Een roos van vlees
Enige weken geleden kreeg ik van een kunstenaar, die al geruime tijd uit Friesland weg is en tegenwoordig ergens in de Flevopolder woont, een doos met krantenknipsels toegestuurd. Ze had gehoord dat ik me in deze donkere dagen bezighoud met de geschiedenis van kunst in Friesland na de Tweede Wereldoorlog. Het pakket bevatte allerlei interessante knipsels met recensies van tentoonstellingen uit de jaren zestig. Kunstenaarsacties, De Bende van de Blauwe Hand, communes, protestbewegingen, Vietnam. Biafra, kortom, een heel decennium in één grote doos.
Na een dag pluizen en rubriceren kreeg ik het wat benauwd van de wonderlijke stoflucht die uit dit papieren graf van het verleden oprees. Ik zag foto’s van een piepjonge Rob Hoelen, van de prachtige jonge vrouw die Mare van der Woude in die tijd moet zijn geweest (Boele Bregman bracht ze het hoofd op hol). De vrouw van Aiko van Hulsen steekt achteloos een dun sigaartje op. Ik zag een uitnodiging voor een tentoonstelling van Nico Verhoeven in Galerie Noard in Workum. Ik zag interviews met Roel van Duijn, een reportage over Paul Panhuijsen en ik zag een prachtige foto van Jan Wolkers.
Deze foto dus. Hij was ooit te zien in de Panorama. Het artikel was eruit gescheurd dus ik vond geen datum. Het moet rond 1970 zijn geweest. Ik kan er uren naar kijken. Is dat schilderij nu echt zo bedoeld of heeft Wolkers ten behoeve van de fotograaf wat kleurvlekken even snel op het doek gezet? En dan die vrouw. Wat een Rubensiaans figuur! Niet echt mooi, niet lelijk ook, maar één en al vlees. Een roos van vlees, zoals dat heet. Dit is Wolkers’ fascinatie in full color. Al zijn dromen lijken in deze carnale verschijning op de gevoelige plaat te zijn samengevat.
De schilder wankelt. Zijn penseel is op het doek gericht, maar hij kan zijn blik niet van haar afhouden. Ze heeft hem met haar voluptueze lichaamsrondingen volledig in de ban. Het vlees als bron voor de schilderkunst. Zij is een obsessie, een kwelling. Hoe vaak is deze foto opnieuw genomen voordat alles op zijn plaats stond? Let op de subtiele harmonie in de kleurstelling van het decor en de kleding van de personages. Er is geen detail waar niet over nagedacht is.
Soms raak ik – terugkijkend in het verleden dat in het beeld van een foto bevroren zit – bevangen door een peilloos gevoel van heimwee. Foto’s zijn een moeras waarin je langzaam weg kunt zinken. Onontkoombaar slepen ze je mee naar de bodem van de tijd, naar de drassige diepten van het het geheugen. Sommige foto’s lijken de ongrijpbaarheid van een tijdperk op een heel precieze wijze bewaard te hebben. De reden waarom dit beeld zo fascineert is eigenlijk niet goed te benoemen. Het blijft hangen in een onbestemde ruimte, zwevend als een stralende ster in een verdwenen universum.
Maar het licht is gedoofd, zoals ook de roos van vlees al lang is verwelkt. Dit beeld is nooit gecanoniseerd, nooit ingedaald ook in een collectief geheugen. Eigenlijk is het ‘over the top’ wat je hier ziet. Precies daarom is het effect zo intrigerend. Iedereen wist wat er in beeld moest worden gebracht. Nèt iets te goed zelfs. Het is de dubbele bodem van het cliché dat overbewust wordt toegepast en tegelijk nèt niet – als ‘not done’ – tot het bewustzijn van de aanwezigen doordringt. Het resultaat is melancholie in optima forma.
Melvin van Eldik
18 maart 2007 op 16:16
Bij toeval las ik op Henk van der Veer ‘s weblog dat jij boos zou zijn op mij, omdat ik onvriendelijk zou zijn geweest tegen de nieuwe stadsdichter. Dit is niet waar. Ik ben altijd vriendelijk. Ik heb alleen gezegd, dat met uitzondering van 1 of 2 gedichten (Expeditie Leeuwarden) de meeste gedichten van dhr. Christmas niet echt bezield zijn met een Leeuwarder geest. Naar de stad Leeuwarden gelinkte ‘topografische’ begrippen of andere ‘ Leeuwarder items’ in zijn stadsgedichten maken het nog niet tot een Leeuwarder stadsgedicht en ze zijn gemakkelijk te vervangen door dit soort begrippen, die op een andere stad slaan.
Bijv. in zijn gedicht ‘Hofplein”, vervang je Hofplein door Grote Markt en de Kleine Hoogstraat door bijv. Poelestraat en je hebt een stadsgedicht over Groningen. In zijn gedicht over de Waag vervang je gemakkelijk De Waag door Waterpoort en cafe Noa door Sneker Pan en je hebt een Sneker stadsgedicht. In zijn “Cambuurgedicht’ zou je het lied ‘ut Woanskip’ gemakkelijk kunnen vervangen door “Hand in Hand Kameraden” blauw/geel door rood/wit/zwart en je hebt een Feijenoordlied. Enz. enz. We hebben het immers over LEEUWARDEN en niet over Hendrik Ido Ambacht of Groningen.
M.a.w. ik heb alleen kritiek geuit op zijn stadsgedichten en niet op de man zelf.
Melvin van Eldik.
Huub Mous
18 maart 2007 op 17:30
Punt is, Melvin, dat je als verliezer (je was immers één van de genomineerden en zelfs zwaar favoriet) niet de eerst aangewezen persoon bent om kritiek te leveren op de winnaar. The winner takes it all…. and the loosers has to keep their big mouth shut, you know.
Overigens ben ik van mening dat jij had moeten winnen. Na Anne Feddema ben je nu al de tweede ideale stadsdichter die dat wellicht nooit meer zal worden. En dat is doodzonde.
Bram (van Life's a coconut)
19 oktober 2007 op 22:38
Oh wat een heerlijk beeld. OP de avond na Jan Wolker’s dood, lees ik je verhaal bij deze prachtige foto.
Helemaal Wolkers. Dat volle vlees, die energie, dat leven…
je foto blijft bij mij niet hangen in een onbestemde mysterieuze ruimte. Het doet me denken, aan de heerlijke lust en het subtiele van de lieve liefde. Heb ik het uit de beelden van Jan Wolkers gekregen? Die voorkeur voor vol vlees, heerlijke heupen, prachtige borsten, niet te dik, maar gezond blaken en levendig.
Ik denk ook aan de volle kracht waarmee Bob Dylan ‘SARAH’ zingt op Hard Rain. Terwijl ik probeer mijn herinneringen aan de door Jan Wolkers geïnspireerde momenten van mijn leven op te schrijven, kijk ik naar deze foto en luister ik naar deze Dylan’s ‘Hard Rain’.
Frans Horbach
5 november 2007 op 17:32
Vanochtend had collega kunstenaar Silvia Steiger een uitgeprinte kopie van bovenstaand verhaal over Jan Wolkers onder mijn atelierdeur geschoven. Wat een prachtige foto!
Ik heb verder gekeken op je weblog en las daar o.a. ook je verhaal bij het overlijden van Pierre Janssen. Je schetst hoe je familie geboeid de uitzendingen van ‘kunstgrepen’ volgde. Het was precies zo bij mijn familie. In het dorp aan de rivier waar ik na de oorlog opgroeide en waar aanraking met kunst en cultuur tot een minimum beperkt was, waren de t.v.-uitzendingen van Pierre Janssen voor mij een openbaring. Hij was voor mij een soort medicijnman die mij inwijdde in een totdantoe onbekende wereld van de schone kunsten, die mij de beginselen en gramatica leerde van de taal van de verbeelding…
Ik onderhoud een onafhankelijke website over het kunstgebeuren in Amsterdam. Ik heb de vrijheid genomen om een link te leggen naar dit artikel op je weblog. Mocht je bezwaar hiertegen hebben, dan zal ik uiteraard dit respecteren en de link verwijderen.
kijk maar op ww.AmsterdamArt.net
Met vriendelijke groet,
Frans Horbach
meiney roffel
1 november 2009 op 15:21
ik ben op zoek naar familie van Aiko of G. van Hulsen die destijds aan de Voorstreek in Leeuwarden een kunsthandel had. Kan iemand mij aan een adres helpen? Ik heb een schilderij van J. Bosch waar op de achterkant een etiket geplakt zit van bovengenoemde kunsthandel. vr.gr. Meiney Roffel
Frans Faase
25 juni 2010 op 00:36
Deze foto prijkt ook op de stofhoes van Dagboek 1967 van Jan Wolkers uitgegeven in 2009. De copyrights zijn van De Boer/Spaarnestad Photo. In het dagboek staat bij donderdag 25 mei 1967 staat dat er een fotograaf van Panorama langs is geweest. Wolkers schrijft: “Beneden in atelier kleurenfoto. Karina en ik proberen hun intenties nog te overdrijven: b.v. naakt poseren voor groot schilderij. Karina poseert naakt en met roze doek.”
artbbq » Jan Wolkers 1925 – 2007
5 oktober 2010 op 17:43
[...] JAN WOLKERS is overleden: 26 okt 1925 – 19 okt 2007 (image via huub mous) [...]
Frans Faase
1 december 2011 op 18:11
Een correctie op wat ik eerder schreef. Deze foto prijkt niet op de voorkant van “Dagboek 1967″, want op die foto draagt ze geen roze doek, zoals op deze.