het gevoel. Ik had opeens moeite om een boek te lezen, een film te zien, het […]

Lees de rest

De transformatie van het tijdsbesef

Stel je wordt ‘s ochtends wakker en je merkt dat je dood bent. Dat kan natuurlijk niet, zult u zeggen, want dood is dood. Als je dood bent heb je geen ervaringen meer, dus ook niet de ervaring dat je dood bent. Maar het gaat even om het idee. Noem het een gedachte-experiment. Stel je […]

Lees de rest

Schizofrenie en vertwijfeling

Ludwig Binswanger en Ellen West Met zijn benadering vanuit de Gestalt-analyse in zijn boek Die beginnende Schizophrenie (1959) zette Klaus Conrad zich af tegen de gangbare opvattingen over schizofrenie. Zo kon hij zich niet verenigen met de visie van Karl Jaspers die schizofrenie beschouwde als een normale perceptie van de werkelijkheid die door de patiënt […]

Lees de rest

Terreur en het godvormig gat

stern.jpeg

‘ Vrienden uit de hele wereld. Dank jullie wel voor #PrayforParis, maar we hebben geen behoefte aan meer religie! Ons geloof gaat over muziek! Kussen! Leven! Champagne en vrolijkheid! #Parisisaboutlife.’ Met deze cartoontekst reageerde het satirische Franse blad Charlie Hebdo op de oproep #PrayforParis, die kort na de aanslagen in Parijs rondging op de sociale […]

Lees de rest

Het immer afwezige heden

Niet voor niets hadden veel nieuwe kunstbewegingen rond 1960 een naam die direct aan het begrip tijd gerelateerd was: Nu, Fluxus of anders wel een naam die refereerde aan het begrip leegte: Nul, Zero, Niets… Er waaide in die tijd een nieuwe wind door Europa en ook de kunst werd bevangen door een nieuw élan. […]

Lees de rest

Romantiek en paniek in de polder

‘In de Talmoed … staat een verhaal over de beroemde rabbi Eliëzer, die zich
 tijdens een debat … erg opwindt. Als hij gelijk heeft, roept de ontstemde 
theoloog uit, zal het leerhuis instorten! Het gebouw is al bezig te gehoorzamen als een andere rabbijn de muren haastig berispt, zodat ze uit respect voor de diverse […]

Lees de rest

De droom van de gevangene

Moritz von Schwind, De droom van de gevangene, 1837 ‘En de kerk zelf – is zij niet het katholieke gekkenhuis als uiteindelijk ideaal? De aarde in het algemeen als gekkenhuis? –de religieuze mens, zoals de kerk hem wil, is een typische décadent; het tijdstip waarop een religieuze crisis een volk in haar greep krijgt wordt […]

Lees de rest

De blinde vlek voor de Antichrist

De mythe van de Antichrist is al tweeduizend jaar oud. De Antichrist zou de schuld zijn geweest zijn van de val van Rome. Hij stak de kop op in de ondergangsstemmingen bij het naderen van de eerste millenniumwisseling. Op het einde van de middeleeuwen was hij er weer in de tijd van de Reformatie. Luther […]

Lees de rest

Er is meer tussen hemel en aarde

Het is wonderlijk dat Johan Huizinga in zijn beroemde boek Herfsttij der Middeleeuwen (1919) geen expliciete aandacht heeft besteed aan het fenomeen van de hekserij dat juist in de vijftiende eeuw de kop opsteekt. Zelfs de figuur van Jeanne d’Arc, die in 1431 na een uitvoerig proces in Rouen als een heks werd verbrand, komt […]

Lees de rest

Geloven tegen beter weten in

Ik geloof in God, terwijl ik weet dat hij niet bestaat. Weten is iets anders dan geloven. Als je het goed beschouwt is er heel wat mis in deze wereld, maar de liefde van mens tot mens, daar kun je niets op afdingen. Als God bestaat, dan kan Hij alleen daar iets mee van doen […]

Lees de rest

De religie van het lichaam

‘Voor de onrustbarende berichten in de kranten sloot Bertus zijn ogen niet en
 evenmin voor de ‘verderfelijkheden’ in Amsterdam tijdens vakanties. Op zondagochtend bekeek hij in het Rijksmuseum de naakten nadat hij door de Nes, 
de Warmoesstraat én de Wallen had gedwaald. Huiverend en de andere kant op 
kijkend was hij voorheen tijdens de Stille […]

Lees de rest

Oorsprong van het christelijk modernisme

‘
En zoals ware wetenschap uit de verschijnselen opklimt tot de 
in hen wonende orde, om met de kennis van die orde gewapend, 
edeler dieren, edeler bloemen, edeler vruchten te kweken, die 
uitsteken boven hetgeen de natuur vanzelf voortbrengt, zo ook 
is het de roeping van de kunst, om niet alleen het zichtbare en 
hoorbare waar […]

Lees de rest

Film als religieuze ervaring

‘In de ontoeschietelijke maar indrukwekkende filmessays van Pasolini (De ketterse ervaring) wordt het idee uitgewerkt dat ons leven één lange, ongemonteerde camera-instelling is. Dit is een variatie op de sensatie die iedereen wel eens heeft: als dat je je plotseling in een film bevindt. Het idee van een blik die ons zonder aflaten volgt is […]

Lees de rest