Als jongen betrapte Wilhelm Reich zijn moeder toen zij lag te neuken met een andere man. Wat daarna gebeurde was opmerkelijk. Hij werd niet panisch van schrik of gek van jalousie, maar bleef gefascineerd toekijken. Harry Mulisch heeft deze oerscene uitvoerig beschreven in zijn boek ‘Het seksuele bolwerk’ (1973). De kleine Reich werd diep getroffen door het dierlijke verlangen van zijn moeder en vertelde vervolgens aan zijn vader hoe mooi het was, wat hij had mogen aanschouwen. Daarmee overtrad Reich alle wetten en regels van de burgerlijke opvatting over seks en schuld. Hij weigerde de oerschuld op zich te nemen. Het waren uiteindelijk zijn ouders die de weg van schuld en boete tot het bittere eind hebben afgelegd. Zijn moeder pleegde zelfmoord en zijn vader deed hetzelfde, maar dan op termijn, door zichzelf opzettelijk een longontsteking te bezorgen.

Dit drama van de jonge Reich zou grote gevolgen hebben voor de wijze waarop het de seksualiteit in de vorige eeuw verder zou vergaan. De theorieën, die Reich als wetenschapper zou gaan ontwikkelen, waren gebaseerd op een vitalistische opvatting van de mens. Hij ging uit van een soort seksuele oerenergie die losgemaakt moest worden uit de adderkluwen van emotionele verknopingen en blokkades. Het orgasme moest bevrijd worden, het karakter ontdaan van zijn pantser. ‘De emotionele pest’ van het gedeformeerde gevoelsleven diende voorgoed genezen te worden. De neurovegetatieve energie van het biologisch systeem ‘mens’ moest weer een krachtige stroom worden van zuiver verlangen en onbesmette emotie, waarin het driftmatige en spirituele voorgoed van elkaar gescheiden waren. Reich zag het drama van geblokkeerde seks als een epidemie die in onze cultuur in allerlei gedaanten de kop opsteekt, van de levensontkennende religie tot de seksuele perversies van het fascisme. Zijn boek ‘De seksuele revolutie’ (1935) zou een inspiratiebron worden voor de seksuele revolutie van de jaren zestig, de meest radicale omwenteling in onze naoorlogse cultuur, waarvan we nog steeds aan het bekomen zijn.

De seksueel bevrijding werd in die vermaledijde jaren zestig een revolutionair item, eerst in Reichiaanse en later in feministische zin. Cohn Bendit sprak nog over de seksualiteit als politiek, over de ultieme bevrijding van de lust uit de klauwen van het warenfetisjisme en het valse bewustzijn van de consumptiedwang. Later volgde de omkering in de feministische reactie die de seksuele bevrijding bekritiseerde als een schijnbeweging en sprak in termen van ‘consumptieseks’ en ‘repressieve desublimering’. De seksuele revolutie werd door de feministen getypeerd als een bevrijding naar mannelijk model: genitaal, orgastisch en patriarchaal. Termen als ‘neukdwang’ en ‘pikgerichtheid’ kwamen in zwang. Eerst mocht seks niet, zo werd er beweerd, en nu moest het wel, wilde je niet tot een preutse muurbloem bestempeld worden. Daarmee leek het seksuele bolwerk van Reich, dat opgetrokken was op de fundamenten van het zuivere biologische verlangen, weldra weer tot de grond te worden afgebroken.

De consumptiemaatschappij, die in de jaren zestig tot ontwikkeling kwam, heeft de seks willen beamen en bevestigen om haar vervolgens onder verdenking te stellen. Foucault ontdekte een vreemde omkering in de preutse ontkenning van de Victoriaanse bourgeoisie. De ogenschijnlijke onderdrukking van de seks creëerde juist een eindeloos vertoog, een lust tot weten. Dat vertoog heeft zich inmiddels ontwikkeld tot het onuitgesproken sociale dictaat om onbeschaamd over seks te spreken, alsof die duistere drift van de seks de laatste waarheid over de mens bevat. Door de aids-epidemie, die rond 1980 de kop op stak, is seks andermaal in de beklaagdenbank terecht gekomen. Seks is voor de hedendaagse mens niet alleen de ultieme basis van de psyche, maar ook de kwetsbare achilleshiel van het lichaam. In de risicomaatschappij werd seks een vorm van Russische roulette.
.
Seks is het duistere niemandsland dat iedereen in zich draagt. Het is het raadsel dat ons maakt tot wie we zijn. Sterker nog, seks heeft gemaakt dat we ‘iemand’ zijn. Lacans inzichten leerden immers dat de onderdrukking van een soort preoedipaal nirwana aan de basis ligt van het subject. Dat verboden paradijs is nooit opgegeven, maar bleef in het onbewuste voortbestaan als een heimelijk verlangen naar een onmogelijke vervulling: de absolute totaliteit van het niet-gescheidene, het biologische residu van het pure leven zonder enig verschil. Seks heeft zich in honderd jaar tijd ontwikkeld van een revolutionaire toverdrank in dienst van de bevrijding tot een giftig elixer van de menselijke conditie. Seks maakt de mens niet alleen tot mens, maar ook tot een uiterst kwetsbaar organisme dat ongemerkt ten prooi kan vallen aan de manipulatie van een Big Brother of de diffuse macht van dat andere totalitaire systeem: het spektakel van verlangen en consumentisme.

Aan dat alles moest ik denken, toen ik van de week het nieuwste boek van Joep Schrijvers onder ogen kreeg, de auteur die eerder opzien baarde met zijn bestseller ‘Hoe word ik een rat’. Zijn nieuwste pamflet heeft als titel gekregen: “Het wilde vlees, de tomtomisering van de passionele mens’. Het gaat over de vraag hoe onze hartstochten gemanipuleerd worden. Achterop lees ik een fraai staaltje flaptekstproza dat zijn weg naar een grote lezersschare wel weer zal vinden: “Waarom moet je van iedereen gelukkig worden?” zo stelt Schrijvers. “Waarom walgen we steeds minder? (…) De samenleving is één groot logistiek imperium geworden dat zelfs haar invloed uitoefent op het privé-leven, de dromen en vooral de hartstochten van mensen. Iedereen is gestoord bezig met het rondpompen van geld, goederen, informatie en sperma.”

Ik heb het altijd al geweten: Seks maakt niet gelukkig. Bloggen ook niet, vrees ik.

Foto: Cornelie Tollens, Emotion-1; In your face,
uit: WEIRD NATURE, 1997.