Fading away

Slide1

Schermafbeelding 2015-08-11 om 11.24.49

Het was niet nieuw voor me toen ik dit gisteren las in De Volkskrant. Toch brengt het elke keer weer een schok teweeg als je leest dat het heelal aan het uitdoven is en er onherroepelijk – zij het in de zeer verre toekomst – een moment komt dat het heelal ophoudt te bestaan en de hittedood sterft. Vluchten kan dan niet meer. Je mag aannemen dat de technologie in de komende millennia nog veel in petto heeft. Wie weet zal de mens ooit tot interplanetaire en zelfs interstellaire volksverhuizingen in staat zijn. Maar dat alles is op de lange termijn beschouwd uitstel van executie. De mens is sterfelijk maar het heelal is dat evenzeer. Na ons de zondvloed. We hebben nog even de tijd.

En toch, er komt een moment dat niemand meer weet dat er ooit een heelal heeft bestaan simpelweg omdat er dan van geen heelal meer sprake zal zijn. Voor een herinnering is een ‘zijn’ nodig en als er geen heelal meer is dan is er ook geen ‘zijn’ meer. Wat is er dan nog wel? Niets. Dat wil zeggen, niet een ‘niets’ zoals wij dat kunnen benoemen vanuit een situatie dat er ‘iets’ is. Wij zitten zelf in een ‘iets’, in casu: het heelal. Maar in dat ‘iets’ kunnen we niets zinnigs zeggen over een situatie waarin er geen ‘iets’ meer is. Die onmogelijkheid geldt niet alleen voor het ‘niets’ dat aan het heelal vooraf is gegaan, maar ook voor het ‘niets‘ dat zich aandient als het heelal uitdooft. Als er geen ‘iets’ meer is, dan is er ook geen tijd meer, geen ruimte, geen ervoor en geen erna. Het absolute ‘niets’, dat er dan nog rest, is compleet onvoorstelbaar.

Slide1

Al het heelal een appel zou zijn, dan is het ‘niets’ een mogelijkheid die zich als een worm heeft ingevroten in het klokkenhuis van de appel. Maar de appel kunnen we waarnemen zoals hij is, ook al maken wij zelf deel uit van de appel, in casu: het heelal. We kunnen de appel waarnemen, maar we kunnen de appel niet opeten. We kunnen er hooguit een hap uitnemen en ontdekken dat de worm bij de appel hoort, zoals de boktor bij een houten balk. Sartre noemt het ‘niets’: ‘le néant’. Dat wil zeggen: het ‘niet zijnde’, wat in het Nederlands ook wel vertaald wordt als: ‘het niet’. Het ‘niet’ ligt volgens Sartre verstrooid in het zijn en wordt geschraagd door het zijn. Dat kan niet anders, want als het anders zou zijn geregeld, verdwijnt het ‘niet. In zijn boek L’être et le Néant verwoordt hij het als volgt:

‘Als het “niet” niet wordt geschraagd door het zijn, lost het als “niet” op en dan vallen we terug op het zijn. Het “niet” kan zich slechts tegen een achtergrond “vernietigen”: als er “niet” kan zijn gegeven, dan noch voor noch na het zijn, noch, in het algemeen gesproken, buiten het zijn, maar slechts binnen het zijn zelf, in zijn kern, als een worm.’

Hoe dan ook, het ultieme ‘niets’ – zoals wij het maar zullen noemen – dat opdoemt na het uitdoven van het heelal is een andersoortig ‘niets’ dan het ‘niets’ dat wij ons binnen het heelal kunnen voorstellen, dat wil zeggen: het ‘niets’ dat wij kunnen vaststellen als zijnde een ‘niet-iets’. Dat ‘niet-iets’, ‘niet-zijnde’, of ‘het niet’ (zoals Sartre het noemt) zit als een worm in de aard van het ‘zijn’ waarin de waarneming zich voltrekt. Het is intrinsiek verweven met ons bewustzijn dat kan waarnemen en onderscheidingen kan maken, bijvoorbeeld tussen voor- en achtergrond. Maar – en nu komt het. Als het gegeven is dat er waarnemingen bestaan, dan moet het heelal de eigenschappen ontwikkelen waardoor die waarnemingen zouden kunnen ontstaan. De kosmologie moet dus rekening houden met het ontstaan van de kosmoloog.

Precies daar kruist de existentiefilosofie van Sartre de hedendaagse kosmologie. Waarnemen kan alleen als er waargenomen kan worden. In een heelal, dat die eigenschap niet zou hebben, zouden er geen waarnemingen gedaan kunnen worden. Er zou dan ook niets kunnen worden vastgesteld, ook niet het feit dat er iets niet vastgesteld kan worden, bijvoorbeeld de aard van het ‘niets’ voorafgaande aan de oerknal of resterend na het uitdoven van het heelal. Die onmogelijkheid om het ‘niets’ buiten het heelal te kunnen vaststellen is gegeven in de condities die het heelal aan de waarnemer stelt. Die onmogelijkheid is niet alleen een denkbarrière in het bewustzijn, maar ook als mogelijkheid uitgesloten in de voorwaarden die door het heelal aan het heldere denken zijn gesteld,

De oerknal en het einde van het heelal zijn dus beide afhankelijk van de condities die met het heelal zelf gegeven zijn. Het heelal is zo geconstrueerd – of anders gezegd: heeft op een zodanige wijze een structuur aangenomen – dat binnen het heelal het begin en het einde  kunnen worden waargenomen, maar niet het ‘niets’ dat met dit einde zou ontstaan of aan het ‘iets’ vooraf is gegaan. Maar dan rijst de vraag: waarom is er ‘iets’ en niet ‘niets’? Op die vraag geeft de kosmologie geen antwoord. Dat antwoord kan mogelijk ook nooit gegeven worden, al zijn er kosmologen die wanhopig proberen de oerknal uit zichzelf te verklaren.

Daarin ligt misschien ook de enige troost die ons nog rest, nu God alom is doodverklaard en de hemel in scherven is gevallen. Voor een oude man uitdovend in het grote ‘iets’, dat zelf ook uitdooft als een oude man, is het ‘niets’ dat overblijft, als het ‘iets’ volledig verdwenen is, op zichzelf volkomen ondenkbaar geworden. Maar in die onmogelijkheid om het ultieme niets voor de geest te halen schuilt ook een laatste hoop. Het is de hoop die dan pas verschijnt als de doos van Pandorra tot de bodem geledigd is. Fading away, op weg naar dat raadselachtige ‘niets’, is er altijd nog iets dat zegt: ‘Not fade away!’

6 Reacties »

  1. Wiersma

    12 augustus 2015 op 04:13

    Uiteindelijk zal het e.e.a in elkaar klappen ja, maar dat wil niet zeggen het GEHELE heelal. Ik vermoed eerder dat er regio’s in en uit elkaar klappen net zoals zwarte gaten (implosies) en vervolgens weer supernova’s (explosies) worden. Dat gebeurt nu al, af en aan.
    Niks nieuws onder de zon.

    Dat verhaal in de VK is weer zo’n tendentieus lul verhaal. De werkelijkheid is dat er in het gehele heelal geen GRAM energie verloren gaat. Sterker nog: er komt steeds meer bij.
    Energie is massa immers. E=MC2. Maar MC2 is ook E he?

    Dus. Als er meer materie is is er minder energie. Maar de aantrekkingskracht blijft gelijk, dus als er zoveel materie is samengeklonterd dat het implodeert (zwart GEHEEL, geen GAT, whole, not hole) , dan explodeert het weer tot energie (super nova).

    Maar goed. Anderzijds bevestigt dit artikel wel dat de mens space traveller is. Immers, als je wereld vergaat moet je verkassen. Dat houdt je namelijk niet alleen in leven maar ook aan top van de voedselketen.

    En reken maar dat de ware elite hier ALLANG mee bezig is.
    Regeren is vooruitzien. En zij hebben het kapitaal om ook daadwerkelijk te ontsnappen. En denkt u dat u mee kunt in die raket? Hahaha! Wat denkt u zelf?

    Niet voor niks wordt de mensheid zoveel technologie onthouden.
    Dat stomme klapvee zou maar op het idee komen om OOK mee te willen naar nieuwe werelden. Dat moet je niet willen. Alleen uitverkorenen mogen mee. Zij die er toe doen.

    En mede daarom is er meer nep-en verborgen wetenschap dan echte wetenschap today. Die veelbelovende 21ste eeuw is er wel degelijk, maar dat wordt u niet verteld. Is niet de bedoeling namelijk.

    Een gedegen hoog opgeleide bevolking wordt NU als een bedreiging gezien, niet (meer) als oplossing.

    Denkt u dat die invasie van dobbernegers toeval is?
    Hahaha! Welnee man, verdeel en heers.
    En werkt het? Nou en of! Waarom? Omdat u nog steeds niet in opstand komt en nog steeds kranten koopt, TV/NOS kijkt en stemt op een polletieke partij.

    Maar zij zijn allang bezig met plan B.
    En de meesten van U ‘leven’ nog steeds in plan A. Wat helemaal geen plan is maar een afleiding. One big game, one big distraction.

    Maar dan. DAT ‘ons’ deel van het universum instort is wat mij betreft logisch als je in God gelooft. Er moet een trigger zijn om te reizen, nieuwe werelden te ontdekken, niet lui te worden, in actie te komen, en uiteindelijk het kunstwerk van God eens te bekijken etc.

    DAT is wat God wil. Zoals een goede vader betaamt is de grootste eer die je kunt behalen is dat je kinderen het beter doen dan jezelf. Met de kennis, opvoeding en zorg die je hun hebt meegegeven.
    DAT, en DAT alleen kan het hoogste doel zijn van het leven.
    Ook voor een God.

    Er is trouwens ook niets mooier dan dat. Dat je eerst een ander wat leert en daarna leert van die ander. Jouw geest was het zaadje in het brein of de ziel van die ander die het vervolgens tot volle bloei wist te brengen. En dan ontstaat ware/onvoorwaardelijke liefde, respect, vriendschap, genegenheid en voortschrijdend inzicht etc.

    God, is net als bankiers, een snoekvisser. Dat betekent: uitwerpen, inhalen. Dus eerst geef je wat (een voorntje), daarna wil je het weer terug (een snoek). Met rente.

    Maar God geeft ons alle tijd. Miljoenen, miljarden jaren.
    Don’t panic.

    Afijn. Nog maar even over kernfusie dan.
    Ook dat is te vergelijken snoekvissen. Je ‘gooit wat uit’, in dit geval druk, en onder druk (inhalen) wordt een deel van de massa omgezet in energie (licht) en een ander atoom.

    http://www.kennislink.nl/publicaties/sterrenenergie

  2. Wiersma

    12 augustus 2015 op 05:02

    Maar nog een swat!

    Mooi man! Ik heb het hier al eens bepleit, een Friesland Bank 2.0, maar de DNB komt nu met hetzelfde idee!

    “DNB bepleit een Friesland Bank

    Tot 2012 was er Friesland Bank. De bank was de krent in de brij. En ook was er tot 2009 de bank DSB, van Dirk Scheringa. Door ingrijpen van De Nederlandsche Bank (DNB) zijn ze er niet meer. Opvallend, in 2015 bepleit DNB meer diversiteit. Een bank als Friesland Bank.”

    http://www.fryslan1.frl/2015/06/19/dnb-bepleit-een-friesland-bank/

    Wel. Wat mij betreft een FB 2.0 die tevens sterkt leunt op crowdfunding en participatie van de Fryske Mienskip.
    Niet zozeer een bank waarin/waarvan je persoonlijk slapend rijk wordt, maar een bank die initiatieven financiert die de lokale mienskip helpen.

    Dus een geheel andere mindset in de manier van banking.

    Vroeger: u was narcist, egoist, eigenpijper, en het ging alleen om U en U alleen. Geen flikker uitvoeren, maar wel geld vangen.
    Maar die tijd is echt voorbij.

    Nu: u komt LANGZAAM tot het besef dat investeren in uw eigen regio uiteindelijk ook U ten goede komt. Als het met uw omgeving goed gaat, gaat het in principe ook beter met U. In véél en véél meer opzichten dan alleen maar geld.

    En DAT zou ook mienskip moeten zijn.
    Het besef dat als het met de mienskip goed gaat het ook met u beter zal gaan. Zie Robert Reich.

    Ik had het laatst eens uitgezocht. Zat er nog niet iets van 12,5 miljard aan fries kapitaal ‘ergens wat helemaal niks deed’?
    Of zelfs negatief rendeert?

    Zonde. U heeft dus wel spaargeld, maar het levert niks op en u doet er verder ook niks nee. Het ligt ergens te verstoffen en ‘hoop’ te vangen.
    Vergeet die hoop maar. Doe er iets mee. Investeer in uw eigen omgeving. Voor mensen met een goed plan.

    Maar nu komt het: wat is tegenwoordig een goed plan? Bijna niemand die het weet, vooral en met name bankiers, economen, media en politici niet.

    En dus zou er een onafhankelijke denktank moeten komen.
    Ook al voor gepleit.
    Een ‘gezamenlijk brein’ wat wat zo goed en kwaad als het kan zover mogelijk in de toekomst kan kijken. Want nogmaals, regeren is vooruitzien. En wie het verst kan kijken wint. Zo werkt het domweg in de evolutie. Dan kun je zelfs alle heersende predators ontwijken.

    Geen bank die immense risico’s neemt maar weer op basis van gezond verstand, kennis en inzicht investeert in kansrijke projecten en ideeen. Bankieren zoals het hoort en ooit bedoeld is. Reeel, en niet virtueel. DAT heeft kans. Of op zijn minst: dat heeft ZIN.
    Terug naar de tijd dat spaarcentjes van oude omaatjes worden geinvesteerd in kansrijke startup’s. ‘Langzaam maar zeker’.

    Met 100 miljoen als startkapitaal moet het ergens toch mogelijk zijn om zowel een nieuw land te beginnen op zee, als een nieuwe bank op land en zee, en een internationaal ‘geneeshuis’ eveneens op land en zee.

    ‘New Friesland’. Waarom niet?

    Toevallig een miljardair in de zaal?
    Let’s rock! Let’s make history!

  3. Lucas Blijdschap

    12 augustus 2015 op 07:31

    http://nederl.blogspot.fr/2015/08/bestaat-er-iets-voor-taal-wat.html

  4. Huub Mous

    12 augustus 2015 op 09:25

    @ Wiersma
    Wat er over 1oo biljoen jaar met het heelal gaat gebeuren is zeer speculatief, maar de kans dat er nog een deel of delen van het heelal blijft of blijven bestaan is gering, als ik de hedendaagse kosmologen mag geloven. Het ligt in de lijn der verwachtingen dat na de oerknal in het begin aan het eind een grote ‘eindkrak’ zal volgen. Sommigen menen dat na deze eindkrak er mogelijk weer een oerknal zal zijn, zodat het heelal – of een heelal – opnieuw begint, et cetera ad infinitum. Ook is het mogelijk dat er zich naast dit heelal talloze parallelle heelallen bevinden, waartoe wij geen toegang hebben. Een duizelingwekkende gedachte. Zo zitten we wellicht gevangen in een gigantisch spiegelpaleis, waar we nooit uit kunnen ontsnappen.

    Mirrors on the ceiling,
    The pink champagne on ice
    And she said “We are all just prisoners here, of our own device”

  5. Wiersma

    13 augustus 2015 op 04:10

    Het is maar de vraag of die kosmologen beschikken over de juiste kennis. Want waarom is er dan niet ééntje die eens zegt: ja jongens, halloooo! aardolie is a-biotisch.

    Oftewel: de aarde maakt dit zelf aan.
    Maar hoe dan? Wel. Door kernfusie fuseert helium tot koolstof en zuurstof. DE bouwstenen van life, te samen met waterstof wat in grote mate in het universum voorkomt.
    Dus wat krijg je dan? Water en koolstof en onder grote druk en temperatuur worden dat koolwaterstoffen oftewel aardolie.

    Ingewikkelder is het niet. Maar hoor je hier ooit een kosmoloog over? Die zouden het toch moeten weten nietwaar?

    De wetenschap anno nu heb ik niet zo hoog meer hoor.
    Althans bepaalde sectoren.

    Overigens Fase 1 van kernfusie was van waterstof naar helium (de zon nu) . Daar komt energie bij vrij. Wees er maar blij mee.

    Om duurzaam en stabiel leven mogelijk te maken is onvoorstelbaar achterlijk veel kosmische energie nodig. Simpel uitgelegd: energie moet eerst ‘afkoelen’ tot materie en die materie moet eerst ook door een paar processen zoals immense afkoeling (ijstijden) om leven mogelijk te maken oa door de vorming van een atmosfeer.

    Verder moet de nieuwe afgekoelde planeet nog ‘gevoed’ worden met o.a. atomen koolstof en ijzer (fusie van zuurstof en koolstof) uit het universum. Supernova’s zijn kraamkamers voor andere planeten. Het zijn net zaadjes in de wind.
    Het kost een paar miljard jaar om een planeet bewoonbaar te maken en ‘in te richten’.

    Het feit dat intelligent/duurzaam leven bestaat uit zuurstof/waterstof/koolstof en ijzer(bloed)? Toeval? Welnee.
    Het zijn de oer-bouwblokken van het leven zelf, geboren uit kernfusie van super nova’s.

    Maar leven toeval? Geenszins. Er zijn grenzen aan toeval.
    Al zou er maar één bloemetje op aarde groeien, dan nog zijn daar zoveel immens veel processen voor nodig geweest daar wordt je achterlijk van. Nog afgezien van de ‘onderhoudsprocessen’ zoals draaiing van de aarde, de zon, aantrekkingskracht etc.

    Het hele universum is één grote perpetuum mobile. Er gaat NIETS verloren. Er wordt hooguit omgezet. Energie in materie en vice versa.

    Het uitdijen van het heelal wordt ook wel eens de ademtocht van Buddha genoemd. Hij ademt in, hij ademt uit.

    Aannames die volgens mij niet kloppen of logisch zijn:
    – singulariteit, slechts één big bang,
    Reden: als dit zo was dan was het universum als een bol uiteengespat en de ruimte gevuld met uitdijend stardust. No life at all. Wat je nodig hebt voor leven zijn vorexen van tegengestelde krachten zoals draaiing (middelpunt vliedende) krachten versus aantrekkingskrachten.

    – alle wetten zaten al in die eerste Planck seconde van de big bang:
    totaal onlogisch. Waarom? Omdat energie/materie zich bij 100 miljard bar druk en 10 triljard graden Celsius anders gedraagt dan bij 18 graden Celsius. Net zo logisch als dat je uit een gekookt of platgestampt ei nooit meer een kip kunt broeden.

    Hoe langer je over die éne big bang nadenkt hoe belachelijker deze wordt.

    Temeer daar bewezen is dat deeltjes NOG STEEDS uit het niets ontstaan. Ik vraag me af of (alle) kosmologen hier kennis van hebben.

    Parallele werelden? Wishfull thinking. Nut en functie ontbreken evenals dat zoiets nogal wat management en architectuur vereist. God zal hier vast aan gedacht hebben, maar uiteindelijk besloten: leuk bedacht, maar ik doe het niet. Als je na 7 dagen al een rustdag wilt, ga je jezelf niet opzadelen met immense managements problemen om alles miljarden jaren ‘in sync’ te houden terwijl het ook nog eens een keer geen enkele functie of nut heeft.

    Dat is zoiets als van die draaiende borden op een staaf in de lucht houden. Moet je niet willen als God, eindigen als een goedkope one trick-pony circus artiest.

    Verstrengeld atomen is nog iets, maar verstrengelde werelden??
    Wishfull thinking, leuke fantasie gebaseerd op ‘hoop’ (‘daar is het beter’) en andere natte SF dromen.

    Heelal en leven een computersimulatie? Ook leuk bedacht, maar neen. Ook geen enkele functie of nut. Het levert de maker ervan ook geen enkele winst op maar wel veel resources en onderhoud en qua kennis leer je er geen flikker van ook nog eens. Waarom zou je een lagere diersoort virtueel willen simuleren? Je kunt beter energie steken in je eigen soort beter te maken.

    Nog afgezien van glitches en software updates.

    Nou zijn onze zintuigen beperkt, maar what you see is what you get.
    Een boom is een boom, een mens een mens en een verstopte gootsteen is geen aardappel met vliegangst.

    Nou zo eerst maar weer eens.

    Al dan niet tegen beter weten in ben ik van mening dat het universum deeltje voor deeltjes is gegroeid (domweg aangetoond), triljarden jaren oud is, best geimplodeert en ge-explodeert kan zijn, maar dan in delen. Je hebt domweg die vortex nodig voor leven.
    Alles moet om elkaar heendraaien en niet wegvliegen.

    Voor de krakkemikkerige beeldvorming: als een vuurpijl die fragmentarisch in de lucht explodeert. En dat supervertraagd gefilmd en tevens de film ook weer achterstevoren afspelen.

    https://nl.wikipedia.org/wiki/Kernfusie

  6. Wiersma

    13 augustus 2015 op 04:17

    Overigens Huub: ook een idee voor je tuin:

    Zet overal spiegels neer. Tegen de schuttingen zeg maar.
    Als je die hebt, maar je begrijpt de beeldvorming wel.
    Pergola ook bedekken met spiegels. Vloer ook, wordt wat moeilijk misschien.

    Is wel wat in de geest van LeRoy ook.
    Gewoon kijken wat er gebeurt.

    Experimenteren met licht, schaduw, spiegeling, reflecties.
    Plus.. ‘wat dat met je doet’.
    Supernarcisme, jezelf continu van alle kanten zien.

    En… is kunst niet ook juist dat?
    Is een schilderij of beeld niet veel meer dan experimenteren met reflecties?

    Nou dan.

Laat een reactie achter

(verplicht)

(verplicht, wordt nooit weergegeven)