Godzoekers & goddelozen in boeken

Slide1

‘Een uitgangspunt van Babyboomboek is de samenhang tussen fictie en non fictie: beide genres hebben het wereldbeeld van de babyboomers gevoed. Dat non-fictietitels die invloed hadden ligt voor de hand, maar bij romans is dit effect op het eerste gezicht minder vanzelfsprekend. Althans wanneer men het romantische idee onderschrijft dat een literaire tekst een autonoom product is van de unieke kunstenaarsfantasie die de lezer meevoert naar de ijle sferen, verder verwijderd van de wereldse realiteit. Daartegenover staat echter een andere opvatting over de romankunst: literatuur is verbonden met de wereld, geeft commentaar op het persoonlijke bestaan of op maatschappelijke ontwikkelingen. Zeker bellettrie bestaat in de eerste plaats bij de gratie van de verbeelding, maar ‘verzonnen’ hoeft niet los te staan van ‘werkelijk’ . In haar studie De droom der rede (1982) die in dit boek nog uitvoerig ter sprake komt, houdt Ronnie Dessaur (beter bekend onder jaar literaire schuilnaam Andreas Burnier) een pleidooi om romanliteratuur te gebruiken als bron van individuele en maatschappelijke ervaringen. In navolging van die oproep zal ik een aantal romans bespreken die invloed hadden op het wereldbeeld van de babyboomers.’

Zo verantwoordt Ronald Haverman zijn werkwijze die hij heeft gevolgd bij het schrijven van Babybook. Op zich is hier niets mis mee. Alleen is het wat merkwaardig dat hij zich beroept op het boek De droom der rede van Ronnie Dessaur, dat verderop in zijn boek in inderdaad uitgebreid ter sprake komt. Waarom nu juist zij als legitimatie moet dienen, terwijl hij dit boek kritisch bespreekt (‘het behoort tot een egomanisch oeuvre’). Ik ben De droom der rede gisteren gaan lezen en inderdaad, het valt ook niet mee. Ik heb nooit geweten dat Andreas Burnier zo’n zweverig type was. Ze probeert in 250 bladzijden 200o jaar cultuurgeschiedenis op de schop te nemen om aan te tonen dat het westerse mensbeeld vooral na de Verlichting vervlakt en verschraald is. Na al die eeuwen is dit mensbeeld gesimplificeerd tot een materialistische, monistische visie. We luisteren teveel naar de ratio en te weinig ar het gevoel, daar komt haar betoog in essentie op neer.

Dat wreekt zich ook in haar eigen vakgebied, de criminologie, waarin ze allerlei richtingen onderscheidt, maar zelf kiest voor een fenomenologische benadering van het verschijnsel mens in al zijn gelaagdheden. ‘Criminosofie’, zoals ze het zelf noemt, waarbij ze een diskwalificatie van haar reductionistisch denkende college Wouter Buikhuisen als geuzennaam gebruikt. We moeten weer terug naar het volledige mensbeeld van Plato en Plotinus, Giordani Bruno, Ficino.en anders wel Jung .. afijn de hele santenkraam van humane alternatieven. Ondertussen passeren allerlei esoterische termen de revue: ziel, het bovenbewuste, het kosmisch bewustzijn en zelf de reïncarnatie, waarin ze zelf blijkt te geloven. Het op hol geslagen rationele Westen moet zich weer spiegelen aan de verstilde introversie van het Oosten  Ik kan niet ontkennen dat ik zo af en toe enige belangstelling aan de dag leg voor wat tegenwoordig zo mooi ‘spiritualiteit’ wordt genoemd, maar dit is mij toch echt te gortig.

Ik moest opeens terugdenken aan Michael Zeeman. Tijdens een openbaar debat in Leeuwarden, ergens in de jaren tachtig, dat op de radio live werd uitgezonden door Omrop Fryslân, werd Zeeman op een gegeven moment geïnterrumpeerd door een vrouw uit het publiek. Ze was nogal spiritueel aangelegd en gefascineerd door ‘het hogere’. Ik weet niet of het een vraag was of een opmerking wat zij te berde bracht, maar de reactie van Zeeman was dodelijk. Hij zei (ik citeer uit mijn geheugen): ‘ Ik kan deze opstapeling van onzin niet anders duiden dan een vrouwelijk symptoom van de overgang.’ Zeeman had het niet zo op vrouwen en zeker niet op ‘zweefteven’. Nu had Zeeman wel meer reacties die niet bepaald van wellevendheid getuigden. Als iemand die hem niet aanstond hem een hand had gegeven, placht hij wel eens aan zijn eigen hand te ruiken en dan met een vies gezicht uit te roepen: ‘Zeker net gemasturbeerd!’

Maar terug naar Andreas Burnier, want daar hadden we het over. Haar boek De droom der rede past in een tendens die zich in de jaren tachtig aandiende en die je het best zou kunnen aanduiden als de terugkeer van de religie in de Nederlandse literatuur. In 2006 hield Jaap Goedegebuure zijn inaugurale als hoogleraar Nederlandse letterkunde in Leiden met als titel Het mythische substraat, verhaalpatronen in de Nederlandse literatuur van de twintigste eeuw. Goedegebuure wees er toen op, dat er een substraat is van oude verhalen van mythische en Bijbelse oorsprong in een groot deel van de hedendaagse literatuur. Literatuur is volgens Goedegebuure – vanaf de Oudheid tot nu – niet louter een spel van techniek vorm en esthetiek, maar iets wat zin en samenhang kan stichten. Literatuur biedt ‘een bron van betekenissen die verder reiken dan het resultaat van een op close reading gebaseerde en dus verantwoorden interpretatie’. Zelfs in een tijd van secularisering kruipt de religie in de literatuur vaak waar zij niet gaan kan. Sterker nog, er zou zelfs sprake zijn van een kentering. Zo stelde hij:

‘Gedurende het laatste decennium is in de neerlandistiek een voorzichtig begin gemaakt met het opruimen van de op Forum teruggaande ‘Rezeptionsbehinderung’. Ongetwijfeld gestimuleerd door een sedert de jaren tachtig in zwang gekomen klimaat waarin auteurs als Andreas Burnier, Oek de Jong, Frans Kellendonk, Willem Jan Otten en Désanne van Brederode weer onbekommerd over God en geloof konden spreken, daarmee de hoon van criticasters als Rudy Kousbroek, Carel Peeters, Gerrit Komrij en Michael Zeeman trotserend, is ook de neerlandistiek op zoek gegaan naar religieuze sporen in de literatuur van de twintigste eeuw.’

Daar stonden ze dus in twee kampen tegenover elkaar. Andreas Burnier en Michael Zeeman, als representanten van de godzoekers en de goddelozen in de Nederlandse literatuur. Als ik ‘als lezende babyboomer’ zou moeten kiezen in welk kamp ik mij het meeste thuis voel, zou ik het bij God niet weten. Telkens weer pendel ik heen en weer, omdat de argumenten mij niet aanstaan waarmee het debat doorgaans wordt gevoerd. Het is steeds weer het een of het ander – God of goddeloos – en haast nooit allebei, laat staan iets wat daar tussenin zit. God kun je ook zoeken door hem te verlaten. Dat was was ook precies wat er in de jaren zestig gebeurde bij veel mensen van mijn generatie – in ieder geval met mij –  en wat ik niet terugvindt in het Babyboomboek. Ik kan me ook niet of nauwelijks vinden in ‘het wereldbeeld van de babyboomer’ zoals dat Ronald Havenaar wordt geschetst. Misschien ben ik geen echte babyboomer. Misschien heb ik geen wereldbeeld. Maar het meest waarschijnlijk lijkt me toch dat ‘het’ wereldbeeld van ‘de’ babyboomer, waarnaar Havenaar in al die boeken zo naarstig op zoek is gegaan, helemaal niet bestaat.

6 Reacties »

  1. Wiersma

    20 augustus 2015 op 03:45

    Huub man. Haal die kop van je nou eens uit die boeken en ga eens wat DOEN. Oftewel: stap eens uit die virtuele wereld die religie heet en ga nou eens echt ZIEN.

    Ga in de tuin zitten en KIJK eens naar wat je ziet.
    Of zie eens naar waar je kijkt.

    Geen boek, puur natuur. En kijk GOED. In detail. Zelfs een schutting of stenen muur, maakt niet uit: ook natuur, hoewel iets minder puur.

    Je moet helemaal niet zoeken naar God als moraalridder, je kunt eens beginnen met kijken naar zijn resultaat: de natuur.

    Het is niet belangrijk wie God is, kijk eerst nou maar eens naar zijn kunstwerken. Ga maar uit van het goede, want anders was er geen eens leven en bestond jij ook niet.

    Ik vind het doodzonde van de rekenkracht van je brein, want dat heb je wel.

    En trouwens: heb je het al eens geprobeerd? Water drinken uit die zon beschenen blauwe flessen die je hebt? Is er verschil merkbaar?

    Toevallig heb ik gisteren ook blauwe flessen gekregen. Nog geen experiment gedaan. Binnenkort.

    En ter info: dit is/was niet mijn idee/kennis maar van een website.
    Tav van licht kan ik me er iets bij voorstellen: blauw licht genereert energie. Zie zonnebank.
    Maar of dit ook door water te ‘vangen’ is? Geen idee!
    Gewoon eens een keer uitproberen dus.

    Kan iedereen doen trouwens, die wat voor kleur flessen dan ook heeft. Water er in, dag in zonlicht zetten, opdrinken en kijken/proeven of er verschil is met het originele ‘basis water’.

    Wellicht beide waters even afkoelen tot dezelfde temperatuur.

    Houdt u ons op de hoogte van -al dan niet- Gods wonderen? 🙂

  2. Eddy Drost

    20 augustus 2015 op 13:04

    Wiersma,

    U heeft het over spacetraveling. Het is voor mij als niet al te snuggere, maar gelukkig inderdaad wel de leukste thuis lastig voor te stellen wat u daar exact mee bedoelt. Al meer dan een eeuw gaan wij er vanuit dat niets sneller kan dan licht. Een reis naar een andere planeet waar de omstandigheden gelijk zijn aan die op aarde ( mocht die ooit gevonden worden ) zal onnoemelijk veel tijd in beslag gaan nemen en kunnen we wel spreken van een niet overbrugbare afstand. Met de kennis van nu zijn wij dus gedoemd het hier op aarde uit te zingen. Natuurlijk zal in de toekomst regelmatig door de ruimte gereisd worden, maar zal die reis weer op aarde landen. In theorie is het natuurlijk wel mogelijk dat de mens ooit op een andere planeet verder kan gaan, maar dat zal dan in een spaceship moeten waar kinderen op kinderen etc de vlucht zullen overnemen en wie weet hoeveel jaar onderweg zijn. Wel zal dan het eet- en waterprobleem moeten worden bekeken. Ook al geen eenvoudige zaak, maar misschien op te lossen. Als mijn berekeningen kloppen dan kan de mens een spaceship bouwen dat maximaal 90% van de lichtsnelheid kan halen. Tevens heb ik gekeken naar de snelheid van zwaartekracht. Tot mijn verbazing kom ik dan ook uit op ongeveer de snelheid van licht, waarbij ik dan maar even gemakshalve achterwege laat of het gerechtvaardigd is om zwaartekracht een snelheid te geven. Waar ik mij, en daarom schreef ik deze inleiding, over verbaas is dat de mens nog niet instaat is om energie uit zwaartekracht te halen. ( zover ik mij bewust ben .) Wel bijvoorbeeld uit de zon en de wind. Misschien wilt en kunt u daar uw licht over laten schijnen? Tenslotte en wellicht maak ik mijzelf hiermee belachelijk, maar dat is niet erg, het volgende. Stel dat je zwaartekracht wel kan opslaan en zelfs kan verdubbelen tot in het kwadraat. Je laadt de zwaartekracht van de zon op en laat het apparaat los, zou je dan sneller dan licht op de zon kunnen afvliegen? Of houdt het dan ook op bij de snelheid van het licht? Is er sowieso altijd een koppeling tussen Energie, massa en een constante lichtsnelheid?

  3. 20 augustus 2015 op 13:05

    ‘lezender!’
    ‘non, zendeler!’

  4. boppe de stars

    20 augustus 2015 op 22:12

    as der yn
    sa’n ruimteschip*
    mar wol wat rûmte
    ᴺᴼᴺ ᴿᴼᴹᵀᴱ
    oer bliuwt

    *spûceship/*spoceship

  5. Wiersma

    21 augustus 2015 op 04:31

    @Eddy: ik heb al vaker gemierenneukt over het woord ‘zwaartekracht’. Zwaarte is relatief, aantrekking is absoluut.
    Hoe meer massa, hoe meer aantrekking.
    En kwadratisch afnemend met de afstand.

    Voorbeeld: een magneet trekt aan een andere magneet x maal de kracht van zijn gewicht. Dus alleen vandaar al is het woord zwaartekracht obsolete. Net als black Hole. Het is helemaal geen zwart gat, het is een zwart GEHEEL.

    Het ziet er weliswaar uit als een zwart gat, want ook licht wordt er in gezogen, maar het is alles behalve dat. Het is een black Whole.

    En wormholes is ook al zo’n misleidend fabeltje.

    Maar verder. Een magneet kun je ook zien als opgeslagen aantrekkingskracht. Maar draai je één pool om van een magneet, dan krijg je ‘afstotings kracht’.

    Verder zijn er deeltjes die al 25.000 keer sneller gaan dan licht.

    Overigens lijkt het me best gevaarlijk om met lichtsnelheid door het universum te crossen: een mini-meteorietje (een zandkorreltje) en je schip is lek.

    Dit kan alleen als je een direct-energy- schild om je schip heen bouwt, oftewel, alle materie die in je weg komt ‘verdamp’ je van massa tot energie.
    Sommigen zijn van mening dat dit soort ‘straal wapens’ bij 9/11 zijn gebruikt om de torens te laten instorten. Kerosine is niet heet genoeg om staal te laten smelten.
    Maar het wordt een heel ander verhaal als je de ‘binding’ tussen atomen weet te verbreken.

    En DAT is eigenlijk wel nodig als je het universum in wilt. En zeker met lichtsnelheid. Je moet niet ergens tegen op knallen. En mini-meteorieten zijn wel degelijk een gevaar.
    En reken maar dat daar HARD aan gewerkt wordt om dit soort toekomstige problemen op te lossen.

    De mens is altijd al een reiziger, een nomade geweest.
    Plus better safe than sorry.
    De happy few zijn echt allang bezig om te escapen mocht het met de aarde misgaan. Niet verwonderlijk. Regeren is vooruitzien, en een puur evolutionair proces. Overleven. Ook al is er (nog) geen gevaar.

    Over de koppeling materie en energie: E=MC2.
    Energie gaat dus ten koste van massa.

    Maar mogelijk dat God dus iets heeft van: ja, maar ik voedt het heelal continu met deeltjes. God als boer/zaaier dus. Omdat leven nogal wat energie vergt. En het heelal ‘lek’ is aan de buitenzijde.

    Verder. Aantrekkingskracht neemt kwadratisch AF met de afstand.
    Elk deeltje in het heelal ‘trekt’ in feite aan elkaar.
    Omgekeerd betekent het ook: de aantrekkingskracht zal kwadratisch toenemen naarmate een object dichterbij komt.
    Zie het als ‘valversnelling’.

    Geen idee of deze de lichtsnelheid kan halen zonder wrijving of weerstand.

    Maar ook werkt deze stomme natuurkundige ‘dode’ wet sociaal/emotioneel: ‘uit het oog, uit het hart’.
    Niet voor niks ontstaan veel relaties uit werkomgeving: men draait als satellieten om elkaar heen en ‘de aantrekking neemt toe tot deze versmelt’.

    Maar verder: men weet eigenlijk nog niet eens wat aantrekkingskracht of magnetisme is.

    Water valt te recyclen en voedsel ook. Mits er energie (licht) aan toegevoegd wordt.
    Maar verder zou ik zeker veel Vitamine C meenemen om te voorkomen dat de ruimtereizigers scheurbuik 2.0 zouden oplopen.

    Zal je zien: aan alles gedacht, gezouten haring: check.
    Rum om besmetting drinkwater te voorkomen: check.
    Fruit en groente: ehm ja, hadden we mee, maar verrot inmiddels.
    Total result: FAIL.

    Toegegeven: bij spacetravelling komt nogal wat kijken. Maar wat denk je zelf? Dat niemand hier ter wereld mee bezig is? Ha!
    Tuurlijk wel.
    En reken maar dat diegenen die hier mee bezig zijn NIETS lekken naar de buitenwereld.

    Er zijn dus eigenlijk twee soorten wetenschap: de échte, en de breadcrumps. U krijgt de laatste, want het is echt niet de bedoeling dat u mee gaat op vliegreisje.

    En MEDE hierom zal er NOOIT een oplossing voor kanker komen.
    Voor u, de burger.
    Wetenschap is een wapen geworden.
    Een wapen in dienst van de happy few, maar die kennis is niet (meer) bedoeld voor u de burger.

    Die veelbelovende 21ste eeuw is er wel degelijk. Maar die Ark van Noach 2.0, daar moeten alleen ‘zij die geslaagd zijn in het leven’ op. En niet u, de nietszeggende- vervangbare chipsvretende bankhangende burger.

    En u? U betaalt HUN feestje, maar U zal zelf nooit uitgenodigd worden.

    @ Boppe de stars: Jo hawwe gelyk! Bij ruimteschip denk je toch altijd aan een schip met héél veel ruimte! Maar als je die filmpjes ziet, man oh man, zitten ze een partij op elkaar gepakt! Niks geen ruimte, lijkt eerder een bezemkast of goedkope studentenkamer.

    Nou, zo eerst maar weer eens.

  6. Eddy Drost

    21 augustus 2015 op 16:53

    Wiersma,

    Met die deeltjes bedoelt u neem ik aan tachyonen, maar staat al onomwonden vast dat die ook echt bestaan?

Laat een reactie achter

(verplicht)

(verplicht, wordt nooit weergegeven)