Alleen in Venetië

(balkon in Venetië, dichtbij de Accademia)

Gisteren kwam ik terug uit Venetië. Daar ben ik vier dagen geweest. Ik ben in mijn leven nu in totaal negen keer in Venetië geweest. Elke keer als ik er terugkom is er bijna niets veranderd. Alleen deze keer was het anders dan alle andere keren. Marijke was er niet bij. De reis werd voor mij een soort pelgrimage. Ik heb vele plekken, pleintjes en kerken bezocht waar ik ooit samen met haar ben geweest. Soms leek het of ze naast me liep, of dat ik haar de hoek om zag gaan of zag wegschieten in een steeg. Heel even leek ze te verschijnen op een balkon. De Biënnale heb ik links laten liggen. De verhalen daarover hoorde ik ’s avond van mijn reisgenoten: Bartle en Hannie, Ed en Anna, Peter en Klaske.

In zijn boek Venetiës vertelt Paul Morand het verhaal van zijn leven aan de hand van alle bezoeken die hij ooit aan Venetië heeft gebracht. Dat is prachtig om te lezen. De stad wordt een soort plattegrond van de tijd. De tijd staat hier stil of draait in cirkels rond, wie zal het zeggen. Venetië is een labyrint, waarin alles weer terugkeert zoals het altijd geweest is. Over zijn bezoek aan de stad in 1929 noteert Morand het volgende:

‘Enige decorwisselingen: de kleedhokjes van het Lido zijn ontelbaar geworden, de uitdrukking van een sociaal prestige, vergelijkbaar met de loges van de Scala in de tijd van Stendhal. De ijzeren brug bij de Accademia is bekleed met een houten ombouw, in de stijl van Carpaccio of Bellini; het palazzo Franchetti heeft er een gazon bij gekregen. Van het in mijn afwezigheid zo vaak op hun klok slaan, hebben de automaten van de Mercaria, de Mori, helemaal stijve armen gekregen.’

Deze bijzondere autobiografie schreef Morand enkele jaren voor zijn dood als een soort afscheid van de wereld. Als het dan toch ooit moet, zou ik zo ook wel afscheid willen nemen.

Vandaag kreeg ik de drukproeven binnen van mijn nieuwe boek: Jihad of verstandsverbijstering. Dat is altijd een spannend gebeuren. ‘La joi de se voir imprimé,’ zeggen de Fransen. Maar ook dit was deze keer anders dan alle andere keren.

Op de Franse pagina zag ik de opdracht nu voor het eerst in drukletters voor me:

Voor Marijke (1951-2016)

Reageren is niet mogelijk.