Onderstaande tekst verscheen voor het eerst in april 1986 in het tijdschrift ‘BOUD, architectuur en vormgeving in Friesland’, een tijdschrift dat vijf jaar heeft bestaan van 1984 tot 1989. De titel van het verhaal was toen:  De twee breinen van de architect. Ik las in de tijd boeken van Piet Vroon en Arthur Koestler. Zij [...]

Beelden zijn betekenisvolle vlakken, waarop beeldelementen zich magisch tot elkaar verhouden. Dat een beeld primair een vlak op zichzelf is en niet een venster dat onbelemmerd uitzicht biedt op de buitenwereld, is aanvankelijk wat moeilijk voor te stellen. Maar als je die gedachte echt serieus neemt, dan valt er veel voor te zeggen. Een foto [...]

Zaterdagavond zag ik op de BBC de fascinerende documentaire A Night at the Rijksmuseum. Niet zozeer wàt er getoond werd was fascinerend, als wel de wijze waarop de presentator verkeerde in een permanente staat van opwinding die soms grensde aan een totale extase. Zijn verbazing over wat hij te zien kreeg was zo groot, dat [...]

Cultuurpessimisme en doemdenken zijn van alle tijden, maar er zijn tijden geweest waarin de ondergang van de beschaving wel erg nabij leek. De periode tussen de beide wereldoorlogen is daar een goed voorbeeld van. De waanzin van de Eerste Wereldoorlog in combinatie met de dramatische gevolgen van de Russische Revolutie vormden voor menigeen aanleiding om [...]

Ooit heb ik op het kerkhof in Bakhuizen, waar het merendeel van mijn voorouders met kroost en aanhang begraven ligt, een graf gezien van een tante die gestorven was op 18-jarige leeftijd. ‘Ze heeft haar plicht gedaan’, stond er op de steen te lezen. Ik heb dat altijd een fascinerende tekst gevonden. Wat zal ze [...]

We schrijven augustus 1965. Terug van een vakantie met mijn ouders merk opeens dat er iets fundamenteel veranderd is in mijzelf. Als ik een tekst lees begrijp ik wat er staat, maar er mist iets: het register van het gevoel. Ik had opeens moeite om een boek te lezen, een film te zien, het verhaal [...]

‘Het ideaal van het internationalisme, waarvoor velen in 
onze dagen zich zoo warm maken, zal eenmaal worden 
gegrepen. Maar niet in een vereniging van vrije volkeren, 
niet in een reusachtige wereldstatenbond, maar in één 
allesomvattend wereldrijk. Het imperialisme is pan-imperialisme geworden. Het is niet tevreden met veel. Het eischt 
alles op. En het verkrijgt dit [...]

Augustinuskerk, Geleen, 1934 Het  katholicisme was hot in de tijd van het interbellum. Vooruitstrevende geesten voelden zich aangetrokken tot dit oeroude geloof dat de strijd aanbond met de moderne tijd. De dichter Marsman dichtte over zijn heimwee naar de tijd van kruistochten en kathedralen. Maar meer modernisten zoals hij voelden zich aangetrokken tot Rome. De [...]

‘De normale levensloop bevat ogenblikken, even rampzalig als die waar de melancholie van de geestelijk gestoorde vol van is, ogenblikken, waarin het radicaal boze zijn punten scoort en grondig zijn slag slaat. De schrikwekkende visioenen 
van de krankzinnige zijn alle samengesteld uit het materiaal van het dagelijks leven. 
Onze beschaving is gegrondvest op slachtingen, en [...]

‘s Middags, ik studeerde niet, ik zat in de huiskamer en deed niets, begonnen geleidelijk aan alle dingen betekenis te krijgen. Te veel dingen kregen te veel betekenis. Er was te veel te zien in de kamer. Er was buiten de kamer te veel voorgevallen. Ik wilde rust. Ik wilde alleen maar voedsel innemen en [...]

‘De symbolische voorstelling van alle godsdiensten zijn belichamingen van onbewuste processen in typisch algemeen geldige vorm.’ Dat schreef  Jung in zijn boek Psychologische typen (1921) dat lange tijd zijn meest gelezen boek was. In het eerste hoofdstuk van dit boek zet Jung in grote halen zijn standpunt ten aanzien van de religie uiteen. Het is [...]

‘Op zaterdag 16 mei 1931 hield paus Pius XI in aanwezigheid van Aalberse, die korte tijd later Nolens zou opvolgen als voorzitter van de RKSP-fractie in de Tweede Kamer, een rede Voor zevenhonderd Nederlandse pelgrims. Zij waren naar Rome gekomen voor het veertigjarig jubileum 
van de encycliek Rerum Novarum. In een toespraak van ‘ruim een [...]

‘Zijn juiste overwegingen op dat ogenblik zouden de volgende geweest zijn. Als alle patiënten en bovendien alle gezonden
 voorvallen, en wel ernstige of zeer ernstige voorvallen, uit hun verleden vertellen, die nooit hebben plaatsgevonden, dan is er wat met dat verleden. Het verleden is spraakzaam geworden,
 beter gezegd: het kletst, dit verleden, het kletst er [...]

‘De mens 
is een wezen van bagatellen; wat door zijn vingers glijdt, dat 
is hem waardevol en blijft hem bij. Wat vergankelijk is, blijkt 
alles te omvatten. De dingen zijn ons waardevol, zij zijn onze 
dingen, dingen van ons bestaan, omdat zij in een snel en radicaal verval begrepen zijn. Zij behoeven onze nabijheid – [...]

‘Vroeg of laat worden velen van ons geconfronteerd met de vraag hoe lang het leven nog waard is geleefd te worden. Om te voorkomen dat deze existentiële afweging ons uit handen wordt genomen door bureaucratische rekenmeesters die er een kille kosten- en batenafweging van maken, moeten we ons ontworstelen aan een ethos dat zich krampachtig [...]

‘Het in- of zelfs aanroepen van canon en identiteit heeft door alle nationaal- en regionaal-essentialistische bombast en bombarie van de laatste tijd, 
en door al die ‘zoektochten naar de identiteit van .. .’ iets potsierlijks gekregen, iets opdringerigs zelfs. Misschien moesten we het c- en het i-woord voorlopig maar even niet meer gebruiken. We kunnen [...]