De kuise porno van de Nazi’s
Sinds de jaren zeventig is de kunstgeschiedenis zich geleidelijk aan gaan bezighouden met alle cultuuruitingen die beelden opleveren, van grotschilderingen tot stripverhalen. Naarmate in onze eigentijdse cultuur het beeld steeds meer centraal komt te staan, is het exclusieve karakter van het esthetische beeld problematisch geworden. Het zal niet lang meer duren of de zogeheten ‘visual studies’ hebben de kunstgeschiedenis als discipline overbodig gemaakt. Pornografie is niet meer weg te denken in de wereld van vandaag. Het fenomeen maakt deel uit van wat met een modieuze term wel eens onze ‘beeldcultuur’ wordt genoemd. Opvallend is hoe weinig serieuze aandacht er aan dit fenomeen wordt besteed met name door kunsthistorici.
Waarom die schroom voor het pornografische beeld als studieobject? In het Nederlandse taalgebied zijn het vooral schrijvers geweest die serieuze aandacht aan porno hebben besteed. Zo kan ik me een paar boeiende artikelen van Willem Jan Otten herinneren en een fraai essay van Joost Zwagerman, maar binnen de eigentijdse kunstgeschiedenis schiet mij geen auteursnaam te binnen. Onlangs stuitte ik op een essay van Susan Sontag uit de jaren zeventig, ‘Fascinating fascism’, dat handelt over de esthetiek van de Nazi’s: Hierin legt Sontag verrassende verbanden tussen de wijze waarop de Nazi’s de schoonheid van het lichaam hebben geïdealiseerd en de esthetiek van het pornografische beeld binnen onze vrije kapitalistische samenleving.
Aanleiding voor deze beschouwing was de hernieuwende belangstelling die in de jaren zeventig ontstond voor het filmisch werk van Leni Riefenstahl. Het werd opeens bon ton om de esthetiek van deze films te bewonderen los van de onverbloemdee nazi-propaganda waar ze voor dienden. De esthetische kwaliteit van Riefienstahl werd losgeweekt tot een puur formele kwaliteit, terwijl de idealiseringen die hier tot in het extreme waren doorgevoerd toch ook in inhoudelijk opzicht een snaar moeten hebben geraakt bij haar schare van nieuwe bewonderaars.
Vorm kan immers nooit volledig van een inhoud worden gescheiden. Sterker nog: inhoud is vorm. De ongemakkelijke conclusie die zich hier opdringt is dat de geïdealiseerde lichaamscultuur van de Nazi’s in versluierde vorm voortleeft in de hedendaagse consumptieve beleving van het lichaam in de pornografie. Sontag trekt de lijn door met een precieze formulering: “Painters and sculptors under the Nazis often depicted the nude, but they were forbidden to show any bodily imperfections. There nudes look like pictures in physique magazines: pinups with are both sanctimoniously asexual and (in a technical sense) pornographic, for they have the perfection of a fantasy.“
Toen de nazi-esthetiek in de jaren zeventig weer onderwerp van reflectie werd, is het tegelijk een cult-fenomeen geworden. Daarnaast leven de parafernalia van de nazi-cultuur voort in de attributen van de hedendaagse sm-cultuur. In tegenstelling tot alle andere totalitaire systemen hebben de Nazi’s een cultuur voortgebracht die het seksuele tot een stijlmiddel hebben verheven. Seks werd ingezet bij het spektakel van de totalitaire macht en in die zin was het nazisme de voorloper van de hedendaagse spektakelmaatschappij.
Het theater van de totalitaire verleiding wordt tegenwoordig met heel wat subtieleren middellen opgevoerd, maar seks is als nooit te voren het narcoticum van de onderdrukking geworden. Het kapitalistisch systeem bedient zich van pornografische middelen om de onderdanen in een staat van ‘ewige Vorlust’ te houden. Zo heeft de seksuele bevrijding van de jaren zestig uiteindelijk onbedoeld zijn bijdrage geleverd aan absorptie van de seksualiteit in het consumptieve ‘pornotopia’ waarin de westerse wereld is beland.
‘Smaak is context’, stelt Sontag treffend. Dat wij nu met een pornografische blik kunnen kijken naar de nazistische idealisering van het naakte lichaam heeft alles temaken met een gewijzigde context waarin de kern van het fascisme niet geweken is. De Nazi hebben het seksualiteit willen omsmeden tot een spirituele energiestroom van de massa, een stroom die uiteindelijk op dood en geweld was gericht. Dit theater van de willoze overgave leeft niet alleen voort in de hedendaagse ensceneringen van de sm-cultuur, maar ook in de manipulatie van de verbeelding van seksualiteit als zodanig. Seks wordt met alle middelen, die de mediamaatschappij ten dienste staan, van zijn individuele en subversieve krachten ontdaan.
De Nazi’s droomden niet van de fysieke energetische ontlading van orgieën en uitspattingen, maar van een totale beheersing van het lichaam in een permanente hypnose, waarin de erotische verleiding tot een summum was opgevoerd. Hun erotiek was niet wellustig maar kuis, zoals in wezen porno dat ook is. Vandaar ook de bloedeloosheid van deze in feite onmenselijke lichamen die in de hedendaagse pornografie zijn weerklank vindt. Het gaat hierbij niet om het leven, maar om de dood. Al het beeld van het lichaam ontmenselijkt wordt is het vroeg of laat met de mens gedaan en is Auschwitz het eindstation.
Foto’s
Ernst Liebermann, 1936
Helmut Newton, 1987
Robespierre
4 oktober 2006 op 12:32
“Hedendaagse pornographie” Waar heeft je het over? Bestaat dat? Wat is het?
Hoe defieneer je dat?
Zou het niet kunnen dat juist door de verspreiding van beelden van sexualiteit mensen los van zulke cliche en karikatuur zoals “Nazi & SM” of nog erger “Sex en lichaam” of “Sex en Liefde” en noem maar op
zich kunnen maken?
En juist leren te nuanceren, en daardoor het lichaam weer menselijk te worden, in tegendeel men wat de XIX eeuw puritanism heeft ervan gemaakt (een knoop!)
Zolang de mens accepteert niet zijn lichaam en zijn sexualiteit voor wat het is, is er zeker “unbehagen un de kultuur”.(en neuroses)
Also spraach Sigmund.
Over SM
Nietzsche spreek van de wil om te domineren als een component van de wil.
Maar hij spreek ook over de wil om onderworpen te zijn bij de mens, dit is vaak vergeten…
dit kan je heel goed in de maatschappij constateren, net zo goed als in bed!
Over Auschwitz en Porn….!
Nee dit gaat te ver
Auschwitz is een puur produkt van de industriel era, een paroxysm ervan, totaal slavernij met als doel totaal vernietiging van een antaal genen en het rendabel maken van deze operatie…..
In deze termen is de “relatie” gemaakt tussen somige vormen van fetisjism en Auschwitz absurd ,zeer kunstmatig, meer dan dubieuse en wel ergens onmenselijkend….
En de laatste punt is dat het beeld van het lichaam altijd onmenselijk is…want het is een beeld!
Huub Mous
4 oktober 2006 op 14:06
Mooie schuilnaam Robespierre, die past wel bij je.
Robespierre
4 oktober 2006 op 14:29
tja, in je hoofd misschien wel
Huub Mous
4 oktober 2006 op 14:42
Buiten mijn hoofd inderdaad wat minder.
Robespierre
4 oktober 2006 op 15:16
Maar als je wel wil anahyseren de esthetica van de Nazis, wat het lichaam betreeft, jij zou better gaan kijken naar de griekse oudheid met zijn verering van de athletische lichaam…
De film van Mevrouw Riefenstahl , over de
“Olympische Spelletjes” is een zeer concrete voorbeeld van neo-classicisme, dus referend
DIREKT na de olympische spellen van ATHENES.
—————————————-
andere inspiratie bronnen onder anderen bij de Nazis estheticas zijn:
-Het Constructivisme ( denk aan de propaganda kunst / vereenvouderen van kleuren en form)
-Het Futurism (verering van de Macht en de techniek)
-Het Neo-romantism ( cult van de Natuur en zijn krachten en symbolen/ in het bijzonder oosterse bronnen)
-De Oudheid in het algemeen (Rome, denk aan architecture en massaal militair vertoning
maar ook de pseudo oer germaans cultuur
Freemd genoeg hebben de Nazis een heleboel geplunderd van de Bauhaus , in het bijzonder voor Propaganda , zelf hebben ze gekijken naar de Bauhaus als “degenerated art”
Dus het likt me onmogelijk om te praten van “de esthetica van de Nazis” maar wel van de estheticaS van de Nazis.
En wat betreft de esthetica van de zuiver”Ras” die is te finden bij elke agrarische cultuur, zoals bijvorbeeld in Friesland (het creeren van een koe zonder rode vlekken…) of in De Bijbel (Oud Testament) waar de concept van zuiverheid van de ras verschijnt meerdere keeren, sprekkend net zo goed van dieren dan van de bekoren volk!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
So I think we are a bit far from Porn or SM culture Huub….when speaking of the Nazis!
JP
4 oktober 2006 op 20:50
Om uw artikel te illustreren hebt u nu een wat gelukkiger beeld gekozen dan vanochtend vroeg. Het ontluisterende beeld van de ontklede lijken van slachtoffers heeft zeker geen enkele relatie met porno, al zou het goed kunnen dat het doden als act gepaard gaat met seksuele opwinding.
De beide andere afbeeldingen hebben beide niets pornografisch, in elk geval niet in de zin dat er opwinding wordt gecreëerd. Op beide is er sprake van vrouwelijk naakt in de esthetische zin, waarbij de onderste – althans naar mijn smaak – ook erotisch is. Erotische elementen als de hoge hakken en het gezicht met de welgevormde rood gestift lippen in de spiegel ontbreken in de andere afbeelding. In een klassiek aandoend decor zijn de afgebeelde vrouwen als marmeren beelden, slechts naakt, maar van een naaktheid die niet verder komt dan een geheel ontkleed zijn.
Wat mij intrigeert is wat u bedoelt met de opmerking dat de extreme idealiseringen van Leni Riefenstahl latere bewonderaars van haar werk ook inhoudelijk hebben aangesproken. U legt namelijk nogal wat verbanden, waarbij seks, porno, Riefenstahl SM en wat er allemaal verder in de grote hoed kan worden gedaan, alvorens daar de conclusie uit te trekken dat nu het beeld van het lichaam ontmenselijkt wordt, Auschwitz nabij is.
Het is echter niet het beeld dat ontmenselijkt wordt, het is de mens – met name de vrouw – die ontmenselijkt wordt in de hedendaagse porno. De webcam en internet spelen daarbij een even belangrijke rol als economische en sociale (machts)verhoudingen. Daarbij gaat het niet, of amper, om esthetiek: de uitdagende pin-up heeft allang plaats gemaakt voor beelden van mannen met kinderen, vrouw en hond, groepsverkrachtingen. Mom, pregnant en granny zijn zeker geen garantie voor esthetische idealisering, integendeel, zou ik zeggen. De huidige pornoliefhebber is niet die van de jaren zeventig, hij is de nazistische idealisering van het lichaam zoals die bijvoorbeeld in het werk van la Riefenstahl te vinden is dan ook allang gepasseerd.
Het nazisysteem had zeker iets met een bepaalde vorm van esthetiek, de esthetiek van het Germaanse ras die alles te maken heeft met fokprogramma’s en waarvan de keerzijde, de massale vernietiging van alles wat afwijkt van het Arische ideaalbeeld, als uitgebeeld op door de door u ondertussen verwijderde foto, meer aandacht in de geschiedenis heeft gekregen. Een bepaalde bewondering voor het werk van Riefenstahl heb ik zeker: prachtige scherpe zwart-wit beelden, experimentele cameravoering, de massaliteit heeft ontegenzeglijk ook op mij zijn hypnotiserende werking. Ik geef toe: naast de vakkennis en de inventiviteit speelt ook het lef van deze dame daarbij een niet te onderschatten rol in mijn bewondering voor haar werk, met name Olympia en Triumph de Willen. Zij beeldde zeker niet alleen sterke Ariërs uit, zij beeldde kracht uit, zij beeldde schoonheid uit. Bewondering voor deze vorm van esthetiek heeft niets met porno te maken, bewondering voor deze esthetiek heeft niets met SM te maken, bewondering voor deze esthetiek heeft evenmin een relatie met bewondering van het nazi systeem in de zin van fokken van het Arische versus ausradieren van alles wat daar niet in past.
http://www.leni-riefenstahl.de/
Robespierre
4 oktober 2006 op 21:35
Oh ja, en De Marquis de Sade was zeker onder invloed van Nazi denken, net als Sacher -Masoch!!!!……………………….
Ik vraag me af wie een nazi is, de porno liefhebber of degene die hem als nazidenkend ordeelt….
Ooit gehoort van de Libertijnen daar in diep Friesland?
Het is nooit te laat, ook voor Tartuffe en Heilig-Boontje.
Huub Mous
4 oktober 2006 op 22:06
Ik geef toe: Helmut Newton maakt geen porno, maar het beeldrijm van deze twee voorstellingen vind ik wel frappant. Newton had veel op met nazi-esthetiek. De nazi-esthetiek is ook terug te vinden bij een hedendaags kunstenaars als Vanessa Beecroft in haar kritiek op de manipulatie van het vrouwbeeld in media en de reclame.
Ik kom net terug uit Groningen waar ik een gastcollege heb gegeven. Onderwerp was: Nazi-esthetiek, seks en terreur. Mijn betoog valt niet in een paar zinnen samen te vatten. Uitgangspunt was de analyse van Susan Sontag, waarin zij een relatie legt tussen de esthetiek van de nazi’s en het hedendaagse pornografish beeld van het lichaam. Ik heb ook verbanden gelegd met de filosoof Giorgio Agamben die het concentratiekamp tot een paradigma van de moderne tijd heeft bestempeld. Als je beelden ziet van naakte Irakese gevangenen die seksueel mishandeld worden door Amerikaanse militairen dan komen de verschrikkelijke beelden van Auschwitz en Bergen Belsen wat dichterbij dan tot voor kort denkbaar was.
Ik heb het beeld van een Duits concentratiekamp vanochtend van mijn site verwijderd, omdat het tot misverstanden kan leiden. Tijdens mijn college heb ik het wèl laten zien, evenals schilderijen met naakten uit de nazi-periode en pinup-kalenders van de nazi’s. Er legt een overduidelijk verband tussen (nazi) terreur en seks. Ook hedendaagse terroristen hebben vaak een gestoorde sekusaliteit. Mohammed Atta was daar een schoolvoorbeeld van, maar er zijn meer die vanuit getroebleerde seksfantasieën de stap zetten naar de terreur.
Robin Morgan heeft in haar boek ‘The Demon lover’, the roots of terrorism (1986, 2002) een intrinsiek verband gelegd tussen terrorisme en seksualiteit. Terreur ziet zij vooral als een zaak van mannen. Als een mannelijke hang naar ‘het demonische’. Letterlijk schrijft zij ‘The terrorist is the logical incarnation of patriarchal politics in a technological world’. The demon lover, waar zij het over heeft is een fenomeen dat al bekend is in de bijbel. Het is de typisch mannelijke moordlust, ‘the thrill of fear, the orgastic thrill in violant domination’’.
In die zin was Hitler de ultieme terrorist. Zijn enige onderdaan die hij niet onder controle had –zo wordt weleens beweerd – hing tussen zijn benen en de ultieme terreurdaad van de Endlösung werd bij hem uiteindelijk superieur aan seks. Presser beschrijft hoe Nazikopstukken als verzetje tussendoor wel eens naar de gaskamers gingen om achter het ruitje naakte vrouwen in het Zyklon B te zien stikken.
Ik denk dat het a-seksuele, geïdealiseerde lichaamsbeeld van de Nazi’s alles te maken heeft met deze hang baar anonieme seksuele dominantie die in de persoonlijkheid van Hitler verankerd lag. Susan Sontag schrijft behartenswaardige dingen over het voortleven van het geseksualiseerde Nazi-theater met al zijn kostuums en decorstukken in de hedendaags SM- industrie. Ik denk dat dit onderwerp meer te zeggen valt dan de ruimte die dit log kan bieden.
JP
4 oktober 2006 op 22:29
heel cyberspace is het uwe
Onkel A. von Smots
5 oktober 2006 op 07:02
Drei mal die nackte Eva Braun
Das ist mir viel zu viel.
Taxi Driver
5 oktober 2006 op 13:22
And meanwhile Huub Mous was guvung a master-class to students from Minerva about how hitlerian was Hitler and that the fact of wearing leather and chains makes you very suspicious of Nazi-thinking and terrorism, and of course as well ti be sexyallu deviant………meanwhile, only100m far from Minerva in the red light street of Groningen
something like 50 women, mostly deportated from their country of origin (East Europa/Africa/South America), ullegal in the Netherlands where forced to be slaves to know prostitute themselves in order to survive.
…and for them no escape…
Een “Arbeitkamp” thuis!
But our lovely “intellectuals” like every good german, They did not knew!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Dat is ook zeker typerend van het Nazi-denken, zijn ogen sluiten voor de werkelijkheid…..
Zum Kotzen.
Huub Mous
5 oktober 2006 op 14:16
Taxidriver, Robespierre…what’s in a name?
Huub Mous » Het kind Adolf Hitler
16 augustus 2011 op 00:03
[...] vorm moest voortaan extreem geïdealiseerd worden tot op het glamourachtige af. Zo ontstond de kuise porno van de nazi’s. Het koele schoonheidsideaal van het Griekse lichaam werd tot het prototype bestempeld van het [...]