Het goddeloos geloof van Brel

Slide1111111111111

Bij de herdenking van de terreurslachtoffers op de binnenplaats van het Hôtel des Invalides in Parijs  zongen Yaël Naim, Camélia Jordana en Nolwenn Leroy  Quand on n’a qua l’amour  van Jacques Brel. Tegelijkertijd werden op een groot scherm foto’s van de 130 mensen werden getoond die bij de aanslagen om het leven kwamen. Het was een indrukwekkend gebeuren. Zo keerde dit chanson van Brel terug in het Parijs waar hij begin jaren vijftig zijn carrière begon.

Brel’s eerste chansonteksten zijn nogal braaf. Het waren simpele liedjes over al het moois in de wereld dat gekoesterd moet worden. Zelfs het chanson waarmee hij in 1956 doorbrak, Quand on na que l’amour, klonk tot voor kort wat naïef in de oren. ‘Als we alleen maar de liefde hebben om kanonnen tegen te spreken, dan hebben we de hele wereld in handen.’ Maar de wereld is veranderd. De sfeer van de Koude Oorlog is terug. De dreiging is voelbaar, overal in Europa en vooral in Parijs.

De Parijzenaars dromen weer van een tijd toen het leven goed, karig en zorgeloos was. De roman A moveable Feast (1964) van Hemmingway vliegt over de toonbank. Ook de hernieuwende waardering voor Brel’s Quand on na que l’amour laat zien dat er iets wezenlijks veranderd is. Dit chanson vertolkt het gevoel van de tijdgeest zo mogelijk nog beter dan Imagine van John Lennon. Het gaat er niet om of je je een wereld kunt voorstellen zonder religie. Dat weten we nu wel. Het gaat erom hoe je ook ná de dood van God in de goedheid van de mens kunt blijven geloven. Zelfs in tijden van terreur.

MoveableFeast

Ook in de late jaren vijftig vond het  chanson Quand on na que l’amour van Brel wereldwijd veel weerklank.  In Canada werd er zelfs een theologisch congres aan gewijd. En hoewel Brel zich vaak negatief uitliet over de clerus, werd hij door een criticus ‘le prêtre-ouvrier du music-hall‘ genoemd. Het was de tijd dat priesterarbeiders de fabrieken in gingen. In Frankrijk werd gesproken over la nouvelle theologie, terug naar de bron, naar het geloof van de eerste christenen. Het ging voortaan om het hier-nu-maals, niet langer over het hiernamaals. Religiositeit diende zich te uiten in sociale bewogenheid en niet in kwezelarijen. Het was de  tijd van het ‘modernisme in Lourdes’. Zelfs Gerard Reve droomde ervan om ooit nog eens katholiek te worden. Brel pakte zijn gitaar en klom het podium op.

De vroege teksten van Brel brengen zijn religieuze wortels aan het licht. In zijn puberteit was hij actief geweest in een nogal radicale, katholieke jongerenbeweging, die optredens verzorgde in ziekenhuizen, gevangenissen en sanatoria. In die tijd heeft hij ook geworsteld met een existentiële vraag. Hoe kan er een God bestaan met zoveel ellende in de wereld. Sindsdien is een angst voor een goddeloos universum hem zijn leven lang bijgebleven. De religie zonder God was tegelijk ook een nieuwe, seculiere religie, een litanie voor een schuldige, afwezige God die als een gemis ervaren werd.

Altijd als Brel in Luik kwam zong hij belangeloos in het ziekenhuis voor patiënten die ten dode waren opgeschreven. Zijn enorme levensdrift ging altijd gepaard met een fascinatie voor de dood. Een diepe angst voor een goddeloos universum moet ergens in zijn puberteit zijn ontstaan. Het was die angst van Pascal die hem zijn hele leven is bijgebleven. In de meeste biografieën van Brel wordt deze beslissende ervaring uit zijn jeugd verzwegen. Alleen Olivier Todd, die ook de biograaf was van Albert Camus, gaat er in zijn Jacques Brel, une vie summier op in.

Eenmaal in Parijs verklaarde Brel zichzelf atheïst. ‘God is een vermomming met een Belgische tongval’, zo beweerde hij destijds in een interview. ‘Het probleem hoe te sterven zonder God keert telkens weer terug in zijn chansons. In Le moribond zegt hij niet alleen vrouw en vriend vaarwel, maar ook de pastoor die aan zijn sterfbed staat: ‘We volgden niet de zelfde weg, maar hadden wel dezelfde bestemming’. En hoewel het probleem van een leven na de dood hem volgens eigen zeggen niet interesseerde – ‘l existence ou l’absence d’un au-delà ne me préoccupe pas’, kwam hij telkens weer terug op de dood, ook in de teksten van zijn chansons, bij voorbeeld in La mort, dat – in vertaling – onder meer werd vertolkt door David Bowie.

‘Mais qu’y a-t-il derrière la porte
Et qui m’attend déjà
Ange ou démon qu’importe
Au devant de la porte il y a toi

‘Dites, si c’était vrai’, zong Brel in 1958. Als het waar was, wat er allemaal over het leven van Christus was opgetekend, dan zou hij het zeker geloven. Want het was zo mooi allemaal, als je erin gelooft. Maar het was ook te mooi om waar te zijn. Zeker zoals het altijd was opgevat. En toch bleef Brel geloven. Niet in God of een Verlosser, maar wel in de wereld zoals hij eigenlijk hoort te zijn. De mythe van Brel formeerde zich pas echt in de jaren zestig. In een onwaarschijnlijk tempo ontstaat dan het ene meesterwerk na het ander: Ne me quitte pas, Jef, Le plat pays, Amsterdam, Mathilde….

Prachtige chansons, soms poëtisch en verstild, dan weer met een meeslepend crescendo, maar altijd gezongen met een ongekende overgave. Zijn fysieke verschijning op tv, met zijn zwetend gezicht, indringende mimiek en onwaarschijnlijk lange armen, moet – ondanks het kleine zwart-wit beeld in die tijd – bij menigeen een onuitwisbare indruk hebben nagelaten. Bij mij in ieder geval wel. In de meest kwetsbare periode van mijn leven hebben de chansons van Brel mij meer gevormd dan de opleiding bij de jezuïeten, hoewel ik beslist niet omzie in wrok.

1964 is het oogstjaar van Brel. In dat jaar ontstaan zijn mooiste chansons die stuk voor stuk klassiek zijn geworden. In Le dernier repas roept hij voor de laatste maal ‘God is dood!’ en gooit een steen naar de hemel. Hij wil dat er prachtige wijnen worden gedronken, maar ook miswijn. Hij wil dat iedereen zich te goed doet, eerst aan enkele zwartgerokte priesters, en dan aan een fazanthaan uit de Périgord. Brel provoceert en beledigt nog één keer alle brave burgers die weldra ‘het klootjesvolk’ zullen gaan heten. Als de maaltijd voorbij is moeten alle gasten vertrekken. Brel trekt zich terug op zijn heuvel, verbrandt zijn jeugdherinneringen in zijn laatste pijp, bekleedt zijn ziel met de voornaam van een geliefde… en weet, dat hij dan nog één keer angst zal voelen. Doodsangst. Brel roept hier het beeld op van Christus op de koude steen, een eigentijdse Man van Smarten. De tekst van dit chanson kun je lezen als een seculiere versie van ‘Het Laatste Avondmaal’.

Alle chansons van Brel zijn inmiddels wereldberoemd. Minder bekend is wie Brel eigenlijk was. Een Don Quichot, die de wereld niet wilde zien zoals hij is, maar zoals hij eigenlijk hoort te zijn. Een bevlogen dromer die een ongrijpbare ster uit de hemel wilde pakken. Brel zong met een ongekende passie over leven en dood. Over tederheid en pijn. Over de Vlamingen, die hij liefhad, maar ook verfoeide. Hij was een hemelbestormer, maar ook een provocateur. Hij hekelde kleinburgerlijkheid en kwezelarij. Maar als geen ander kon hij ook het beeld van een stad voorgoed veranderen door zijn poëzie. Hij zong over steden als Amsterdam, Parijs, Luik… en Brussel. De stad van zijn jeugd, de stad ook van zijn grootouders die hier ooit dansten en verliefd werden.

Zijn gedrevenheid lijkt nu onlosmakelijk verbonden met de naoorlogse jaren van wederopbouw. Een tijd van optimisme, van grote idealen en vergezichten, maar ook van het grote afscheid van het geloof. Maar Brel was ook een de zanger met ‘het goddeloos geloof’. Hij had een eigenaardig godsbeeld. Veel van zijn teksten verwijzen naar een existentiële afwezigheid van God, waarbij de woede over de dood van God hemelhoog kon oplaaien. Zo hoog zelfs dat de vraag rijst of Brel zijn geloof ooit echt heeft opgegeven. Het christelijke geloof was op zijn retour, maar de diepe emoties die met dit geloof verbonden waren zochten hun eigen uitweg. Precies op dat kruispunt begon Brel te zingen.

De originele versie van Brel’s Quand on na que l’amour is HIER te zien.

3 Reacties »

  1. Aldus H.

    11 december 2015 op 04:20

    Oke. Ik geef toe. Ik ben- en doe niet even altijd leuk.
    Ik vloek, ik scheld, ik schreeuw, val aan en bijt.

    Dat doe ik echter niet ‘voor de gein’ of omdat ik dat leuk vind. Integendeel zelfs, ik kan mijn tijd héél wat beter gebruiken!

    Maar. Het. Punt. Is.
    Ik kan slecht tegen leugens, doofpotten, idioten, randdebielen, maar bovenal slecht tegen liegende politici, dubbele agenda’s, ‘gekleurde’ media, en wetenschappers die een politiek doel volgen, waarmee zijn hun VAK verloochenen, misbruiken zelfs, tégen de mensheid, voor money money money. Of angst voor baantje, dat is het ook vaak. Kan het me nog voorstellen ook, maar het is vreselijk ongewenst.

    Nogmaals: de wetenschap is het laatste bastion. Als DIE gekaapt is is het einde beschaving. En die kant gaat het hard op. Snoeihard zelfs. De kunst immers al buitenspel gezet.
    Dat zou een immens teken aan de wand moeten zijn, maar nee hoor.
    ‘Morgen wordt alles beter. Economie trekt aan’. Yeah right.

    Vandaar nog eenmaal wat dingen over global warming. Hopelijk vooralsnog voor het laatst.
    Waarom global warming? Omdat dat redelijk simpel is om met cijfers te debunken. Cijfers waar overigens voor en tegenstanders het over eens zijn, dus geen dubbele agenda’s, gekleurde meningen, nee, domweg meTingen.

    Voor wie net van Mars kwam een korte samenvatting:

    Iets minder dan 400 particles per million van lucht bestaat uit CO2.
    Dat is in procenten: 0,04% van lucht is CO2.

    Slechts 4% van deze 400 echter is man-made, de rest (96%) is natuur. Rottende bladeren, dode bomen, cute kitten scheten, al dan niet onderzeese vulkanen enzovoorts.
    In aantal particles zijn dat 16, in procenten is dat 0,0016%

    CO2 houdt maximaal 1/310 de deel warmte vast, uitgaande van een gas dat 100% warmte vasthoudt. (wat geen enkel gas kan, hooguit 5% of zo)

    Onze gezamenlijke overheden willen echter een reductie van 20% op CO2 uitstoot.

    Dat komt neer op: de overheid wil niet dat u 16 particles per million uitstoot maar maar 12,8.

    De overheid gaat dus van uw belasting geld miljarden, zo niet triljarden investeren om slechts 3,2 particles per million te ‘besparen’ en draconische maatregelingen te nemen.

    Miljarden, triljarden, om 3 particles per miljoen te voorkomen!

    Een Orwelliaanse klucht van Bijbelse proporties.
    Maar ik ben er nog niet eens. Want CO2 houdt maximaal maar 0,3%
    warmte vast. Uitgaande van N2O (lachgas) wat een 310 keer ‘erger’ broeikasgas is dan CO2. Maar ook lachgas houdt maximaal maar 5% warmte vast, dus kun je die 0,3% wel door factor 20 delen.

    Maar goed, laten we er maar 0.1% van maken. (gedeeld door 3 dus, en niet 20)

    In aantal particles berekend betekent dit dat de overheid triljarden investeert om NETTO 0,1% van 3,2 particles te besparen.
    In aantal particles is dat 0,0032 !!!

    Heeft u het allemaal een beetje kunnen volgen? Overigens is alle data, veelal via Wikipedia gewoon na te checken. Ik heb persoonlijk ook geen énkel belang om data te manipuleren. Ik kan hooguit rekenfouten maken.

    Als ik rekenfouten maak, laat het dan maar weten hoe het wel zit.
    Enne.. meTingen, geen meNingen.

    Maar nu het punt waar het werkelijk om gaat.
    Om u een idee te geven.

    Stel: per miljoen inwoners zijn er 0,0032 vluchtelingen.
    Hoeveel zijn dat er op 17 miljoen? in NL:
    17 keer zoveel dus en dat is dan 17 * 0,0032 = 0,0544 vluchteling.

    En daar gaan dan miljarden van uw geld naar toe!
    Naar 0,0544 vluchteling! 0,0544 mens is hooguit een oor, neus, of paar tenen. ELKE vluchteling zou dan ongeveer 18 MILJARD euro soepsidie krijgen als je het vergelijkt met de investering in CO2. Nou, ik zou het wel weten!!! Ik vlucht!

    Begint u een beetje de totale waanzin te begrijpen van uw ‘overheidsbeleid’?

    En kijk. Als de wetenschap het niet doet, faalt, moet u nu zelf keihard ingrijpen in die runaway politics. Het is de waanzin ten top.
    Orwelliaanser kan het niet.

    Denk nou verdorie eens (weer) zelf. Hoe kunnen 16 particles CO2 de aarde (lucht) opwarmen? Dat kunnen ze niet. Never, ever nooit niet. En 20% besparing daarvan (dus 3,2) al helemaal niet.
    Nog afgezien van water/zee, wat een factor duizend maal zwaarder is dan lucht. Dat zou betekenen dat 16 particles lucht 1000 kilo water substantieel zouden kunnen opwarmen.
    Alsof u met uw adem een olympisch zwembad zou kunnen opwarmen.

    En had ik al gezegd dat waterDAMP (wolken en zo) het grootste broeikasgas is? > 95%? Maar genegeerd door IPCC want is geen gas maar damp? Ook dit kunt u zelf makkelijk testen.
    [1] U ligt op het strand te zonnebaden. Het is heerlijk warm.
    Ineens komen er wolken voor de zon en binnen minuten krijgt u het koud. CO2? Of toch wolken?
    [2] Het was een hele warme dag. S’ nachts is het een heldere hemel zonder wolken. Ineens voelt het veel kouder aan dan gisteren toen het ’s nachts nog bewolkt was. Oftewel: de aarde kan uitstralen.
    Nou ja, en en en en en.

    Die hele ‘global warming’ gaat over TOTAAL andere zaken.
    Volkomen nep. Ken u de ‘filosofie van de useless eaters’?

    U bent het probleem. U bent die opvreter, die wandelende strontfabriek. U bent de vervuiler. U stookt de aarde op, vist de zeeen leeg, kapt regenwouden etc. En de ware elite wil dat niet. Die willen alles voor zichzelf. U moet weg. Opzouten, oprotten, wegwezen, ga es dood! Nu!

    DAAR gaat die global warming over.
    Deels hebben ze overigens nog gelijk in ook, de mens vervuilt ook wel degelijk en heeft te weinig respect voor de natuur.

    En het financiele systeem gaat daar ook over. Iedereen even arm, behalve zij. Evenals het pharma kartel. U moet dood! Genezen? Welnee man, behandelen. Eerst financieel leegtrekken en dan ‘we kunnen niks meer voor u doen’. Niks geen oplossing voor kanker: meer geld voor onderzoek! (en dat tot in het oneindige)

    Weet je wie dit spel trouwens donders goed door hebben? De Russen! Kijk maar eens vaker naar RT.
    Overigens hebben die recentelijk besloten om de grootste non GMO voedselleverancier ter wereld te worden. Goed zo! Go Putin, go!

    En in Iran zijn ze ook niet gisteren uit een ei gekropen, kijk maar eens PressTV. En u maar denken dat dit achterlijke regio’s zijn he?
    Want dat is u -helaas- zo geleerd.

    Wel. Vraag aan mezelf. Heb ik mijn punt kunnen maken?
    Dat man-made CO2 het probleem niet is maar vervuiling en bijvoorbeeld boskap wel? Dat er op basis van false science totaal verkeerde beslissingen worden genomen? Dat man made CO2 in feite een stealth weapon 2.0 is om de gehele aarde en omstreken te kunnen controleren? Economische controle van gehele continenten, maar ook population control?

    De aarde is te vol volgens sommigen. Overbevolkt. Of WORDT anders te vol. Eveneens onzin, maar de elite vindt dat zij voor God moeten spelen/hun taak is, en élk wapen is geoorloofd. Man made CO2 is er daar een van.

    HET grote probleem is echter: 20% van energie reductie leidt tot immense decline van de mensheid. Ik durf bijna te stellen: energie reductie gaat leiden tot immense criminaliteit, vluchtelingen problemen, en (exotische) ziekten waarvan we dachten dat die waren uitgestorven, steken de kop weer op. Oa door armoede, zorg niet kunnen betalen, dakloosheid, vermindering van hygiene enzovoorts.

    Anders gezegd: decline in het kwadraat.
    En dat kan domweg hard gaan: zie de asieltsunami.

    800.000 mensen in DSl kunnen hun energie rekening niet meer betalen vanwege ‘groene revolutie’. Bedenk zelf eens als u geen stroom of gas meer heeft. Zou niet een x percentage mensen extra ziek worden vanwege kou? Kunnen ze niet naar hun werk, steken ze anderen aan, bedrijf in problemen, extra mensen in de ziektewet, daar gaat vervolgens alles mis met te late betalingen, waardoor betalingsachterstanden, daardoor nog meer afsluitingen, en vanaf dat moment gaat letterlijk alles mis. Vrouw verlaat u, wil en kan niet in de kou zitten met kind, scheiding, toestanden om de kinderen, enzovoorts.

    Hoe dan ook. Ik hoop in Godsnaam de totale belachelijkheid te hebben kunnen aantonen van die nep global warming, wat het u kost, en dat de oplossing van het probleem duizend maal erger is dan het probleem zelf.

    Wat linkjes en kwoots nog maar:

    “Gezien de wereldwijde instabiliteit, inclusief die in het voormalige Soviet blok, is het een absolute verplichting om controle te krijgen over de technologie in de wereld, de wapens en natuurlijke hulpbronnen.. De onmiddellijke reductie van de wereldbevolking, overeenkomstig de aanbevelingen uit het midden van de jaren 1970 van het Draper Fonds, dient onmiddellijk in werking te worden gesteld.

    De huidige, immense overbevolking, die ver ligt boven de capaciteit die de wereld aan kan, kan niet worden bestreden door de reductie van de geboortecijfers via vruchtbaarheidsbeperkingen, sterilisatie en abortussen, maar dient te worden bereikt door de reductie van de huidige aantallen. Deze dient te worden uitgevoerd met elk middel dat noodzakelijk is.”

    Initiative for the United Nations ECO-92 EARTH CHARTER

    * * *

    Een redelijke schatting van een geïndustrialiseerde wereldmaatschappij, volgens de Noord Amerikaanse levensstandaard, zou 1 miljard mensen zijn. Dit dient te worden geïmplementeerd binnen 30-50 jaar, 2/3 van de wereldbevolking dient te verdwijnen.

    UN Biodiversity Assessment on Sustainable Human Population; US Senate September 9, 1994

    * * *

    CNN-oprichter Ted Turner weet het wel: “een reductie van 95% in vergelijking met het huidige niveau, zou ideaal zijn”
    “Een wereldbevolking van totaal zo’n 250-300 miljoen mensen, dus een reductie van 95% in vergelijking met het huidige niveau, zou ideaal zijn”

    Ted Turner, owner of CNN, in an interview with Audubon magazine

    * * *
    Ons programma in El Salvador werkte niet; de infrastructuur aldaar was onvoldoende om het programma te steunen. Er waren gewoon godverdomme teveel mensen.. Om écht de populatie te verminderen, snel, dien je alle mannen in het gevecht te betrekken en is het nodig dat je significante aantallen vrouwen vermoord in de vruchtbare leeftijd… De snelste manier om de bevolking te verminderen, is via de hongersnood, zoals in Afrika, of via ziektes zoals de Zwarte Dood..”

    Thomas Ferguson, State Department Office of Population Affairs

    * * *

    “Within the next 5 to 10 years it would probably be possible to
    “A cancer is an uncontrolled multiplication of cells; the population explosion is an uncontrolled multiplication of people…. We must shift our efforts from the treatment of the symptoms to the cutting out of the cancer. The operation will demand many apparently brutal and heartless decisions.”

    Stanford Professor Paul Ehrlich in The Population Bomb

    * * *

    Om de wereldbevolking te stabiliseren, dienen we zo’n 350.000 mensen per dag te elimineren. Het is een verschrikkelijke uitspraak, maar het is net zo slecht om de uitspraak niet te doen.

    J. Cousteau, 1991 explorer and UNESCO courier

    * * *
    “Ik geloof dat de menselijke overbevolking een fundamenteel probleem is op onze Aarde, vandaag de dag”. en “Wij mensen zijn een ziekte geworden, de ‘Mensenpokken’.

    Dave Foreman, Sierra Club and co founder of ‘Earth First’!

    * * *

    http://bovendien.com/categorieen/actualiteit/de-duivel-schijt-altijd-op-dezelfde-hoop

    Het is tijd om eens goed boos te worden mensen.
    En uw ware vijanden te herkennen.

  2. Aldus H.

    11 december 2015 op 05:36

    Sorry. Als laatste nog even dit:
    Frl kent op zijn minst twee ‘energie’ blogs.
    Toevallig zijn beide behoorlijk sceptisch.
    Een is
    http://www.gertjaap.van-ulzen.nl/

    (ex? politicus )

    en ander is climategate.nl
    (groep wetenschappers. maar dan echte)

    “Klimaat? Ons grootste probleem is armoede!”

    “Het is niet verrassend dat zelfs de Bijbel begint met energie. Het eerste wat God schiep was het licht. Vervolgens kwam de rest.”

    http://climategate.nl/2015/12/09/goklany-klimaat-ons-grootste-probleem-is-armoede/

    En gek genoeg zie ik wel een patroon. Zowel de mede oprichter van Greenpeace, Patrick Moore, alswel Ralf Bodelier , een van de mede oprichters van het IPCC nota bene, slaan beide 180 graden om.
    En dan heb je het niet over kleine jongens.
    Noem het voortschrijdend inzicht.

    Dus… er is ietsje van hoop. Dat wensdenken weer wordt omgezet in wetenschap. Wetenschap zoals het hoort. Feiten. Geen meningen.

    Ik juich de dag toe dat wetenschappers hun eigen domein weer opeisen en al die politieke en media kneuzen eens een immense trap onder hun reedt geven.

    Nogmaals: wetenschap is het laatste bastion. Laat u in godsnaam niet kapen door die kneuzenkermis die zich den haag of brussel noemen.

    En wie zich laat knechten door die politieke kneuzen (of meelopers, of er op stemt) heeft een bewezen Andries Knevel Poephoofd. (AKP) Dit laatste is trouwens keihard bewezen. Peer to peer review van mij en ik.
    Heeft u een AKP? Dan moet uw hoof keihard voor een APK.

    Nou, genoeg nu, nu ist klaar!

    Maar hou dit in uw hoof: 16. 16 particles op de miljoen lucht warmen de aarde op. Uw schuld. Uw aandeel. Betalen kreng!

    16.

    Komt ie nog een keer:

    16.

    16 particles.

    Per miljoen.

    16 particles per miljoen warmen de aarde op.

    16.

    Uw schuld.

    16.

    Obey.

    16.

    You feel very sleepy now.

    16…… 16 …….. 16…….. miljoen……. miljoen…. miljoen….

    16.

    Government wil save you.

    16.

    …zzzzzzzzzzz…..

    16…….
    16………………………. my fault…….
    16…………………………………………………….

  3. j'aime

    11 december 2015 op 12:08

    ‘Ríken!’
    ‘Non, rikén!’

Laat een reactie achter

(verplicht)

(verplicht, wordt nooit weergegeven)