Kuisheid wordt weer sexy
Aanstaande vrijdag is het voor katholieke kerk de feestdag van Maria Goretti. Ik denk dat weinig mensen nog weten wie zij was. Bij mij roept haar naam herinneringen op uit mijn jeugd. In het Rijke Roomse Leven van de jaren vijftig ontstond er een zekere cultus rond de figuur van Maria Goretti. Er deden bidprentjes de ronde die haar waren gewijd en in het zuiden van het land werden er zelfs kerken en scholen naar haar genoemd. Ik herinner mij dat mijn jongste zusje ter gelegenheid van haar Vormsel een boekje kreeg van een van mijn tantes. Het heette zoiets als ‘De kuisheid van Maria Gortetti.’ Ik vond dat een heel spannend boekje. Op een avond heb ik het dan ook één keer stiekem in bed uitgelezen. Het verhaal was in mijn koortsige puberbeleving allesbehalve kuis. Het ging over een verkrachtingszaak die met veel gevoel voor dramatische details uit de doeken werd gedaan.
Maria Goretti was twaalf jaar oud toen zij op 5 juli 1902 door een oudere jongen, Allessandro genaamd, op gewelddadige wijze werd verkracht. Zij verzette zich hevig en riep wanhopig zij beiden zo naar de hel zouden gaan. Maar dat mocht niet baten. Allessandro bracht haar veertien messteken toe. De volgende dag overleed Maria Goretti, maar niet nadat zij verklaard had, dat zij haar moordenaar had vergeven en de hoop had uitgesproken dat ook hij in de hemel zou komen. Na haar dood brak in Italië een grote devotie uit rond haar persoon. Zij werd letterlijk het toonbeeld van de Roomse kuisheid en als zodanig aan de jeugd als voorbeeld gesteld.
Maar het verhaal is nog niet uit. In 1937 volgt de zaligverklaring van Maria Goretti. De moordenaar, die was veroordeeld tot 30 jaar gevangenisstraf, heeft dan nog altijd geen berouw. Dat zou kort daarop veranderen als hij in een droom wordt bezocht door zijn slachtoffer. In haar verschijning vergeeft Maria Goretti haar moordenaar nogmaals, waarna deze tot inkeer komt en zich bekeert. De moordenaar bezoekt vervolgens de moeder van het slachtoffer om haar om vergeving te vragen, die hij dan ook van haar ontvangt. In 1950 tenslotte wordt Maria Goretti heilig verklaard door Paus Pius XII. De plechtigheid voltrekt zich in aanwezigheid van de moordenaar. ‘Toch goed dat er een God is’, zou Gerard Reve zeggen.
Dit is wat je noemt een ‘Roomse tranentrekker’. Ik was diep onder de indruk toen ik dit verhaal als kind las. Dat moet ongeveer zo rond 1960 zijn geweest. Ik was een jaar of twaalf en stond op de drempel van de puberteit. Achteraf verbaas ik me erover hoe een zo gruwelijk en expliciet beschreven verkrachting als voorbeeld kon dienen voor het betrachten van kuisheid en het eerbiedigen van de maagdelijkheid. Dat is wellicht tekenend voor de dubbelzinnigheid van de Roomse seksuele moraal.
Sinds de Barok hebben veel geschilderde folteringscènes van martelaren een duidelijk seksuele connotatie. Bij mijn laatste bezoek aan het Prado in Spanje viel mij op dat de toenmalige iconografie van de marteling vandaag de dag tot de sadomasochistische pornografie gerekend zou worden. Zelfs het meest stichtende beeld dat de katholieke kerk in petto heeft – de kruisigingscène – heeft overduidelijk een pornografische lading. Bataille heeft er terecht op gewezen dat na de Contrareformatie de seksualiteit heeft vlamgevat in de wellustige verbeeldingen van de Roomse lijdensmystiek.
Maar er is nog een ander mechanisme werkzaam in de devotie van Maria Goretti. Het gebeuren vond plaats in de hoogtijdagen van de burgerlijke onderdrukking van de seksualiteit. Twee jaar tevoren had Freud zijn ‘Traumdeuting’ geschreven, waarin de seksuele griezelkelder van het burgerlijk onbewuste werd blootgelegd. De seksualiteit valt volgens Freud in de droom niet zelden ten prooi aan het principe van de omkering. Het onbewuste spreekt in raadselen om verboden seksuele verlangens te versleutelen in vewrongen beelden die een heel andere – en soms zelfs omgekeerde gedaante – kunnen aannemen. Daarmee werden de meest scabreuze verlangens uit de duistere spelonken van onze geest door Freud opnieuw in het daglicht getrokken.
Voor het katholicisme waren dit soort ideeën een vloek in de kerk. Het Vaticaan startte dan ook op alle fronten een tegenoffensief en de devotie rond Maria Goretti werd haar bij wijze van spreken in de schoot geworpen. Maar juist ook dit tegenoffensief diende het principe van de omkering zich aan. De lust kruipt waar ze niet gaan kan. Onderdekdrukking van seksualiteit gaat vaak gepaard met een overmatige belangstelling voor de verbeelding van wellustige uitspattingen. Volgens Foucault heeft er nooit een grotere belangstelling voor seksuele ontsporingen bestaan dan juist in het Victoriaanse tijdperk. De repressie uitte zich niet in een stelselmatig stilzwijgen, maar ging daarentegen gepaard met een geheel nieuw pornografisch discours.
In dat licht bezien is Maria Goretti een wonderlijk geval. Nauwelijks heilig verklaard werd ze door de seksuele revolutie van de jaren zestig volledig in de vergetelheid geduwd. Onschuld, kuisheid en maagdelijkheid zijn sindsdien woorden die tot een ander tijdperk behoren. Maar de tijden veranderen. Jongeren herontdekken tegenwoordig de kuisheid, zo wordt alom beweerd. De hoofddoekjes van de moslima hebben een nieuw modebeeld gecreëerd. De EO start binnenkort zelfs een soort kuise variant van Big Brother, zo las ik op de website van Arie Boomsma.
Dat is wat anders dan ‘Spuiten en slikken’ en de ‘Grote Spermashow’. Een groep jongeren tussen de 18 en de 24, die normaal gesproken een gezond seksleven hebben, wordt in dit nieuwe EO-prograama gevraagd om veertig dagen lang helemaal niets aan seks te doen. Echt helemaal niets, ‘dus ook niet zoenen, trekken of vingeren’, zo wordt er door Boomsma fijntjes aan toegevoegd. Dat is dus de moderne variant van het verhaal over Maria Goretti. De lust kruipt waar ze niet gaan kan.
Kortom: de kuisheid wordt weer sexy. Nog even en een Rooms Italiaans meisje, waar de onschuld vanaf straalt, wint wederom het songfestival. In 1964 gebeurde dat met Gigliola Cinquetti met haar onnavolgbare vertolking van ‘Non ho l’eta’ (‘Ik ben nog te jong’). Zij was toen pas zestien lentes jong, net als ik in dat jaar. Veel te jong dus om ook maar iets met haar te beginnen. Bij het zien van haar prachtige verschijning op tv werd ik op slag verliefd op haar en heb ik s’avonds stevig gemasturbeerd. Heel in de verte deed Gigliola Cinquetti me denken aan Maria Goretti. De namen leken ook wel wat op elkaar.
Jelte
4 juli 2007 op 21:22
De analogie tussen de late verontschuldigingen van Frau Liemburg en het zeer late berouw Allessandro is uiteraard volledig toevallig en heeft niets met de werkelijkheid te maken.
Huub Mous
4 juli 2007 op 21:26
Inderdaad Jelte, elke mogelijke gelijkenis tussen de hierboven vermelde personen en gebeurtenissen en de actuele ontwikkelingen in de gemeentelijke poltiek van Litterenseradiel berusten volledig op toeval.
Jochum
4 juli 2007 op 22:01
Perhaps you will love this more:
Huub Mous
4 juli 2007 op 22:22
En anders deze gouwe ouwe wel. Let vooral op de fraaie beelden van Venetië. Eigenlijk is het een heel kuis liedje als je het zo ziet.
Jochum
4 juli 2007 op 22:30
Ja, dat liedje wel, maar mijn bezoek daar niet !!
henk van der veer
4 juli 2007 op 22:54
Huub dou skriëfst hieltyd Litterenseradiel mar dou bedoëlst seker LITTENSERADIEL?! Ut is un detail, mar tòch…
Huub Mous
4 juli 2007 op 22:58
Seniorenmoment, Henk.
Huub Mous
4 juli 2007 op 22:49
Anders deze dan. Misschien wel de meest broeierige aller tijden, en toch ook heel kuis. Zeker als je bedenkt dat George Michael een poot van de bovenste plank is.
http://www.youtube.com/watch?v=39Csi9PEncI&feature=related
Abraham
5 juli 2007 op 12:46
‘Wat dogge jo eins yn myn privee-provinsje?’
Ik vind dit toch werkelijk Godgeklaagd !
Dat een directeur van een uitgeverij dit durft te denken, laat staan op te schrijven anno 2007 !
Zie het weblog op 24 juni j.l. van de directeur van de Friese Pers Boekerij: Abe de Vries..
http://abedevries.web-log.nl/
martijn
27 augustus 2007 op 23:59
Beste Huub,
Best een interessante site maar de opmerkingen over homo’s en kunst schoten me in het verkeerde keelgat. Die houden dus enkel van kitsch!? Beroemde homo’s als Michelangelo, Leonardo da Vinci, Sandro Botticelli, Donatello, Cellini etc. etc. maakten dus alleen maar kitsch!
Huub Mous
28 augustus 2007 op 07:49
De uitzondering bevestigt de regel. Ik hou ook van kitsch en ik ben geen homo.
Hans
2 juli 2008 op 00:15
De zaak van Maria Goretti wordt hier verkeerd voorgesteld, het was geen verkrachtingszaak. Het was een poging van de jongen Allesandro om seks te hebben met de heel vrome Maria Goretti, en hiertegen kwam het meisje in fel verzet en dat kwam haar te staan op de veertien messteken die Allesandro haar toebracht uit woede omdat zij hem geweigerd had. Zij werd heilig verklaard, mede ook door de moedige manier waarop ze haar maagdelijkheid heeft verdedigd.
Huub Mous » Ik haat verjaardagen
2 december 2009 op 10:05
[...] op het Linneaushof, waar ik op de kleuterschool zat: De Maria Goretti-school. Die is er nog steeds. Maria Goretti, de heilige uit mijn vroege jeugd. Eigenlijk moet je nooit terugkeren naar dit soort plekken uit je [...]
Huub Mous » De affaire Anneke Beekman
15 december 2009 op 11:39
[...] In 1953 werd met veel vlagvertoon het eeuwfeest van de katholieke hiërarchie in Nederland gevierd onder het motto ‘honderd jaar kromstaf’. Nederland was de gevolgen van de oorlog en het verkies van de koloniën te boven. Het land lag er overzichtelijk bij, met iedere zuil achter zijn eigen vaandel: de Parade der Mannenbroeders, de Optocht der Zindelijk Burgerheren, de Stoet van Rooie Rakkers en niet te vergeten: de Processie van het Rijke Roomse Leven. De katholieken leefden in hun eigen gesloten universum en het enige dat Rome leek te interesseren was de heiligverklaring van Maria Goretti. [...]
wilma r
5 september 2010 op 21:15
wat n bullshitverhaal ik heb in t mariagorettihuis gezeten heb de film verplicht gezien en niemand heeft zich ooit afgevraagd warom hij haar op die manier heeft gedood.en is ze nog heilig verklaard? er zijn miljoenen andere slachtoffers .maar niemand kent hun verhaal
wilma r
5 september 2010 op 21:36
wat is je connectie met maria goretti
niemand heeft ooit van haar gehoord
behalve de katholieke scholen etc in brabant
ben benieuwd
wilma r
5 september 2010 op 21:52
wat is je connectie met maria goretti
niemand heeft ooit van haar gehoord
behalve de katholieke scholen etc in brabant
ben benieuwd
wat n verrassing dat maria goretti ook in t noorden voorkwam in dit geval als school .waren er ook [liefdevolle] nonnen en broeders? wil je verhalen horen? ik kan je heelveel vertellen .