In het landschap is licht vaak het laatste wat je ontdekt. De ervaring van het licht heeft kennelijk alles te maken met een specifieke wijze van zien. En of we dat ons bewust zijn of niet, kijken hebben we van kunstenaars geleerd. Zij leerden ons de codes en de conventies waarmee we de werkelijkheid waarnemen. Ze gaven ons inzage in de wetten van kleur, licht en perspectief. Als we kijken naar de wereld staan we op de schouders van reuzen: Rembrandt, Vermeer, Ruysdael en Jongkind. Bijna vierhonderd jaar geleden zwierf Rembrandt rond ‘t Bildt op zoek naar zijn Saskia. Het bijzondere licht van deze omgeving kan hem toen niet zijn ontgaan. Als er zoiets als ‘Hollands licht’ bestaat, dan moet dat ooit in ’t Bildt zijn ontdekt.

Het landschap van ‘t Bildt bestaat uit hoge luchten boven eindeloze vlaktes. Kaarsrechte wegen en vaarten staan haaks op elkaar en leiden de blik naar de horizon. De kleine huisjes aan de dijken vallen in het niet in deze gigantische ruimte. De grens tussen dijk en wad is haast overal voelbaar. De oude Middelsee, die hier ooit het land in liep, lijkt nog altijd zijn stempel te drukken op het klimaat. Dit is het landschap van het licht. Vooral in voor- en najaar- creëert het veranderlijke wolkenspel telkens weer een unieke lichtval. Winturbines in de verte worden dan opeens in een spotlight gezet. Maar ook het licht van een winterse dag kan bezit van dit landschap nemen. Asgrijze luchten filteren dan de zon, zodat sneeuw en licht elkaar telkens weer vinden in een sprankelend spel van weerspiegelingen.

De mythe van het Hollandse licht, zo wordt wel beweerd, heeft zich pas in de 19de eeuw definitief geformeerd. In die tijd werd Nederland steeds intensiever bezocht door buitenlandse schilders en schrijvers, die het typische Hollandse landschap met eigen ogen gingen bekijken. Als je hun beschrijvingen leest, lijkt het wel alsof het Hollandse landschap, dat door de 17de-eeuwse schilders werd ontdekt, in de negentiende eeuw werd herontdekt. De Romantiek heeft de relatie tussen licht en landschap voorgoed op de kaart gezet. Zo ontstond de geografie van het licht, zoals het typisch ‘Hollandse licht’, maar ook het ‘licht van noorden’ en ‘het licht van zuiden’.

Wie ooit in ‘t Bildt is geweest weet wat onherbergzaam is. De ruimte is overweldigend en er zijn geen coulissen of repoussoirs die het oog houvast kunnen bieden als de wind de adem steelt. Landschappen zijn hier slagvelden, platgeslagen door wind en water en vol verwondingen door menselijke ingrepen. In ‘t Bildt is geen hotel. Mensen komen hier niet om te verpozen. Je moet er voor kiezen om hier te zijn. De dijk in de verte trekt een streep door de wereld. Een streep ook door de ziel. Schaalvergroting en ruilverkaveling hebben het aanzien van dit land voorgoed veranderd. Alles is voortaan recht toe, recht aan, maar het licht is nog altijd hetzelfde. Dat wil zeggen: het is altijd weer anders.

Foto: Wim Bors, 2005