Familielegende

cimg0271

‘Juster nei de betinking krige ik it adres fan de Thússide fan Auwerk. In nijsgjirrige side. It nijsgjirrigst fûn ik de wize werop jo op dizze side figurearden Huub Mous? It sil dochs net… It moat wol in puberjende pakesizzer of efteneef wêze. Mar nei wat fierder surfen moast ik wol konkludearje dat dizze Huub Mous dochs echt de ferneamde keunskinner en heechachte Keunstwurk bestjoerder wie. As âld Pastoar fan Bakhúzen haw ik de Mousen tige heech. Ferskate haw ik dope, trouwe en begrave meien. Derby faak de Mous famylelegende, fan de drege reis ut Poalen nei Fryslân, neist de Bibel lein. Ik kin harren as warbere technisy en fabrieksdirekteuren, fromme Paters, werûnder ferneamde missionarissen, hillige susters en betûfde tsjerkebestjoerders, as sjonger en karnavalsprinsen. Fleurige Fryske doarpsminsken. “In echte Mous hat in fin mear as in bears”. Mar net as ferbittere kritikasters dy harren meiminsken op in faksistoïde wize fernederje en ôfbrekke. Faksistoïde ja, lês marris hoe’t de faksisten yn de tritiger jierren oer û.o. de Joaden, de keunstners en ek de (foaral RK) geastliken sprieken.’

Aldus schreef Pastoor Van der Wal uit Bolsward een paar jaar geleden als reactie op mijn stelling, dat bekeerlingen fanatiek, fundamentalistisch en soms zelfs fascistoïde kunnen zijn. Ik had als voorbeeld de naam van deze pastoor genoemd en dat had ik niet moeten doen. Van der Wal is als katholiek een bekeerling en als Fries fanatiek, dus voelde hij zich aangesproken. Maar de van oorsprong Joodse Mousen waren ooit ook bekeerlingen geweest. Ik was ooit katholiek in de tijd dat katholieken druk bezig waren met de voltooiing van hun emancipatie. Toen dat proces inderdaad voltooid was, donderde de hele zaak in elkaar. Ik heb het katholicisme sindsdien op zijn beloop gelaten. Toch voel ik mij nog altijd een beetje katholiek, terwijl ik er niets meer aan doe om dat te zijn. Maar het rare is: eens katholiek, altijd katholiek. Dat is het geniale van het katholicisme. Daar kom je nooit meer van af. Sterker nog, het woord ‘katholiek’ betekent ‘algemeen’. Eigenlijk is dus iedereen katholiek of zal het ooit worden.  Zo is het ook een beetje met Fries zijn of je Fries voelen. Je bent het of je bent het niet. En eigenlijk is iedereen het wel een beetje en misschien zelfs zal iedereen het ooit nog wel eens worden.

Ik ben er stellig van overtuigd dat veel mensen eigenlijk wel een Fries zouden willen zijn, zoals ook veel mensen er naar verlangen om een Jood te zijn. Waarom, ik weet het niet. Eén ding is zeker: Friese katholieken zijn in feite de Friezen in het kwadraat. Wat hun – van oudsher – marginale positie in Friesland betreft, zijn ze vergelijkbaar met Joden in de diaspora. Ze voelen zich diep in hun hart onderdrukt en miskend en tegelijk superieur aan alles en iedereen. Ze zijn misschien wel de ware Übermenschen, zoals ook elke Fries zich diep in zijn hart een beetje een Übermensch voelt. Friezen zullen het nooit openlijk zeggen, maar ze zien zichzelf – ondanks hun vaak onverholen zelfhaat – ook een beetje als het beste volk in het beste land op aarde. Friezen voelen zich soms ook een uitverkoren volk. Het is een volk dat messiaanse verwachtingen koestert, en hoe je het ook wendt of keert: in elke fundamentalist schuilt een Messias. De mythe van elke Verlossing ontstaat in het zicht van de ondergang.

In mijn familie deed het verhaal de ronde, dat uit het geslacht der Mousen ooit de antichrist zou voortkomen. Er zou een vloek rusten op de Mousen die van generatie op generatie werd overgedragen. De Mousen hadden de genetische code van Het Beloofde Land, maar ook de sleutel van de Hel in handen.  Ik heb het idee dat dit soort verhalen in meerdere Friese families voorkomt of voorgekomen is. Wat de Mousen betreft, heb ik dit verhaal altijd met een korreltje zout genomen. Het hoorde bij de familielegende. In het geslacht der Mousen kwam ook godsdienstwaanzin voor (paranoia religiosa). Vandaar dat ik altijd op mijn hoede ben voor dit soort redeneringen. Mijn vader was een Friese katholiek. De Mousen zijn van oudsher fanatieke katholieken. Ook fanatieke Friezen. Oorspronkelijk zijn de Mousen Poolse Joden, die rond 1800 – vanwege de progroms  in Polen – naar het westen zijn gevlucht en zo uiteindelijk in Friesland zijn beland.  Dat is dus de kern van de bijbelse familielegende waar Pastoor Van der Wal op doelt. De Mousen hebben zich in die tijd niet alleen tot het katholicisme, maar ook tot het Fries bekeerd. Zo werden de Mousen – zoals het vaak met bekeerlingen gaat – niet alleen de meest fanatieke Friezen, maar ook Roomser dan de Paus.

Overigens hebben de Mousen twee takken: een Friese en een Limburgse. Mijn vader verlangde zijn hele leven ernaar om ooit nog eens in Limburg te gaan wonen. Dat is er nooit van gekomen. In Limburg had hij een mooie tijd gehad in zijn jonge jaren. Hij is uiteindelijk in Amsterdam blijven hangen, nadat hij als twintigjarige uit Friesland was weggegaan. Ik ben in Amsterdam geboren, kort naar de oorlog. Ik ken Friesland uit mijn jeugd als een ver land waar je met een stoomboot naar toe ging. Het lot bracht mij terug naar dat verre land. Het land van mijn vader, maar niet mijn vaderland. ik voel mij uiteindelijk geen Fries, want ik hecht eraan de taal van mijn moeder te blijven spreken. Zij kwam uit Arnhem en heette Sanders (een van oorsprong Joodse naam). Ze moest niet zo veel van de Friezen hebben (behalve van mijn vader dan). Al met al ben ik niet katholiek meer, al kom je daar nooit echt vanaf. Maar ik ben ook geen Fries geworden, al zit het misschien in de genen. Ik ben geen bekeerling, maar ook geen afvallige. Ik ben een passant in een vreemd pakhuis, maar eigenlijk ben ik helemaal niks. Ik heb geen identiteit, hooguit een gespleten identiteit. Zwei Seelen wohnen, ach! in meiner Brust. Dat is geen opoffering of aderlating, laat staan een gemis, want ik ben uiteindelijk nog altijd een Mous. Opnieuw als een dolende Jood in Friesland.

Laat een reactie achter

(verplicht)

(verplicht, wordt nooit weergegeven)