De geboorte van CoBrA

Het is 1 december 1948 en ik ben jarig. Het is mijn eerste verjaardag. Het moet mijn moeder zijn geweest die op het idee kwam om mij mee te nemen naar de fotograaf op de hoek van de Munt en de Kalverstraat. Zelf vond ik het niet zo’n best idee, zo te zien. Ik kijk wat angstig de wereld in. Er hangt ook een druppel aan mijn onderlip. Waarom veegde niemand die eventjes weg? Nu hangt die druppel daar voor altijd. Dat truitje moet door mijn moeder zijn gebreid. Kan niet anders. Overigens had ze de handen vol aan mij. Ik was het vijfde kind op rij. Een nakomertje eigenlijk. Vier dochters had mijn vader al verwekt, voordat hij eindelijk een stamhouder had. Eigenlijk had ik dus vijf moeders en mijn echte moeder liet de opvoeding in die begintijd vaak aan de vier surrogaatmoeders over. Een verwend kind, daar kon je donder op zeggen.

Vier weken daarvoor, op 5, 6, en 7 november 1948 kwamen Denen, Belgen, Nederlanders, Tsjechen en Fransen bijeen op een conferentie in Parijs genaamd Centre international de Documentation sur l‘Art d’ Avant-garde. Deze conferentie was georganiseerd door revolutionaire en voormalig revolutionaire surrealisten. Men wilde de mogelijkheden van een internationale samenwerking onderzoeken. Het werd een soort Poolse landdag en de Belg Christian Dotremont was het geouwehoer meer dan zat. Hij kreeg bijval van de delegaties uit Nederland en Denemarken. Het belangrijkste geschilpunt was politiek van aard. Kunst diende politiek stelling te nemen, maar daar wilden de overige congresgangers niets van weten.

De dag na het congres, op 8 november, werd in het Café de Notre Dame in Parijs een manifest ondertekend genaamd ‘La cause était entendu’ (de zaak was beklonken). Daarmee zette men zich af tegen een ander manifest dat het jaar daarvoor al was opgesteld door de Belgische en Franse surrealisten met de naam ‘La cause est entendu’ (de zaak is beklonken). Ondertekenaars van het nieuwe manifest waren, behalve Dotremont en zijn landgenoot Joseph Noiret, de Deen Asger Jorn en de Nederlanders Appel Constant en Corneille. Deze gebeurtenis zou de geschiedenis ingaan als de oprichting van CoBrA.

Het was een roerig najaar in 1948. Op Vlieland trok op 5 november een storm over het eiland van 202 km per uur. Dat was de hardste windstoot die ooit in Nederland gemeten werd. Maar voor de rest was het vooral de stilte voor de storm. De koude oorlog was nog maar een paar maanden oud. De blokkade in Berlijn was nog in volle gang en Amerikaanse vliegtuigen vlogen af en aan op vliegveld Tempelhof. Koningin Wilhelmina had twee maanden tevoren afstand van haar troon gedaan. Toen zij op het balkon van het paleis op de Dam de arm van Juliana omhoog trok en ‘Leve de koningin’ riep, vloog haar kunstgebit bijna uit haar mond. De dag daarop, zo ging het verhaal, was de hele Dam afgezet om het koninklijk gebit terug te vinden.

‘Buiten huilt de wind om het ’t huis’, zingen Koot en de Bie, ‘maar binnen staat de kachel te snorren op vier. Er hing een lapje voor de brievenbus en in de tochtige kieren zat papier’. Vooral dat laatste kan ik me nog wel herinneren. Als het bij ons thuis koud was in de winter gingen er kranten voor het raam om de kieren te dichten. Als de winter erg streng was, bivakkeerden we zelfs in de achterkamer, omdat het aan de voorkant, waar de wind op stond, niet warm te stoken was. ‘We gingen nog in ’t bad, haartjes nat. Nog even op, totdat vader zei: “Vooruit, naar bed!” Dan kregen we een kruik mee.’

Dat was zo’n gloeiend hete kruik met een gebreide sok er omheen die onderaan in je bed lag en waar je je tenen aan kon verbranden. ‘Gezichten in ’t behang’. Ook dat klopt. Ik keek altijd naar de poppetjes op het behang en fantaseerde daar hele verhalen bij. Waarom wordt dat soort behang niet meer gemaakt? ‘Die schooltas bleek het eerste teken, dat de zaak al was bekeken’. Inderdaad: ’La cause était entendu’. De zaak was beklonken. ‘Les jeux sont faits’. De teerling is geworpen in het eerste levensjaar. Ik werd één in het derde vredesjaar.  Geluk was toen nog heel gewoon.

De kunst van  CoBra werd door Sandberg in het Stedelijk Museum binnengehaald. De tabula rasa van de kinderlijke creativiteit werd heilig verklaard. In 1947 en 1949 organiseerde Sandberg tentoonstellingen van kindertekeningen in het Stedelijk. Het georganiseerde tekenonderwijs zat niet op deze ontwikkelingen te wachten. Maar de vrije expressie van het kind had de wind mee en zou in de jaren vijftig letterlijk en figuurlijk school gaan maken. Ik kan me nog goed herinneren hoe ik op de lagere school verwoed zat te vingerverven en te kleien onder leiding van een ‘juffrouw handenarbeid’. Ik ben opgegroeid met CoBra. ‘Ik rotzooide maar wat aan’ … en dat was de bedoeling ook.

Laat een reactie achter

(verplicht)

(verplicht, wordt nooit weergegeven)